Po wyroku Trybunału

RCL opublikowało opinię o skutkach prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2013 r. (sygn. K 17/12) dotyczącego ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach sporzadnoną przez dr Adama Krzywonia, adiunkta w Katedrze Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Warszawskiego. W wyroku tym TK w stosunku do art. 6k ust. 1 i 2 ustawy stwierdził "niekonstytucyjne pominięcie ustawodawcze".

Zdaniem dra Adama Krzywonia wyrok Trybunału rodzi "względny obowiązek powstrzymywania się od podejmowania działań w oparciu o niekompletną i przez to niekonstytucyjną regulację art. 6k ust. 1 i 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach".

"Jeżeli będzie to możliwe, to organy gminy powinny powstrzymać się od podejmowania nowych uchwał do czasu wskazania przez ustawodawcę górnej granicy stawki opłaty za gospodarowanie odpadami. Z powyższego nie wynika jednak bezwzględny zakaz bądź nakaz stosowania art. 6k ust. 1 i 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Organ gminy będzie bowiem musiał samodzielnie – w zależności od konkretnych okoliczności – ocenić, czy większy stopień naruszenia norm, zasad i wartości konstytucyjnych będzie konsekwencją braku podjęcia uchwały o ustaleniu wysokości opłaty czy wprowadzenia nowej regulacji na podstawie przepisów, których domniemanie konstytucyjności zostało obalone. A casu ad casum należy zatem ocenić, która wartość jest istotniejsza – zagrożenie równowagi budżetu gminnego i wynikające z tego niebezpieczeństwo braku odbierania odpadów od właścicieli nieruchomości czy zobowiązanie do ponoszenia opłaty, oparte na przepisach zawierających niekonstytucyjną lukę prawną. Niemniej jednak, należy zastrzec, że ostateczna ocena zgodności z prawem działań gminy będzie dokonywana przez sądownictwo administracyjne" – czytamy w opinii.

Dr Krzywoń podkreśla również, że wyrok TK nie oznacza nieważności przepisów ustalonych na podstawie ocenianej ustawy:

"W systemie prawa pozostają także wszystkie przepisy prawa miejscowego wydanie na podstawie art. 6k ust. 1 i 2 ustawy o utrzymaniu porządku i czystości. Wraz z opublikowaniem w Dzienniku Ustaw sentencji analizowanego wyroku nie dochodzi do uchylenia czy wyeliminowania uchwał określających wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami w poszczególnych gminach. Skutki dla aktów gminnych może dopiero rodzić odpowiednia zmiana ustawy, wynikająca z usunięcia przez ustawodawcę niekonstytucyjnej luki prawnej stwierdzonej w wyroku" – pisze dr Adam Krzywoń.

W podsumowaniu opinii prawnej dr Krzywoń stwierdza:

– w stosunku do art. 6k ust. 1 i 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjne pominięcie ustawodawcze. Wyrok taki ma charakter zobowiązujący dla ustawodawcy. Jest on obowiązany do jak najszybszego wprowadzenia odpowiednich zmian do ustawy, w postaci wskazania granic swobody gminy w ustalaniu stawki opłaty za gospodarowanie odpadami;

– nie dochodzi do uchylenia czy wyeliminowania z porządku prawnego uchwał określających wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami w poszczególnych gminach. Akty te zachowują obowiązującą moc prawną;

– nie zmienia się zakres indywidualnych zobowiązań do ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami, a jednostki nie uzyskują prawa żądania zwrotu poniesionych dotychczas opłat;

– organy gminy powinny rozważyć, czy możliwe jest powstrzymanie się od podejmowania nowych uchwał w sprawie wysokości stawki opłaty do czasu wskazania przez ustawodawcę górnej granicy tej stawki. Przy podejmowaniu tej decyzji gminy powinny dokonać odpowiedniego wyważenia norm, zasad i wartości konstytucyjnych;

– w przypadku art. 6k ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym w znaczeniu ścisły – TK za niezgodne z Konstytucją uznał kompetencje rady gminy polegające na możliwości wprowadzenia zwolnienia przedmiotowego oraz ustanowienia dopłat dla właścicieli nieruchomości. Trybunał odroczył jednocześnie utratę mocy obowiązującej tych norm o 18 miesięcy;

– w okresie odroczenia powinna mieć miejsce interwencja ustawodawcy, mająca na celu ograniczenie niekonstytucyjnej swobody jednostki samorządu terytorialnego. W tym czasie nie zmienia się także zakres indywidualnych obowiązków finansowych jednostek i nie powstaje prawo do żądania zwrotu poniesionych dopłat;

– uchylenie domniemania konstytucyjności powoduje, że organy gminy powinny rozważyć możliwość zmiany aktów prawa miejscowego w celu zrezygnowania z tych postanowień, których podstawą są niekonstytucyjne normy zawarte w art. 6k ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

---