Partnerstwo dla Nidy. Wspólne działania na rzecz renaturyzacji

Kompleksowe działania renaturyzacyjne obejmą większość zlewni Nidy w województwie świętokrzyskim, której powierzchnia liczy ponad 3800 km². Wody Polskie planują zrealizować 15 zadań o wartości prawie 205 mln zł, które będą polegać na odtwarzaniu naturalnych terenów zalewowych, korytarzy ekologicznych oraz siedlisk cennych gatunków ryb, małży i płazów. Pozyskanie wszystkich niezbędnych funduszy pozwoli zakończyć projekty do 2032 roku. Warto podkreślić, że działania te są już w trakcie realizacji, a pierwsze efekty są już widoczne.

Cele działań renaturyzacyjnych

Kluczowym celem działań jest zwiększenie retencji zlewniowej i dolinowej rzeki Nidy, poprawa stabilizacji łożyska rzeki oraz przywrócenie naturalnych stosunków wodnych. Odtworzenie naturalnych terenów zalewowych zwiększy odporność zlewni na skutki suszy i poprawi ochronę przeciwpowodziową.

Innym istotnym celem jest poprawa stanu wód i rozwój bioróżnorodności. Wody Polskie planują udrożnienie korytarza ekologicznego rzeki Nidy i jej dopływów poprzez likwidację barier rzecznych i przywrócenie swobodnego przepływu wód. Działania te przyczynia się do ochrony i zwiększenia populacji rzadkich małży słodkowodnych oraz ryb.

Aktualnie realizowane projekty

Obecnie Wody Polskie realizują projekt “Odbudowa różnorodności biologicznej doliny Nidy” w ramach Funduszy Europejskich dla Polski Wschodniej 2021-2027. Wartość projektu to 90 mln zł, z czego 76,5 mln pochodzi z dofinansowania UE. Planowane zadania obejmują m.in.:

• zwiększenie retencji w miejscowości Umianowice,
• udrożnienie korytarza ekologicznego rzeki Nidy i jej dopływów,
• rewitalizację starorzecza w miejscowości Brzeźno,
• renaturyzację delty śródlądowej rzeki Nidy.

Efektem będzie m.in. odtworzenie starorzeczy Nidy, rewitalizacja Zalewu Pińczowskiego oraz utworzenie naturalnych obszarów zalewowych o powierzchni 400 ha.

W ramach projektu LIFE SPAWN Wody Polskie planują likwidację 9 barier na rzece Mierzawie oraz 1 bariery na rzece Wierna Rzeka. Dzięki temu poprawi się jakość siedlisk dla rzadkich małży słodkowodnych oraz zwiększy się populacja zagrożonych gatunków ryb.

Projekt Banku Światowego

Kolejnym dużym projektem jest “Renaturalizacja i poprawa zdolności retencyjnych zlewni rzeki Nidy”, który ma być finansowany przez Bank Światowy na kwotę ponad 107 mln zł. Planowane działania obejmują m.in.:

• odtworzenie retencji dolinowej,
• zwiększenie retencji dolinowej w wybranych rejonach,
• likwidację barier migracyjnych,
• poprawę warunków środowiskowych w górnych partiach zlewni rzeki Nidy.

Efektem będzie udrożnienie ekologiczne rzek oraz utworzenie obszarów zalewowych o powierzchni ponad 900 ha.

Zrealizowane działania

W latach 2019-2024 w ramach projektu LIFE4Delta poprawiono warunki wodne w delcie Nidy, udrożniono ekologicznie ponad 20 km rzek oraz zrewitalizowano 10 ha rozlewisk. Projekt był realizowany przez Zespół Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych wraz z innymi instytucjami.

W piątek, 28 lutego 2025 r., w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach odbyło się spotkanie podsumowujące dotychczasowe działania. Obecni byli przedstawiciele Wód Polskich, Polskiego Związku Wędkarskiego, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie oraz innych instytucji.

Działania renaturyzacyjne w zlewni Nidy stanowią istotny element adaptacji do zmian klimatu. Ich realizacja przyniesie korzyści środowiskowe, społeczne i gospodarcze, zwiększając retencję, ochronę przeciwpowodziową oraz atrakcyjność regionu.