Rewolucja w gospodarce bateriami? Znamy założenia do projektu ustawy o bateriach i zużytych bateriach

Obecnie rynek baterii, szczególnie tych zaawansowanych technologicznie, takich jak te stosowane w pojazdach elektrycznych, rośnie w bezprecedensowym tempie. Wiąże się to z ogromnym potencjałem, ale i z równie wielkimi wyzwaniami w zakresie środowiskowym i logistycznym. Niewłaściwe składowanie lub utylizacja zużytych baterii może prowadzić do poważnych zanieczyszczeń gleby i wody, uwalniania toksycznych substancji i marnotrawienia cennych surowców. Z drugiej strony, recykling baterii pozwala odzyskać metale takie jak lit, kobalt czy nikiel, zmniejszając zależność od ich importu i wspierając ideę gospodarki obiegu zamkniętego.

Dlaczego potrzebujemy nowej ustawy?

Unia Europejska, świadoma tych wyzwań, podjęła szereg inicjatyw mających na celu uregulowanie tego sektora. Unijne rozporządzenie dotyczące baterii i zużytych baterii (rozporządzenie nr 2023/1542) ustanowiło szczegółowe wymogi dotyczące zrównoważonego rozwoju, bezpieczeństwa i znakowania baterii, a także zarządzania ich cyklem życia. Polska ustawa ma być odpowiedzią na te wymagania, mającą na celu harmonizację krajowych przepisów z unijnymi standardami. Dotychczasowy system, choć istniał, często bywał rozproszony i niewystarczający w obliczu dynamicznie zmieniającego się rynku. Nowa ustawa będzie miała za zadanie uszczelnić system, zwiększyć poziomy zbiórki i recyklingu, a także zapewnić większą przejrzystość i odpowiedzialność wszystkich uczestników rynku.

Nowe obowiązki i wyzwania dla producentów i organizacji odpowiedzialności

Jednym z najważniejszych aspektów nowej ustawy będzie nałożenie rozszerzonej odpowiedzialności na producentów baterii. W praktyce oznacza to, że to oni będą głównymi podmiotami odpowiedzialnymi za prawidłowe gospodarowanie bateriami po zakończeniu ich życia. Konkretnym wymogiem będzie obowiązek podpisania umowy z organizacją odpowiedzialności producenta baterii. To kluczowa zmiana, mająca zapewnić, że ciężar finansowy i organizacyjny zbiórki i recyklingu nie spadnie wyłącznie na jednostki samorządu terytorialnego czy zakłady przetwarzające.

Ten wymóg jest szczególnie istotny w kontekście importerów baterii, zwłaszcza tych spoza Unii Europejskiej. Projekt ustawy ma zapewnić, że wszystkie baterie wprowadzane na polski rynek, niezależnie od ich pochodzenia, będą objęte systemem odpowiedzialnego zarządzania. Producent będzie miał obowiązek zapewnić, że cele zbiórki i recyklingu zostaną osiągnięte, a procesy będą zgodne z nowymi regulacjami.

Co więcej, projektowane przepisy zobowiążą organizacje odpowiedzialności do przeprowadzenia audytu zewnętrznego co najmniej raz na trzy lata. Ma to na celu zapewnienie przejrzystości i weryfikacji skuteczności ich działań w zakresie zbierania i przetwarzania zużytych baterii. To ważne narzędzie nadzoru, które ma zapobiegać nadużyciom i gwarantować, że środki przeznaczone na gospodarowanie odpadami są efektywnie wykorzystywane.

Nowe regulacje przewidują również obowiązek zawarcia umów między organizacją odpowiedzialności, producentem baterii, podmiotami zbierającymi zużyte baterie oraz zakładami utylizacyjnymi. Taka spójna sieć powiązań umownych ma zapewnić płynny przepływ zużytych baterii przez cały system, od miejsca ich powstania (np. gospodarstwa domowe, punkty sprzedaży) do instalacji przetwarzającej.

Wzmocnienie nadzoru i wprowadzenie sankcji

Aby zapewnić egzekwowanie nowych przepisów, projekt ustawy przewiduje powołanie właściwego organu nadzoru krajowego. Organ ten będzie miał za zadanie monitorować i weryfikować przestrzeganie ustalonych wymogów przez producentów oraz organizacje odpowiedzialności producentów. Będzie to również punkt kontaktowy z Komisją Europejską, zapewniający spójność i wymianę informacji na poziomie unijnym.

Co równie ważne, ustawa wprowadzi szczegółowe sankcje, które będą stosowane w przypadku naruszeń obowiązków wynikających z przepisów. System kar ma działać prewencyjnie i dyscyplinująco, zniechęcając do obchodzenia regulacji i zapewniając, że wszyscy uczestnicy rynku będą przestrzegać nowych zasad. Wysokość i rodzaj sankcji będą adekwatne do skali i charakteru naruszenia, co ma zapewnić ich skuteczność.

Szczegóły zmian w gospodarowaniu zużytymi bateriami

Nowa ustawa nie tylko ma określić ogólne zasady, ale także doprecyzować szczegóły dotyczące praktycznego gospodarowania zużytymi bateriami. Jednym z kluczowych elementów będzie precyzyjne określenie szczegółowych warunków magazynowania zużytych baterii. Dotyczy to zarówno zakładów przetwarzania, jak i wszystkich kolejnych posiadaczy tych odpadów. Rozporządzenia będą precyzować sposób magazynowania różnych typów baterii – od zużytych baterii rozruchowych (SLI), przez przemysłowe, po coraz liczniejsze baterie do pojazdów elektrycznych. Określony zostanie także dopuszczalny okres magazynowania, co ma zapobiegać długotrwałemu gromadzeniu się odpadów i wspierać szybkie przekazywanie ich do recyklingu.

Ponadto, zostanie wydane rozporządzenie określające wymagania dotyczące procesu przetwarzania zużytych baterii oraz wymogi dla instalacji, w których będą one przetwarzane. To kluczowe z punktu widzenia ochrony środowiska i efektywności recyklingu. Procesy te muszą być bezpieczne, efektywne i maksymalizować odzysk surowców, minimalizując jednocześnie negatywny wpływ na środowisko. Standardy te będą miały zapewnić, że polskie zakłady przetwarzania baterii będą działać zgodnie z najlepszymi dostępnymi technologiami i praktykami.

Nowe mechanizmy finansowe: opłata produktowa i opłata depozytowa

Projekt ustawy wprowadza lub modyfikuje dwa kluczowe mechanizmy finansowe, mające na celu wsparcie systemu zbiórki i recyklingu:

1. Opłata produktowa: Zostaną określone minimalne i maksymalne stawki opłaty produktowej dla zużytych baterii przenośnych oraz zużytych baterii LMT (lekkich pojazdów). Dodatkowo, upoważniony organ wyda rozporządzenie, w którym zostaną określone faktyczne stawki tych opłat. Opłata produktowa jest formą ekologicznego podatku, który ma internalizować koszty gospodarowania odpadami w cenie produktu, tym samym motywując producentów do projektowania bardziej ekologicznych baterii i finansując ich zbiórkę i recykling.
2. Opłata depozytowa: Wprowadzona zostanie opłata depozytowa, której głównym celem jest zachęcenie do zwrotu zużytych baterii SLI (akumulatorów samochodowych). Idea jest prosta: konsument płaci depozyt przy zakupie nowej baterii, a następnie otrzymuje go z powrotem, gdy zwróci zużytą. Ten mechanizm ma na celu zwiększenie wskaźników zbiórki tego typu baterii, które zawierają szkodliwy ołów, ale także cenne surowce. Sprzedawca detaliczny będzie miał obowiązek przekazywania nieodebranej opłaty depozytowej na odrębny rachunek bankowy prowadzony przez marszałka województwa. Wzór sprawozdania dotyczącego opłaty depozytowej również zostanie ustandaryzowany.

Oba te mechanizmy mają fundamentalne znaczenie dla zapewnienia stabilnego i wystarczającego finansowania dla całego systemu gospodarowania zużytymi bateriami, zmniejszając obciążenie dla budżetu państwa i samorządów.

Kiedy możemy spodziewać się zapowiadanych zmian w prawie i jakie mogą być ich konsekwencje?

Zgodnie z wykazem prac legislacyjnych i programowych rządu, planowany termin przyjęcia projektu ustawy przez rząd to IV kwartał 2025 roku. 

Wdrożenie nowej ustawy o bateriach i zużytych bateriach ma fundamentalne znaczenie dla przyszłości polskiej gospodarki i środowiska. Wśród prognozowanych konsekwencji znajdują się:

• Wzrost poziomów recyklingu: Bardziej efektywny system zbiórki i przetwarzania przełoży się na większą ilość odzyskanych surowców.
• Ochrona środowiska: Minimalizacja ryzyka zanieczyszczenia środowiska toksycznymi substancjami z baterii.
• Bezpieczeństwo surowcowe: Zmniejszenie zależności od importu kluczowych metali.
• Rozwój innowacji: Motywowanie producentów do projektowania baterii bardziej przyjaznych dla środowiska i łatwiejszych w recyklingu.
• Harmonizacja z prawem UE: Zapewnienie zgodności polskich przepisów z europejskimi standardami, co jest kluczowe dla jednolitego rynku.

Nowa ustawa to kolejny krok w kierunku zrównoważonego rozwoju i gospodarki obiegu zamkniętego, gdzie odpady są traktowane jako cenne zasoby, a odpowiedzialność za produkt spoczywa na całym jego cyklu życia. To ambitne, ale konieczne przedsięwzięcie, które pozwoli Polsce sprostać wyzwaniom związanym z rosnącą liczbą baterii na rynku.

Tematyka recyklingu baterii oraz ZSEE będzie omawiana podczas Forum Recyklingu w panelu: Recykling Zużytego Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego 

Forum Recyklingu 2025 – spotkajmy się by działać!

W dniach 1-2 października 2025 r. w Warszawie, w Hotelu Airport Okęcie odbędzie się wyjątkowe wydarzenie: 

Forum Recyklingu 2025

W programie Forum zaplanowano tematy kluczowe dla całego łańcucha wartości – od recyklingu ZSEE, przez biorecykling, aż po cyfrowe rozwiązania w systemie ROP i kaucji. Uczestnicy poznają realne przykłady wdrożeń, które zwiększyły efektywność i ograniczyły koszty operacyjne.  Forum zaprezentuje także wyniki nowego „Raportu Punkt Zero Recyklingu w Polsce 2.0”, opartego na badaniach składu frakcji podsitowej odpadów komunalnych.

Szczegóły na stronie forumrecyklingu.pl