NIK o samowoli budowlanej w gminie Darłowo i nieskutecznych urzędach

Kontrola szczecińskiej delegatury NIK objęła lata 2022–2024, z uwzględnieniem wcześniejszych okresów, jeśli miały one związek z badanymi zagadnieniami. Przeprowadzono ją w Urzędzie Gminy Darłowo, Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego (PINB) w Sławnie oraz u starosty sławieńskiego i wojewody zachodniopomorskiego. Celem było sprawdzenie skuteczności i koordynacji działań tych instytucji w przeciwdziałaniu nielegalnej zabudowie na atrakcyjnych turystycznie terenach w rejonie miejscowości Cisowo i Kopań.

Zaniedbane kontrole i powolne działania

NIK ustaliła, że ponad 74 proc. działek, wobec których istniały informacje o samowolach budowlanych, nie zostało objętych kontrolą. Co więcej, aż 96 proc. przeprowadzonych wizyt terenowych nastąpiło po miesiącu, a w skrajnych przypadkach po ponad 600 dniach od zgłoszenia. W przypadku 60 proc. spraw, decyzje o zgodzie na budowę wydano niezgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (MPZP).

Negatywna ocena działań urzędów

Izba negatywnie oceniła działalność powiatowej inspektor nadzoru budowlanego, która – jak wskazano – prowadziła postępowania w sposób opieszały i nierzetelny. Przekroczono dopuszczalne terminy zakończenia postępowań legalizacyjnych nawet o 173 dni. PINB nie podejmował też działań naprawczych, mimo oczywistych naruszeń prawa budowlanego.

Zastrzeżenia NIK dotyczyły również działań starosty, który tylko w 10 proc. przypadków wnosił sprzeciw wobec zgłoszeń budowy na terenach objętych zakazem zabudowy w strefach ochronnych wokół turbin wiatrowych. Z kolei wojewoda w sześciu z dziewięciu rozpatrywanych spraw dopuścił zabudowę rekreacyjną w takich strefach, wydając decyzje niezgodne z MPZP i interpretując jego zapisy w sposób niejednolity.

Wójt i urzędnicy gminni także z zarzutami

Również działania wójta Darłowa nie zostały ocenione pozytywnie. W 46 proc. przypadków wydanych zaświadczeń o przeznaczeniu terenu urzędnicy przekazywali nierzetelne informacje albo pomijali dane o położeniu działek w strefach ochronnych. Nie prowadzono też kontroli wyposażenia nieruchomości w zbiorniki bezodpływowe i gospodarki ściekami. Gmina nie reagowała na zgłoszenia o wykorzystywaniu przyczep kempingowych i domków holenderskich do celów mieszkalnych, mimo braku dostępu do mediów.

Problemy z ewidencją i opodatkowaniem

NIK wskazała na niewydolność systemów informatycznych w Urzędzie Gminy Darłowo, które utrudniały prowadzenie ewidencji podatkowej i identyfikację działek nieobjętych opodatkowaniem. Co więcej, wójt nie przeprowadzał kontroli podatkowych na terenach rolnych wykorzystywanych faktycznie do celów rekreacyjnych lub gospodarczych. Zdaniem Izby, rzetelne opodatkowanie tych nieruchomości przyniosłoby gminie co najmniej 304 tys. zł dodatkowych dochodów.

Wnioski pokontrolne i zapowiedź zawiadomień

W wyniku kontroli sformułowano 47 wniosków pokontrolnych – najwięcej, bo 27, skierowano do wójta gminy Darłowo. PINB otrzymał 18 wniosków, a po jednym trafiło do starosty i wojewody. NIK zapowiedziała możliwość skierowania zawiadomień do organów ścigania o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa – zarówno w zakresie zaniechań przeciwdziałania nielegalnej zabudowie, jak i naruszeń dyscypliny finansów publicznych.

W konkluzji NIK podkreśliła, że działalność wszystkich kontrolowanych instytucji „wymaga gruntownej poprawy”. Mimo licznych sygnałów, publikacji medialnych i ogłoszeń o sprzedaży działek w atrakcyjnych lokalizacjach, urzędy nie reagowały adekwatnie, co doprowadziło do pogłębiania się chaosu przestrzennego w rejonie Cisowa i Kopania.