Plany utrzymania wód – ratunek czy zagrożenie? Czy grozi nam susza?

Komitet Problemowy ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk opublikował stanowisko dotyczące projektów PUW w regionach wodnych na obszarach działania Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Jest to reakcja na rozpoczęty 7 stycznia cykl konsultacji społecznych, w ramach którego przedstawiciele lokalnych społeczności mogą zgłaszać uwagi do 11 planów utrzymania wód.

Celem PUW, jak zaznaczyło PGW Wody Polskie, jest zapewnienie swobodnego przepływu rzek i zapobieganie podtopieniom. Jednak Komitet PAN wyraził poważne obawy co do zasadności prac oraz zakresu Prognoz oddziaływania na środowisko (POŚ). Według ekspertów proponowane działania mogą zwiększyć ryzyko suszy w Polsce.

Skutki usuwania naturalnych elementów rzek, susza zagrożeniem

Naukowcy podkreślili, że prace przedstawione w PUW opierają się głównie na usuwaniu naturalnych elementów rzek, takich jak roślinność, osady czy rumosz drzewny. Działania te nie zmniejszają ryzyka zjawisk rtak, która w wyniku zmian klimatycznych obejmuje coraz większy obszar kraju i stanowi poważne zagrożenie dla rolnictwa, energetyki, przemysłu oraz zaopatrzenia w wodę pitną.

Eksperci zwracają uwagę, że planowane prace na terenach leśnych, rolniczych i miejskich w Polsce przyczyniają się do przyspieszenia odpływu wód powierzchniowych, wzmożenia drenażu wód podziemnych oraz pogorszenia stanu ekosystemów wodnych. To z kolei może prowadzić do uszczuplenia zasobów wodnych kraju.

Działania przyspieszające odpływ wód mogą również nasilić zagrożenia powodziowe, szczególnie podczas intensywnych opadów. Przykładem była ubiegłoroczna powódź w Kotlinie Kłodzkiej. Przyspieszenie spływu wód nie eliminuje ryzyka powodzi, lecz przenosi je w dół rzeki, skracając czas na podjęcie działań zapobiegawczych.

Brak transparentności w konsultacjach

Komitet PAN zwraca również uwagę na brak pełnej dokumentacji PUW w konsultacjach społecznych. Udostępniono jedynie załączniki, bez rzetelnego uzasadnienia konieczności przeprowadzenia prac, ich kosztów i korzyści. Podane uzasadnienia są zdaniem naukowców nieprecyzyjne i niepoparte analizami.

Komitet PAN postuluje unieważnienie trwających konsultacji, przeprowadzenie analizy kosztów i korzyści oraz weryfikację planowanych prac utrzymania wód. Eksperci sugerują rozszerzenie planu o działania poprawiające stan hydromorfologiczny rzek, co może skutecznie ograniczyć ryzyko zjawisk takich jak powódź czy susza, dbając jednocześnie o ekosystemy wodne i uwarunkowania gospodarcze.

Rola PGW Wody Polskie

Plany gospodarowania wodami są opracowywane i aktualizowane co 6 lat przez PGW Wody Polskie. Stanowią podstawę do podejmowania decyzji dotyczących stanu zasobów wodnych na obszarze dorzecza oraz zasad gospodarowania nimi. Ich celem jest poprawa stanu zasobów wodnych i ograniczenie ilości szkodliwych substancji wprowadzanych do wód.

PGW Wody Polskie powstało 1 stycznia 2018 r. z jednostek budżetowych, takich jak Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej oraz regionalne zarządy gospodarki wodnej. Głównym celem instytucji jest ochrona mieszkańców przed powodzią i suszą oraz zarządzanie zasobami wodnymi w Polsce.