Trzmiele zbierają znacznie więcej toksycznych metali niż pszczoły miodne

Zanieczyszczenie metalami jest powszechnym problemem, zazwyczaj skoncentrowanym w pobliżu ośrodków przemysłowych, terenów górniczych i miast. Może być jednak również przenoszone na obszary wiejskie wraz z powietrzem czy osadami ściekowymi.

Wpływ metali ciężkich na owady zapylające

Podczas zbierania pokarmu zapylacze są więc narażone na kontakt z metalami ciężkimi. Tymczasem nawet niewielkie stężenia takich zanieczyszczeń mogą im silnie szkodzić: pogarszać uczenie się i zapamiętywanie, utrudniać orientację w terenie i pobieranie pokarmu, a także obniżać sukces rozrodczy i zaburzać rozwój potomstwa.

Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie „Ecological Entomology” pokazało, że skala tego narażenia może być różna u różnych gatunków.

Wyniki badań University of Cambridge

Naukowcy porównali pszczoły miodne i trzmiele żerujące w tym samym krajobrazie. W tym celu pobierali próbki pyłku kwiatowego i mierzyli w nich stężenia arsenu, kadmu, chromu, kobaltu, ołowiu i cyny. Podobne pomiary wykonywali w ciałach dorosłych owadów.

Okazało się, że choć kolonie pszczół oraz trzmieli żyły obok siebie, poziomy metali w ich organizmach znacząco się różniły. Pyłek zbierany przez trzmiele zawierał od dwóch do siedmiu razy więcej metali ciężkich niż pyłek zbierany przez pszczoły miodne. W ciałach trzmieli stężenia tych metali były średnio około trzykrotnie wyższe.

Dlaczego trzmiele gromadzą więcej zanieczyszczeń?

Zdaniem autorów różnice mogą wynikać zarówno z zachowania owadów, jak i ich biologii. Pszczoły gniazdują nad ziemią, np. w dziuplach lub ulach, a ich społeczności są bardzo duże – zwykle liczą od 30 tys. do 60 tys. osobników. Trzmiele często gniazdują pod ziemią, w ziemi albo w ściółce, co może zwiększać ich kontakt z lokalnymi zanieczyszczeniami. Ich kolonie są też znacznie mniejsze – między 50 a 500 osobników – dlatego utrata części robotnic silniej odbija się na funkcjonowaniu całej grupy.

Znaczenie ma też sposób żerowania. Nie wszystkie zapylacze odwiedzają bowiem te same kwiaty. Wybór zależy m.in. od ich potrzeb pokarmowych, wielkości ciała, długości języczka i nawyków. Tymczasem niektóre rośliny kumulują więcej metali niż inne. Ponieważ pszczoły miodne zbierają pyłek z wielu gatunków roślin, ewentualne zanieczyszczenie jednego z nich ma na nie mniejszy wpływ. Trzmiele zbierają mniej pyłku i z mniejszej liczby źródeł, dlatego w razie żerowania na zanieczyszczonej roślinie cała pula pyłku trafiająca do gniazda jest szkodliwa.

Różnice w zasięgu lotu i budowie ciała

Pszczoły mogą też latać dużo dalej, nawet do 10 km od gniazda, a także mają więcej robotnic w kolonii, więc pokrywają większy obszar. Trzmiele zwykle żerują bliżej, najczęściej w promieniu do 1,5 km od gniazda, dlatego lokalne zanieczyszczenie może mieć dla nich większe znaczenie.

Dodatkowo trzmiele są bardziej owłosione niż pszczoły, co sprawia, że łatwiej osiadają na nich zanieczyszczone metalami pyły.

Naukowcy zaznaczyli, że choć stężenia większości objętych badaniem metali ciężkich nie były w organizmach zapylaczy na tyle wysokie, by je zabijać, wystarczały, by szkodzić ich zdrowiu i powodzeniu całej kolonii. Mogły m.in. wpływać na zdolność żerowania i rozmnażania.

Jednocześnie podkreślili, że otrzymane wyniki nie powinny zniechęcać do sadzenia roślin przyjaznych zapylaczom, także w miejscach bardziej narażonych na zanieczyszczenia. – Owady potrzebują pokarmu. Nawet jeśli zawiera on śladowe ilości metali ciężkich, jest lepszy niż jego brak – podkreślili.