Niedźwiedzie coraz bliżej ludzi. Rusza projekt ochrony drapieżników

Spotkanie zaplanowano w siedzibie Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie. Wezmą w nim udział naukowcy, praktycy, przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej, parków narodowych, Lasów Państwowych oraz policji.

Jak poinformował rzecznik rzeszowskiej RDOŚ Łukasz Lis, celem przedsięwzięcia jest stworzenie kompleksowego systemu działań prewencyjnych. Projekt, dofinansowany z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027, obejmuje m.in. monitoring dużych drapieżników, wsparcie interwencji oraz działania edukacyjne skierowane do lokalnych społeczności. Według oficjalnych informacji GDOŚ i RDOŚ całkowity koszt projektu wynosi 16,05 mln zł, z czego 13,64 mln zł stanowi dofinansowanie z UE.

Ochrona gatunku i bezpieczeństwo mieszkańców

Program konferencji przewiduje cztery bloki tematyczne. Dyskusje będą dotyczyć m.in. bieszczadzkiej populacji niedźwiedzia brunatnego, prawnych aspektów płoszenia zwierząt, zasad reagowania w sytuacjach konfliktowych oraz roli samorządów w organizacji systemów odbioru odpadów.

Ten ostatni wątek ma szczególne znaczenie praktyczne. Niezabezpieczone odpady, zwłaszcza resztki żywności, należą do czynników, które mogą przyciągać niedźwiedzie w pobliże zabudowań. W ramach projektu zaplanowano m.in. zakup i dystrybucję specjalistycznych kontenerów odpornych na niedźwiedzie, właściwe oznakowanie miejsc gromadzenia odpadów oraz przygotowanie instrukcji użytkowania tej infrastruktury.

Jak podkreśla dyrektor RDOŚ w Rzeszowie Sławomir Serafin, niedźwiedź brunatny jest symbolem dzikiej przyrody Karpat, ale jego obecność coraz częściej wiąże się także z wyzwaniami dla mieszkańców i samorządów.

– Chcemy wypracować rozwiązania, które pozwolą skutecznie chronić ten gatunek, a jednocześnie zwiększyć bezpieczeństwo ludzi i ograniczyć sytuacje konfliktowe – zaznaczył.

Po tragicznych zdarzeniach w Bieszczadach

Konferencja odbywa się w czasie, gdy temat obecności niedźwiedzi w pobliżu ludzi ponownie stał się przedmiotem publicznej debaty. W kwietniu w okolicach miejscowości Płonna w powiecie sanockim doszło do tragicznego zdarzenia, w wyniku którego zginęła 58-letnia kobieta. RDOŚ w Rzeszowie informowała wówczas, że zdarzenie miało miejsce na obszarze stałego występowania niedźwiedzi, około 1,5 km w głąb lasu i około 2,5 km od wsi.

W kolejnych tygodniach lokalne władze i służby odnotowywały także inne sytuacje z udziałem niedźwiedzi. W Morochowie w gminie Zagórz zwierzę zbliżyło się do rolników pracujących na pastwisku. Policja określiła to jako zdarzenie z udziałem niedźwiedzia, nie jako bezpośredni atak; mężczyźni uciekli do pojazdów i zawiadomili odpowiednie służby.

Monitoring i grupa interwencyjna

Jednym z kluczowych elementów projektu ma być monitoring niedźwiedzi oraz rozwój systemu reagowania na sytuacje konfliktowe. RDOŚ w Rzeszowie informowała pod koniec maja o pierwszych efektach działań terenowych. Odłowiono osiem z osiemnastu niedźwiedzi z obszaru gmin Solina i Baligród. Siedem osobników wyposażono w obroże telemetryczne, a jeden młodociany niedźwiedź otrzymał chip.

Od zwierząt pobrano również próbki biologiczne do dalszych analiz prowadzonych przez Instytut Ochrony Przyrody PAN. Dane mają pomóc w lepszym poznaniu lokalnej populacji oraz zachowań osobników uczestniczących w sytuacjach konfliktowych. Dwie młodociane samice z Wołkowyi, które powodowały konflikty na terenach zamieszkałych, zostały relokowane do odległych kompleksów leśnych.

Projekt zakłada także utworzenie specjalistycznej grupy interwencyjnej, poprawę bazy żerowej niedźwiedzi przez nasadzenia rodzimych gatunków drzew i krzewów owocowych oraz wdrożenie informatycznego systemu monitoringu i zarządzania konfliktami z dużymi drapieżnikami.

Odpady jako element prewencji

Z punktu widzenia gmin szczególnie istotne jest to, że projekt łączy ochronę gatunkową z codziennymi zadaniami samorządów. Organizacja miejsc gromadzenia odpadów, edukacja mieszkańców i turystów oraz ograniczenie dostępu zwierząt do resztek żywności mogą mieć bezpośredni wpływ na liczbę niebezpiecznych sytuacji.

Spotkanie w Rzeszowie zakończy dyskusja ekspercka nad modelem koegzystencji ludzi i dużych drapieżników w Karpatach. Jej efektem ma być wypracowanie rozwiązań, które pozwolą jednocześnie chronić niedźwiedzia brunatnego i ograniczać ryzyko konfliktów na terenach zamieszkałych.