Złota alga w Kanale Gliwickim. Służby podejmują działania prewencyjne

Złota alga (Prymnesium parvum) to glon, którego zakwity są toksyczne. Naukowcy uznali ją za bezpośrednią przyczynę katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 r., kiedy doszło do masowego śnięcia ryb, małży, ślimaków i innych organizmów skrzelodysznych. Doprowadziła również do masowego śnięcia w zbiorniku Dzierżno Duże w 2024 r.

Działania prewencyjne Wód Polskich

Prewencyjne działania na Kanale Gliwickim, czyli zatrzymanie przepływu wód w dół z V i VI sekcji oraz wstrzymanie śluzowania na śluzach Łabędy i Dzierżno, Wody Polskie rozpoczęły w czwartek.

„Celem jest zapobieżenie ewentualnemu śnięciu ryb w wodach Kanału Gliwickiego, powodowanego przez potencjalne zakwity i toksyczne oddziaływanie glonów złotej algi na inne organizmy wodne” – poinformowała rzeczniczka Wód Polskich w Gliwicach Linda Hofman.

Podkreśliła, że dotychczas nie wykryto śniętych ryb w Kanale Gliwickim. Zapewniła, że Kanał Gliwicki na całej długości jest stale monitorowany, a Wody Polskie są w gotowości, aby podjąć interwencje związane z odłowem śniętych ryb, o ile takie się pojawią.

Według ostatnich badań stężenie złotej algi w VI sekcji Kanału Gliwickiego przekroczyło 30 mln osobników na litr wody. W poprzednich latach przekraczało nawet 400 mln osobników.

Reakcja wojewody śląskiego i metoda neutralizacji

Wojewoda śląski Marek Wójcik zapewnił, że służby są gotowe, aby w razie konieczności użyć nadtlenku wodoru (H2O2), który skutecznie zwalcza złotą algę.

– Podejmujemy działania prewencyjne. Jesteśmy przygotowani do tego, żeby tak jak w ubiegłym roku, osłonić rzeki Kłodnicę oraz Odrę przed złotą algą. Samo wysokie stężenie złotej algi nie musi doprowadzić do śnięcia ryb. Natomiast zmiany pogody są czynnikiem, który może spowodować zakwit złotej algi i wyrzut toksyny. Na bieżąco monitorujemy sytuację – zapewnił Wójcik.

W 2024 r. na Kłodnicy przeprowadzono eksperyment neutralizacji złotej algi przy użyciu nadtlenku wodoru. Według raportu Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego spowodował on spadek liczebności złotej algi o ponad 90 proc.

Naukowcy nie odnotowali negatywnego wpływu tlenku wodoru – stosowanego w odpowiednim stężeniu – na florę i faunę rzeki.

Przyczyny zakwitu i problem zasolenia wód

Rozwojowi złotej algi w Kanale Gliwickim sprzyja połączenie kilku czynników. To m.in. stagnacja wód, ich nagrzewanie podczas upałów oraz wysoki poziom zasolenia.

Najwyższa Izba Kontroli w 2025 r. wykazała, że w latach 2020-2023 kopalnie na terenie woj. śląskiego wprowadzały do dorzecza Odry i Wisły średnio 183 mln metrów sześciennych wód dołowych rocznie. Oszacowano, że to około 1,5 mln ton soli (chlorków i siarczanów) rocznie.

W kontrolowanym okresie średnie zasolenie wód wprowadzanych do rzek przez kopalnie węgla kamiennego w woj. śląskim wynosiło 8 promili i było wyższe niż w Morzu Bałtyckim (ok. 7 promili), a w niektórych próbkach wyższe niż zasolenie wód oceanicznych (ok. 35 promili) lub Morza Śródziemnego (ok. 39 promili).

Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi nabór na pilotaż innowacyjnych technologii odsalania wód kopalnianych. Testy przemysłowe mają odbyć się na wodach jednej ze spółek górniczych z woj. śląskiego. W 2026 r. MKiŚ poprzez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zamierza przeznaczyć na ten cel ok. 68 mln zł.