Czy wkrótce zapłacimy za kranówkę w restauracjach?

Rozporządzenie 2025/40/UE przyjęte przez Unię Europejską kładzie nacisk na ograniczanie powstawania odpadów opakowaniowych i minimalizowanie negatywnego wpływu plastikowych butelek oraz innych opakowań na środowisko. W ramach tych przepisów państwa członkowskie są zobowiązane do zachęcania restauracji i innych lokali gastronomicznych do podawania wody z kranu swoim klientom bez opłat lub za symboliczną kwotę. Wskazuje się przy tym, że woda powinna być serwowana w naczyniach wielokrotnego użytku lub nadających się do wielokrotnego napełniania, co ma zmniejszyć ilość jednorazowych opakowań trafiających do odpadów.

Celem tych regulacji jest nie tylko ochrona środowiska, ale również promocja zdrowych nawyków wśród konsumentów. Darmowa woda z kranu ma zachęcać do unikania słodzonych napojów i ograniczać nadmierną konsumpcję wody butelkowanej.

Polska ustawa o odpadach – dobrowolność dla gastronomii

W Polsce projekt ustawy o odpadach i odpadach opakowaniowych, który jest obecnie w konsultacjach publicznych (numer RCL – UC100), przenosi zapis unijnego rozporządzenia na grunt krajowy. Zgodnie z jego założeniami, restauratorzy mają możliwość wyboru: mogą serwować wodę z kranu bezpłatnie lub pobierać niewielką opłatę. Dotyczy to restauracji, stołówek, barów, kawiarni oraz innych lokali gastronomicznych.

Zgodnie z projektem, odpowiedni zapis znajdzie się w art. 19a ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach, a obowiązek jego przestrzegania miałby wejść w życie 12 sierpnia 2026 roku. W praktyce oznacza to, że lokal gastronomiczny sam zdecyduje, czy zaoferuje kranówkę za darmo, czy pobierze symboliczną opłatę, np. w wysokości złotówki.

Symboliczna opłata jako standard

Niezależnie od zapisów unijnych i krajowych, do Sejmu wpłynęła petycja konsumentów, którzy proponują, aby woda z kranu w restauracjach była dostępna za symboliczną opłatą – sugerowaną kwotą jest złotówka. Pomysłodawcy argumentują, że dzięki temu woda w lokalach, które dotychczas oferowały ją bezpłatnie, nie będzie darmowa, a jednocześnie w restauracjach, gdzie kranówka była niedostępna, klienci mogliby z niej korzystać.

Autorzy petycji podkreślają znaczenie dostępu do wody dla zdrowia publicznego. Wskazują na rezolucję ONZ z 2010 roku, zgodnie z którą dostęp do wody jest prawem człowieka i standardem zdrowia publicznego. Symboliczna opłata za wodę miałaby zapewnić jednakową cenę we wszystkich lokalach gastronomicznych w Polsce, promować zdrowe nawyki i ograniczać spożycie słodzonych napojów.

Co nas czeka?

Obecnie Polska stawia na dobrowolność w kwestii podawania wody z kranu, zgodnie z unijnym rozporządzeniem 2025/40/UE. Restauratorzy będą mieli wybór, ale pojawiają się głosy konsumentów postulujące ujednolicenie zasad poprzez wprowadzenie symbolicznej opłaty. W praktyce oznacza to, że darmowa kranówka w restauracjach może wkrótce stać się rzadkością, a standardem będzie niewielka opłata. Wszystko to w imię ochrony środowiska, zdrowia publicznego i sprawiedliwego dostępu do wody dla wszystkich obywateli.