Wipler: zwalczyć mafię śmieciową i inne patologie do minimum  

ROP: płaci wprowadzający, to uczciwe

Zbigniew Mamys: Jak pan definiuje idealny model rozszerzonej odpowiedzialności producenta? Co w obecnych propozycjach rządu uważa pan za niewłaściwe?

Przemysław Wipler: – Podstawowa zasada powinna być prosta: skoro musimy posprzątać po konsumpcji, to koszt tego sprzątania powinien ponosić konsument – w cenie produktu – a nie osoby, które z niego nie korzystały. Realnym płatnikiem musi być więc podmiot, który wprowadza produkt na rynek i na nim zarabia: producent krajowy albo importer. W praktyce jest to rodzaj opłaty konsumpcyjnej, którą podmiot wprowadzający produkt przerzuca w cenie na finalnego nabywcę. To model ekonomicznie uczciwy.

Kluczowe pytanie dotyczy natomiast tego, jak zapewnić, by środki z tej opłaty faktycznie trafiały do podmiotów zajmujących się realnym zagospodarowaniem odpadów – zarówno komunalnych, jak i prywatnych – oraz na inwestycje infrastrukturalne. W zaproponowanym przez rząd modelu rolę pośrednika ma pełnić Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Musimy więc mieć absolutną pewność, że wszystkie środki z ROP trafią do branży odpadowej, a nie zostaną przeznaczone na inne cele. Równie ważne jest stworzenie przejrzystego, nieuznaniowego mechanizmu dystrybucji pieniędzy, uzależnionego od rzeczywistej skali zagospodarowania odpadów. To właśnie tu widzimy największe pole do dopracowania ustawy.

Konfederacja przygotowuje program dla “odpadówki”

Zostawmy ROP. Poinformował pan, że będzie tworzony zespół programowy zajmujący się kompleksowo gospodarką komunalną. Czy będzie to osobny rozdział w programie wyborczym?

– Ten zespół działa już od ponad roku. Jestem jednym z koordynatorów całości prac programowych Konfederacji i odpowiadam za przygotowywanie poszczególnych komponentów programu. Prace merytoryczne prowadzimy od dawna, dlatego też w mniejszym stopniu angażowałem się w kampanię prezydencką – moim zadaniem była praca koncepcyjna i programowa.

Obejmuje ona wszystkie kluczowe polityki publiczne, w tym całość zagadnień samorządowych. W najbliższym czasie uruchomiony zostanie dodatkowo zespół skupiony stricte na politykach samorządowych, koordynowany przez prezydenta Bełchatowa Patryka Marjana, który odpowiada za ten obszar w szerokim ujęciu.

Rozumiem, że Konfederacja nie będzie pracować osobno nad założeniami dotyczącymi gospodarki odpadowej?

– Tak, ta tematyka jest częścią dokumentu programowego poświęconego samorządom. Gospodarka odpadowa jest już w mojej ocenie opracowana w około 80 procentach. Osobiście koordynuję te prace.

Czyli są to już przygotowania do kampanii wyborczej?

– Dokładnie tak. Jeżeli nie jest się dobrze przygotowanym i nie ma się konkretnego planu, to żadnych realnych zmian nie da się przeprowadzić. Trzeba mieć gotowe rozwiązania – tak jak zrobił to Donald Trump, który w pierwszych dniach swojej administracji wdrożył pakiet wcześniej przygotowanych decyzji. My również chcemy mieć precyzyjne, dopracowane plany dla poszczególnych obszarów funkcjonowania państwa, a nie ogólne hasła czy mgliste deklaracje.

Z kim Konfederacja współpracuje przy pracach programowych dotyczących gospodarki odpadowej? Czy są to przedstawiciele branży, samorządów, uczelni?

– Współpracujemy m.in. z osobami, które brały udział w zwalczaniu mafii śmieciowej. To bardzo poważny obszar przestępczości zorganizowanej w Polsce.

Eksperci, ale na razie bez nazwisk

Może pan podać jakieś nazwiska?

– Nie, z powodów oczywistych. Są to osoby, które na co dzień świadczą usługi eksperckie na rzecz instytucji państwowych, samorządów i firm prywatnych i nie chcą się publicznie angażować politycznie. Szanuję to. Myślę jednak, że bliżej wyborów będziemy w stanie zaprezentować zarówno nazwiska, jak i osoby odpowiedzialne nie tylko za przygotowanie koncepcji, ale również za jej przeprowadzenie przez parlament – tak, aby projekt stał się ustawą, a potem realnie obowiązującym prawem.

Jakie są najważniejsze założenia dotyczące gospodarki komunalnej, a w szczególności gospodarki odpadowej?

Konieczna jest przede wszystkim reforma Inspekcji Ochrony Środowiska. Powinna istnieć jedna instancja i jedna ogólnopolska inspekcja z silną rolą centrali. Należy znieść pozorną regionalizację, która sprzyja lokalnym układom i patologiom na poziomie wojewódzkim.

Inspekcja powinna ściśle współpracować z Krajową Administracją Skarbową. Baza Danych Odpadowych musi zostać zintegrowana z Krajowym Systemem e-Faktur i innymi narzędziami Ministerstwa Finansów. Nie może być tak, że dane wynikające z faktur nie pokrywają się z deklaracjami składanymi w BDO.

Chcemy doprowadzić do sytuacji, w której przestaną „znikać” określone strumienie odpadów. Dziś ogromna część odpadów – na przykład budowlanych – po prostu znika z systemu i nie jest zagospodarowywana zgodnie z prawem. Podobnie jest z gospodarką wodno-ściekową: w Polsce aż 93 procent wody trafiającej do gospodarstw domowych bez kanalizacji nie wraca do systemu zlewni. To uderza w firmy komunalne i blokuje impulsy inwestycyjne.

Takich problemów jest znacznie więcej. Naszym celem jest uporządkowanie systemu w sposób pragmatyczny, a nie ideologiczny – tak, aby odpady w Polsce były zagospodarowywane w sposób bezpieczny dla środowiska i obywateli, a patologie w tym sektorze zostały zredukowane do absolutnego minimum.