MKiŚ: Pierwszy kwartał systemu kaucyjnego to okres przejściowy

W czwartek w Sejmie minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska odpowiadała na pytania posłów w związku z wejściem w życie 1 października br. systemu kaucyjnego.

Szefowa resortu klimatu zaznaczyła, że Polska wprowadzając system dołączy do kilkunastu krajów europejskich, w których takie rozwiązanie już funkcjonuje. Zwróciła uwagę, że wejście w życie systemu to „duża logistyczna zmiana”, a pierwsze tygodnie funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce będą poświęcone przede wszystkim na jego organizację. – Wiem, że są sieci handlowe, które zgłaszają już gotowość, mają automaty we wszystkich punktach – powiedziała, dodając, że od mniejszych sklepów i sieci handlowych wprowadzenie systemu wymaga większego wysiłku i potrzebują one więcej czasu na zorganizowanie zbiórki opakowań.

Pierwsze kaucyjne butelki w październiku

Hennig-Kloska zwróciła przy tym uwagę, że w październiku w sklepach zaczną pojawiać się napoje w nowych opakowaniach objętych kaucją, ale jednocześnie na sklepowych półkach wciąż będą dostępne te, które zostały dostarczone wcześniej napoje i nie są opakowaniach niekaucyjnych. – Przez ten pierwszy kwartał funkcjonowania systemu, a więc ostatni kwartał tego roku, możemy mieć sytuację taką, że na półkach w sklepie będą znajdować się te same napoje, tych samych producentów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym z oznaczeniem systemu kaucyjnego i bez. Z wiadomych względów nie chcemy producentów narażać na dodatkowe koszty. Chcemy, żeby wyczerpali zapasy i ten okres przejściowy będzie obowiązywał do końca tego roku – wskazała.

Szefowa MKiŚ przypomniała też, że nowelizacją ustawy wprowadzającą system kaucyjny w Polsce usunięto z tego systemu opakowania po mleku i produktach mlecznych. Jak stwierdziła, zdecydowano się na ten krok ze względów „higieniczno-środowiskowo-społecznych”. – Zobaczymy, czas pokaże, czy zdecydujemy się włączyć je do systemu. Jeżeli on już ruszy, sprawdzi się, będzie zorganizowany. Na ten moment nie mamy ostatecznej odpowiedzi na to pytanie – dodała.

Zagranicą to norma

Minister zwróciła też uwagę, że przepisy unijne nakładające obowiązek uzyskiwania odpowiednich poziomów recyklingu i użycia recyklatów w produkcji opakowań do napojów to jeden z głównych powodów wprowadzenia systemu kaucyjnego. – Traktujemy ten system jako narzędzie do poprawy wypełniania tych obowiązków – wskazała. Przypomniała, że od 2025 r. poziom selektywnej zbiórki opakowań sięga 77%, a od 2029 r. będzie wynosił 90%. Ponadto producenci napojów są zobowiązani używać przy produkcji opakowań 25% recyklatu, a od 2030 r. będzie to 30%.

Minister zwróciła też uwagę, że systemy kaucyjne funkcjonują m.in. w Niemczech, Szwecji, Finlandii, Danii, na Litwie, Łotwie i w Estonii. Dodała, że Szwecja była pierwszym krajem, który wprowadził system kaucyjny – zrobiła to w 1984 r.

Co z wielorazowy szkłem?

Odpowiadając na pytania posłów wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska odniosła się z kolei do obecności w systemie kaucyjnym butelek szklanych wielokrotnego użytku. Przekazała, że argumentem za włączeniem ich do systemu było przede wszystkim unijne rozporządzenie PPWR. Jak wyjaśniła, zgodnie z nim od 2030 r. w ofercie sklepów minimum 10% napojów – zarówno bezalkoholowych, jak i alkoholowych – będzie musiało być w butelkach wielokrotnego użytku.

Argumentowała również, że dotychczas prowadzona zbiórka opakowań wielorazowych ze szkła była kłopotliwa dla konsumentów. – Obecnie słyszymy te głosy, że jest to system niewydolny, że klienci się denerwują, że na przykład przynoszą butelki po piwie, a sklep ich nie chce przyjąć, bo albo nie ma paragonu, albo takiej butelki nie ma w ofercie – wskazywała. Dodała, że system kaucyjny będzie bezparagonowy, dzięki czemu klient będzie mógł oddać butelkę do dowolnego punktu zbiórki.

Zbieramy 45% butelek PET

Sowińska poinformowała również, że obecnie w Polsce zbieranych jest ok. 45% butelek z tworzywa PET, które są wprowadzane na rynek. Doświadczenia innych krajów pokazują z kolei, że system kaucyjny umożliwia zbiórkę na poziomie 90% – To jest ogromna ilość dodatkowego surowca, czystego surowca, który może być wykorzystany do produkcji następnych butelek. To jest ogromna wartość przede wszystkim dla gospodarki i dla polskich firm – powiedziała wiceszefowa MKiŚ.

W ramach systemu kaucyjnego duże sklepy, o powierzchni powyżej 200 m kw., będą musiały odbierać puste opakowania i oddawać klientom kaucję. Natomiast mniejsze sklepy będą pobierać kaucję, ale przystąpienie do systemu odbioru opakowań w ich przypadku będzie dobrowolne. System obejmie trzy rodzaje opakowań: butelki plastikowe do 3 litrów (kaucja to 50 groszy), metalowe puszki do 1 litra (50 gr), a także – od 1 stycznia 2026 r. – szklane butelki wielorazowego użytku do 1,5 litra (1 zł).

Zwrot bez paragonu

Kaucja pobierana będzie od każdego wprowadzonego na rynek napoju w opakowaniu objętego tym systemem. Zwrot tej kaucji użytkownikowi końcowemu będzie następował również za pomocą systemu, bez konieczności okazywania paragonu nabycia napoju. Butelki i puszki będzie można zwracać do maszyn ustawionych np. przed lub wewnątrz sklepów lub w ramach zbiórki ręcznej. Opakowania powinny być puste, nie mogą być zgniecione i muszą mieć czytelny kod kreskowy na etykiecie.

Nieodebrana kaucja zostanie przeznaczona na finansowanie systemu kaucyjnego. Kaucja ma zachęcić do zwrotu opakowań i zwiększyć ilość ponownie wykorzystanych i przetwarzanych surowców służących do wytworzenia opakowań.