Uwagi do projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast do 23 lutego

Jak poinformowało Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast stanowi element wdrażania Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. i ma wprowadzić fundamentalną zmianę systemową w zarządzaniu rozwojem miejskim. Jej celem jest uporządkowanie i wzmocnienie relacji pomiędzy miastami a ich otoczeniem, zwłaszcza tam, gdzie dotychczas brakowało skutecznych narzędzi współpracy ponad granicami administracyjnymi.

– Przygotowujemy fundamentalną zmianę systemową, która usprawni relacje między miastami a ich otoczeniem, w szczególności tam, gdzie od lat brakowało skutecznych narzędzi współpracy. Widzimy gotowość zarówno po stronie rządu, jak i samorządów, aby te rozwiązania szybko zaczęły działać – podkreśliła cytowana w komunikacie minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz.

Związek rozwojowy – nowa forma współpracy samorządów

Kluczowym rozwiązaniem przewidzianym w projekcie ustawy jest wprowadzenie związku rozwojowego, czyli nowej, elastycznej formy współpracy jednostek samorządu terytorialnego. Związki te będą mogły działać zarówno na obszarach metropolii i aglomeracji, jak i w mniejszych ośrodkach miejskich wraz z ich otoczeniem.

Związki rozwojowe mają realizować lub koordynować m.in. planowanie strategiczne i ponadlokalne, integrację transportu publicznego i rozwój mobilności, działania w zakresie ochrony środowiska i adaptacji do zmian klimatu, a także koordynację rozwoju usług publicznych, w tym edukacji ponadpodstawowej. Na decyzję samorządów pozostawiono również możliwość realizacji zadań z zakresu gospodarki komunalnej.

Ministerstwo wskazuje, że związek rozwojowy będzie mógł pełnić także rolę centrum usług wspólnych lub grupy zakupowej, co – w założeniu – ma przełożyć się na większą efektywność wydatków publicznych.

Wsparcie finansowe i integracja działań

Resort funduszy zapowiada, że funkcjonowanie związków rozwojowych ma być wspierane finansowo. Skala wsparcia będzie powiązana ze stopniem integracji samorządów oraz realizacją wspólnych strategii rozwojowych, a także planów transportowych i komunikacyjnych. Ma to zachęcać gminy i miasta do rzeczywistej, a nie wyłącznie formalnej współpracy.

Jednocześnie ustawa ma stworzyć ramy dla lepszej koordynacji działań rządu wobec samorządów oraz ułatwić pozyskiwanie funduszy zewnętrznych, w tym środków unijnych, na projekty realizowane wspólnie przez kilka jednostek.

Odpowiedź na wyzwania policentrycznej sieci osadniczej

Ministerstwo zwraca uwagę, że polska sieć osadnicza ma charakter policentryczny i opiera się na miastach różnej wielkości, pełniących istotne funkcje dla otaczających je obszarów. Wiele kluczowych wyzwań rozwojowych – takich jak depopulacja, starzenie się społeczeństwa, suburbanizacja, dostępność mieszkań czy sprawny transport publiczny – wykracza dziś poza granice pojedynczych gmin.

Projektowana ustawa ma być odpowiedzią na te problemy, tworząc ramy i zachęty do współdziałania miast oraz gmin je otaczających przy rozwiązywaniu wspólnych kwestii rozwojowych. W ocenie resortu regulacja powinna także przyczynić się do zmniejszenia punktów spornych pomiędzy miastami a gminami sąsiednimi.

Szczególnie ważnym adresatem nowych rozwiązań – jak podkreśla MFiPR – są miasta regionalne i subregionalne niebędące stolicami województw. To one często pełnią istotne funkcje ponadlokalne, a jednocześnie mierzą się z ograniczonymi narzędziami współpracy i wieloma wyzwaniami rozwojowymi, które nowa ustawa ma pomóc skuteczniej rozwiązywać.