Opóźnienie rozporządzenia EUDR: Firmy zyskują czas, ale lasy pozostają bez ochrony

To oznacza, że firmy zyskują dodatkowe 12 miesięcy na przygotowanie do zmian prawa. Eksperci podkreślają jednak, że odroczenie może mieć również negatywne skutki.

Nowy harmonogram wdrażania przepisów

– W grudniu 2025 roku Rada Europejska, Komisja Europejska i Parlament Europejski postanowiły po raz kolejny odroczyć europejskie prawo przeciwko wylesianiu. Nowelizowane rozporządzenie zacznie obowiązywać 30 grudnia 2026 roku, a mikro- i mali przedsiębiorcy dostaną kolejne pół roku i będą musieli wdrożyć wymogi tego prawa do 30 czerwca 2027 roku. Warto zaznaczyć, że pomimo różnic w zdaniach wszystkie instytucje Unii Europejskiej mówią zgodnie: to prawo jest potrzebne, a lasy należy chronić – mówi agencji Newseria Jakub Wicher, koordynator ds. zrównoważonego łańcucha dostaw w Forest Stewardship Council w Polsce (FSC).

Rozporządzenie EUDR w sprawie udostępniania na rynku unijnym oraz wywozu z UE niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem oraz degradacją lasów weszło w życie w czerwcu 2023 roku. Zgodnie z nim każdy operator lub przedsiębiorca wprowadzający towary z określonych grup na rynek Unii lub eksportujący je z niego musi udowodnić, że nie pochodzą one z terenów, na których po 2020 roku dokonano wylesienia, ani że nie przyczyniają się do degradacji lasów. Dotyczy to kakao, kawy, oleju palmowego, soi, drewna, gumy i bydła.

Stan przygotowania przedsiębiorstw i przyczyny odroczenia

– Z naszych ustaleń wynika, że większość dużych przedsiębiorców dostosowała się już do wymogów EUDR, co zajęło im wiele miesięcy, natomiast część mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw odkłada to na później, tłumacząc się brakiem odpowiednich zasobów – mówi Jakub Wicher.

Duże i średnie przedsiębiorstwa miały się stosować do przepisów wynikających z EUDR od 30 grudnia 2025 roku, natomiast mikro- i małe firmy – od 30 czerwca 2026 roku. W połowie września 2025 roku komisarz ds. środowiska Jessika Roswall zaproponowała odroczenie wejścia w życie regulacji o rok. Argumentowała to obawami co do wydajności systemu informatycznego TRACES NT i nierównego przygotowania państw członkowskich.

Ambitne cele i ryzyko wizerunkowe Unii

– Jest to pierwsze na świecie tak ambitne i złożone prawo, które ma na celu ochronę lasów. Zawiera nie tylko wymogi związane z biurokracją, ale przede wszystkim wymogi fachowej i bezkompromisowej oceny całych łańcuchów dostaw, za które wezmą odpowiedzialność firmy. Handel i obrót materiałami, które pochodzą z wylesiania, będzie obarczony wysokimi karami oraz możliwością wykluczenia z rynków Unii Europejskiej – podkreśla ekspert Forest Stewardship Council w Polsce.

W październiku 2025 roku Komisja Europejska opublikowała formalną propozycję, zgodnie z którą duże i średnie firmy miałyby rozpocząć stosowanie EUDR od 30 grudnia 2025 roku, ale z sześciomiesięcznym okresem przejściowym bez kar, czyli do 30 czerwca 2026 roku. Mikro- i małe przedsiębiorstwa natomiast otrzymałyby pełne odroczenie do 30 grudnia 2026 roku. Pod koniec listopada br. nastąpił kolejny zwrot akcji: posłowie do Parlamentu Europejskiego zagłosowali za odroczeniem nowych przepisów o rok. W toku negocjacji instytucje unijne wypracowały wspólne stanowisko i przedstawiły je na początku grudnia. Na ostatniej sesji plenarnej w 2025 roku europarlamentarzyści przegłosowali te zmiany. Oznacza to, że nowe prawo zacznie obowiązywać duże i średnie firmy 30 grudnia 2026 roku, a mikro- i małe przedsiębiorstwa – 30 czerwca 2027 roku.

Skutki ekologiczne i gospodarcze dalszej zwłoki

– Kolejne odłożenie w czasie tego rozporządzenia daje możliwość znalezienia złotego środka dla różnych grup interesów i stworzenie tego prawa w taki sposób, aby było zadowalające dla wszystkich. Firmy mają więcej czasu na dostosowanie się do nowego prawa, natomiast niepewność prawna, która jest związana z tym tematem, powoduje problemy z inwestycjami długoterminowymi – ocenia skutki tej decyzji Jakub Wicher. – Komisja ryzykuje swoim wizerunkiem jako światowego lidera ochrony środowiska. Przede wszystkim jednak odłożenie tego prawa na później to kolejne tysiące hektarów lasów, które znikną z tego świata na zawsze.

Jak wynika z raportu Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) „Global Forest Resources Assessment 2025”, od 1990 do 2025 roku w wyniku wylesiania na całym świecie utracono 489 mln ha lasów, czyli powierzchnia większa od całej Unii Europejskiej. W latach 2015–2025 było to ponad 10 mln ha rocznie, czyli powierzchnia, którą porównać można do 1/3 powierzchni Polski. Tempo wylesiania zaczyna jednak spadać – między 2000 a 2015 rokiem było to średniorocznie 13,6 mln ha.

Transparentność łańcuchów dostaw i rola certyfikacji

– Nowe rozporządzenie przeciwko wylesianiu ma szansę się stać faktycznym przełomem w zakresie ochrony lasów na świecie. Wymusi ono transparentność łańcuchów dostaw, co zwiększy odpowiedzialność biznesów i zaufanie konsumentów. Kraje trzecie dostaną wsparcie, jeśli chodzi o zmiany gospodarki rolniczej w modele bardziej zbliżone do modeli zrównoważonych. Przede wszystkim jednak prawo to ma szansę się stać drogowskazem dla innych państw, które chciałyby wdrożyć skuteczne rozwiązania prawne w celu ochrony lasów – uważa ekspert Forest Stewardship Council w Polsce. – FSC ma wspólną misję z nowym rozporządzeniem – jest to ochrona zasobów leśnych na całym świecie.

Certyfikacja FSC pokrywa kluczowe elementy rozporządzenia EUDR, w tym śledzenie źródła materiału, ocenę ryzyka wylesiania, weryfikację pochodzenia z legalnych źródeł oraz dokumentację całego łańcucha dostaw.

Planowane uproszczenia i ułatwienia dla podmiotów

Przyjęte przez Parlament Europejski zmiany zakładają także pewne ułatwienia dla firm. Obowiązek składania oświadczeń o należytej staranności pozostaje po stronie podmiotów, które jako pierwsze wprowadzają dany produkt na rynek UE. Natomiast podmioty niższego szczebla – znajdujące się w środku łańcucha dostaw – nie muszą już powielać oświadczeń, ale jedynie przekazują dalej numery referencyjne powiązane z już złożonymi oświadczeniami. Wprowadzono także nową kategorię drobnych producentów pierwotnych (np. rolników lub leśników), którzy zamiast każdorazowego oświadczenia będą składać jednorazową deklarację uproszczoną. Zmiany uzgodnione w grudniu nie są jeszcze ostatecznym kształtem systemu. Komisja Europejska do końca kwietnia 2026 roku ma zaproponować kolejne uproszczenia i zmiany w ramach przeglądu EUDR.

– Jeśli chodzi o eksport i wewnętrzne rynki unijne, prawo to zostanie znacznie uproszczone, dalej będzie się skupiało na siedmiu głównych surowcach, takich jak drewno, kakao czy soja – tłumaczy Jakub Wicher.

W Polsce regulacją EUDR objętych będzie ponad 120 tys. przedsiębiorstw.