ZGWRP apeluje o zmiany w systemie kaucyjnym i wnioskuje o audyt NIK

W odpowiedzi na aktualną sytuację sektora gospodarki odpadami, ZGWRP sformułował „Stanowisko w sprawie funkcjonowania systemu kaucyjnego i zagrożeń dla instalacji komunalnych”. Dokument ten został przekazany 10 kwietnia 2026 do Prezesa Rady Ministrów, Donalda Tuska, oraz Minister Klimatu i Środowiska, Pauliny Hennig-Kloski.

Związek podkreśla w nim konieczność podjęcia natychmiastowych działań, które zapewnią pełną funkcjonalność systemu kaucyjnego, zwłaszcza w kontekście jego dostępności na terenach wiejskich, gdzie sieć punktów zwrotu i automatów powinna być rozmieszczona równomiernie.

Główne zagrożenia dla instalacji komunalnych

ZGWRP identyfikuje istotne ryzyka, jakie obecny model systemu kaucyjnego generuje dla gminnej infrastruktury. Kluczowym zagrożeniem w opinii ZGWRP jest brak stabilności finansowej lokalnych zakładów przetwarzania odpadów. Samorządowcy obawiają się, że bez odpowiednich zabezpieczeń, koszty funkcjonowania systemu zostaną przerzucone na gminy, co negatywnie odbije się na ich budżetach i możliwościach inwestycyjnych.

Aby zminimalizować te ryzyka, Związek postuluje o „wprowadzenie mechanizmu, w którym nieodebrane kaucje rekompensują koszty gmin i wspierają lokalną infrastrukturę komunalną”. Tego typu rozwiązanie ma stanowić wentyl bezpieczeństwa dla instalacji komunalnych, które muszą mierzyć się z nowymi wyzwaniami operacyjnymi.

Powiązanie systemu kaucyjnego z ROP

Dla ZGWRP fundamentem sprawiedliwego systemu jest jego ścisła integracja z mechanizmem Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP). Zdaniem Związku, tylko takie powiązanie gwarantuje, że producenci wezmą na siebie pełną odpowiedzialność finansową za wprowadzane na rynek opakowania.

Postulaty Związku w tym zakresie są jednoznaczne:

• Zwiększenie odpowiedzialności producentów, którzy – jak czytamy – „powinni finansować system niezależnie od poziomu odzyskanych kaucji”.
• Transparentność finansowa, obejmująca pełną jawność raportowania wpłat od producentów, przepływów samej kaucji oraz kosztów operacyjnych całego systemu.

Brak powiązania kaucji z ROP grozi sytuacją, w której system będzie nieprzejrzysty, a realne koszty zbiórki odpadów opakowaniowych nadal będą obciążać mieszkańców, zamiast podmiotów wprowadzających produkty w tych opakowaniach.

Wniosek o audyt do Najwyższej Izby Kontroli

Dopełnieniem działań Związku jest formalny krok prawny. W ślad za ogłoszonym stanowiskiem, ZGWRP wystąpił do NIK z wnioskiem o przeprowadzenie audytu funkcjonowania systemu kaucyjnego w powiązaniu z mechanizmem ROP.

Samorządowcy domagają się, aby kontrolerzy Izby zweryfikowali:

• Prawidłowość przepływu środków finansowych wewnątrz systemu.
• Stopień realizacji zobowiązań nałożonych na producentów.
• Funkcjonalność całego mechanizmu na terenach gmin wiejskich, aby zapobiec ich wykluczeniu z systemu.

Związek podkreśla, że „natychmiastowy audyt Najwyższej Izby Kontroli (NIK)” jest niezbędny, aby sprawdzić, czy wdrażane rozwiązania są zgodne z interesem publicznym i nie naruszają stabilności lokalnych systemów gospodarki odpadami.

Pełna treść Stanowiska ZGWRP oraz Wniosku do NIK do pobrania: