Więcej elastyczności i więcej kontrowersji? Co przyniesie nowe podejście UE do recyklatu w opakowaniach?

Zmiana ta nie oznacza nowelizacji przepisów, lecz dotyczy sposobu ich interpretacji i stosowania. W praktyce może jednak przesądzić o kierunku rozwoju europejskiego sektora recyklingu w najbliższych latach.

Cele PPWR i dotychczasowe ograniczenia

Nowe wytyczne, opublikowane 23 grudnia w formie Commission Notice on the definition and calculation of recycled content, odnoszą się bezpośrednio do realizacji celów określonych w rozporządzeniu PPWR. Przepisy te zobowiązują producentów do stosowania minimalnej zawartości plastiku z recyklingu w butelkach – obecnie 25 proc., a od 2030 roku 30 proc.

Dotychczas Komisja uznawała niemal wyłącznie recykling mechaniczny jako źródło recyklatu spełniającego te wymogi. Oznaczało to, że tylko tworzywo fizycznie obecne w danym opakowaniu mogło być wliczane do wymaganych poziomów rPET, co w praktyce ograniczało możliwości wielu producentów i instalacji przetwarzania odpadów.

Recykling chemiczny i bilans masy

Jak opisuje Politico Europe, nowe podejście Komisji dopuszcza uwzględnianie recyklingu chemicznego, pod warunkiem że proces prowadzi do powstania nowych surowców wtórnych, a nie paliw. Kluczowym elementem wytycznych jest również akceptacja tzw. podejścia bilansu masy (mass balance).

W praktyce oznacza to, że zawartość recyklatu może być rozliczana w skali całego procesu produkcyjnego lub zakładu, a nie w odniesieniu do każdej pojedynczej butelki. Produkt może więc zostać oznaczony jako zawierający określony procent plastiku z recyklingu, nawet jeśli fizycznie dana partia go nie zawiera, o ile bilans masy w całym systemie produkcyjnym zostaje zachowany.

Gospodarcze tło decyzji Komisji

Według Komisji Europejskiej oraz analiz Politico, zmiana podejścia wynika w dużej mierze z realiów rynkowych. Europejski sektor recyklingu tworzyw sztucznych mierzy się z rosnącymi kosztami energii, spadkiem rentowności recyklingu mechanicznego oraz silną konkurencją tanich surowców – zarówno pierwotnych, jak i wtórnych – importowanych spoza Unii Europejskiej.

W tym kontekście nowe wytyczne mają stworzyć warunki do odblokowania inwestycji w zaawansowane technologie odzysku surowców, zwiększyć realne moce przetwarzania odpadów i przyspieszyć przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym.

Głos branży: impuls dla inwestycji i innowacji

Pozytywnie do zmian odnosi się Chemical Recycling Europe. Organizacja podkreśla, że dopuszczenie recyklingu chemicznego w ramach unijnych celów recyklatu daje inwestorom większą pewność regulacyjną i pozwala zagospodarować strumienie odpadów, które nie nadają się do przetwarzania mechanicznego.

Zdaniem branży recykling chemiczny powinien być traktowany jako uzupełnienie istniejących metod, a nie ich zastępstwo, zwłaszcza w odniesieniu do bardziej zanieczyszczonych lub trudnych frakcji odpadów plastikowych.

Krytyczne stanowisko ClientEarth

Inaczej zmiany ocenia ClientEarth, międzynarodowa organizacja prawnicza działająca na rzecz ochrony środowiska. W swoich analizach zwraca ona uwagę, że stosowanie bilansu masy może prowadzić do wprowadzania konsumentów w błąd, sugerując faktyczną zawartość recyklatu, której fizycznie w produkcie nie ma.

ClientEarth podnosi również argumenty dotyczące energochłonności recyklingu chemicznego oraz ryzyka, że nowe podejście osłabi presję na redukcję zużycia plastiku i rozwój systemów ponownego użycia opakowań. Zdaniem organizacji, choć Komisja formalnie nie zmienia prawa, to poprzez interpretację może realnie obniżyć poziom ambicji środowiskowych UE, jeśli nie zostaną wprowadzone jasne zasady kontroli i transparentności.

Co to oznacza dla sektora gospodarki odpadami?

Dla podmiotów zajmujących się gospodarką odpadami nowe wytyczne oznaczają bardziej złożone otoczenie regulacyjne. Z jednej strony mogą one zwiększyć popyt na odpady plastikowe jako surowiec i sprzyjać rozwojowi nowych instalacji przetwarzania. Z drugiej – wymagają uważnego śledzenia rynku oraz sposobu egzekwowania nowych zasad.

Komisja Europejska zapowiedziała bowiem wzmocnienie monitoringu rynku, w tym ochronę europejskich przetwórców przed nieuczciwą konkurencją związaną z importem tworzyw spoza UE.

Komentarz branżowy

O komentarz poprosiliśmy Prezesa Zarządu Stowarzyszenia Polski Recykling:

– Oczywiście z uwagą przyglądamy się nowym wytycznym Komisji Europejskiej dotyczącym sposobu definiowania i obliczania zawartości materiałów pochodzących z recyklingu w opakowaniach, które tuż przed Świętami zostały opublikowane, ale dla nas recyklerów i tak kluczową pozostaje egzekucja przepisów już uchwalonych, a częściowo już działających, a mówiących o obowiązkowej zawartości recyklatów – mówi Sławomir Pacek i dodaje, że to czy recyklaty będą w przyszłości pochodzić z recyklingu mechanicznego czy chemicznego, staje się tu i teraz drugoplanowe w sytuacji kiedy już obecnie obowiązujące przepisy mówiące o 25% obowiązkowym użyciu rPET nie są respektowanie ze względu na to, że przy tanich surowcach pierwotnych producenci wolą ich używać równocześnie płacąc niewielką opłatę produktową w ramach “kary”. Prezes Stowarzyszenia Polski Recykling zwraca uwagę na to, że musimy też mieć na uwadze, że recykling chemiczny jest w tym momencie bardziej na etapie instalacji testowo-badawczych niż realnie produkcyjnych na masową skalę.

– Tak czy inaczej Stowarzyszenie “Polski Recykling” dopiero co pokazane te oraz inne wytyczne (m.in. mówiące o utracie statusu odpadu, kontroli importu recyklatów spoza UE, osobnych kodach dla recyklatów) będzie szczegółowo analizować i opiniować z gorącą nadzieją, że w pilny i w znaczący sposób wspomogą one naszą branżę, która obecnie znajduje się na krawędzi upadku! – podsumowuje Sławomir Pacek.