Śląska Metropolia sprawdza możliwość budowy spalarni odpadów. Chce zbadać korzystne warianty

Z wyzwaniem budowy spalarni odpadów w regionie zmagał się jeszcze poprzednik GZM, Górnośląski Związek Metropolitalny. Obecna Metropolia spróbowała wziąć ten proces na siebie, jednak podjęte przez nią działania zakwestionował nadzór prawny wojewody. Obecnie GZM koordynuje kolejną próbę, podjętą wspólnie przez ponad połowę gmin członkowskich.

Współpraca samorządów

W styczniu ub. roku 20 gmin GZM podpisało porozumienie o przygotowaniu i przeprowadzeniu wspólnego postępowania na udzielenie zamówienia publicznego w zakresie świadczenia pomocy technicznej, doradztwa prawnego oraz ekonomicznego dla przygotowania budowy instalacji termicznego przekształcenia odpadów komunalnych (ITPOK) na obszarze GZM.

Stronami porozumienia z GZM ws. ITPOK stały się na początku 2024 r.: Tychy, Chorzów, Mysłowice, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Będzin, Mikołów, Czeladź, Mierzęcice, Psary, Siewierz, Ożarowice, Bieruń, Bojszowy, Chełm Śląski, Imielin, Kobiór, Lędziny, Łaziska Górne oraz Wyry. W styczniu br. do tak utworzonej grupy zakupowej dołączyły Katowice, a następnie jeszcze Zabrze.

Do ogłoszonego w lipcu br. postępowania na wybór doradcy zgłosiły się trzy podmioty, które zaoferowały ceny: 1,59 mln zł, 5,53 mln zł i 5,79 mln zł. Najniższą cenę zaproponowała spółka BBF z Poznania.

Trzeba wykorzystać pieniądze

W programie środowej sesji zgromadzenia GZM znalazło się uchylenie uchwały ze stycznia br. ws. udzielenia pomocy finansowej w 2025 roku gminom członkowskim GZM z przeznaczeniem na przygotowanie budowy instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych. Styczniowa uchwała zapewniała gminom łącznie 4,74 mln zł pomocy z przeznaczeniem na finansowanie przede wszystkim prac doradcy.

Jak wyjaśnił w środę wiceprzewodniczący zarządu Metropolii Igor Śmietański, jest to kwestia formalna. – Będziemy kontynuować te prace w przyszłym roku. Musimy to (tegoroczną uchwałę – przyp. red.) wyeliminować z obrotu prawnego, żeby na początku 2026 r. podjąć nową i przenieść środki, których nie wykorzystaliśmy w tym roku na przyszły rok budżetowy, gdzie będziemy już, mam nadzieję, finalizować podpisanie umowy z firmą BBF – powiedział Śmietański.

Opinia prawników

Zgodnie z dokumentacją przetargową, kompleksowa usługa świadczenia pomocy technicznej, doradztwa prawnego oraz ekonomicznego dla projektu ITPOK w GZM ma odbywać się w pięciu lub sześciu etapach.

Są to: przygotowanie wstępnych analiz oraz rekomendacja modelu realizacji projektu, przygotowanie dokumentów wstępnych dla realizacji wybranego modelu (scenariusza) realizacji projektu, sporządzenie dokumentacji postępowania wybranego modelu, udział w przetargu na wybór partnera prywatnego, opracowanie wniosku o dofinansowanie realizacji inwestycji z dokumentacją oraz (w prawie opcji) dodatkowe zadania.

Niezależnie od zamawianego teraz doradztwa, już w marcu 2024 r. grupa zakupowa gmin członkowskich zamówiła usługi doradcze w kancelarii Ziemski&Partners z Poznania, w szczególności: opracowanie modeli przepływu środków oraz modelu gwarancji strumienia odpadów komunalnych dla przyszłego partnera przedsięwzięcia w formule PPP oraz przygotowanie postanowień specyfikacji warunków zamówienia. Prace te mają zakończyć się w 2026 r.

Ilu ITPOK potrzebuje Metropolia?

W toku wcześniejszych analiz ogólne zapotrzebowanie Metropolii wyliczono na 250-300 tys. ton odpadów do termicznego przetworzenia. Jedyną instalacją tego typu, która funkcjonuje na obszarze GZM, to instalacja Fortum w Zabrzu, która obsługuje ok. 70 tys. ton rocznie. Budowę instalacji rozpoczęło też Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Gliwicach (30 tys. ton).

Pracując nad swoim zamówieniem GZM wybrała kierunek budowy kilku instalacji, których moc wynosiłaby 25-60 tys. ton odpadów rocznie.

Utworzona w 2017 r. i zrzeszająca 41 miast i gmin centralnej części woj. śląskiego GZM z mocy tworzącej ją ustawy zajmuje się m.in. zagospodarowaniem przestrzennym i transportem publicznym; obecnie jest m.in. organizatorem komunikacji miejskiej w regionie.

Dotychczasowy kształt ustawy metropolitalnej uniemożliwia wykonywanie przez nią zadań gminnych innych, niż wymienione wprost w ustawie. Nie ma w niej zadania gospodarki odpadami. GZM i jej gminy członkowskie oczekują na zapowiadaną przez rząd od miesięcy nowelizację ustawy, która miała powstać wraz z prawnym tworzeniem Metropolii Trójmiejskiej.