Brzózek (EKO-PAK): projekt ROP niezgodny z Konstytucją i PPWR [WIDEO]

Jak ma działać polski model rozszerzonej odpowiedzialności producenta w opakowaniach? Pieniądze zebrane w systemie przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej mają trafić do gmin, instalacji komunalnych oraz recyklerów. Fundusz będzie pobierać pieniądze od producentów wprowadzających produkty w opakowaniach. Jak duża będzie opłata? To ma zależeć od tego, czy przedsiębiorcy postawią na ekoprojektowanie. Opakowania mniej szkodliwe dla środowiska zostaną objęte niższą opłatą. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych rozwiązań jest obsadzenie NFOŚiGW w roli operatora systemu. Ma on zastąpić działające dotychczas w tym obszarze organizacje odzysku odpadów opakowaniowych.

Sam Związek Pracodawców złożył powyżej trzydziestu uwag do projektu ustawy wprowadzającej ROP. Zdaniem Sławomira Brzózka uwagi spłynęły zresztą od wszystkich interesariuszy zaproszonych do udziału w konsultacjach.

Projekt ROP niezgodny z przepisami unijnymi i Konstytucją? Rozmowa ze Sławomirem Brzózkiem

“Zbyt wiele ogólników”

– Podstawowy problem tego projektu jest taki, że znalazło się w nim zbyt wiele ogólników. Również zbyt wiele istotnych spraw ma być regulowanych w rozporządzeniach – punktuje Sławomir Brzózek, który mówi wręcz, że “cały kształt daniny publicznej będzie wprowadzony rozporządzeniem”. To właśnie tu ma się kryć jedna z kolizji z zasadami konstytucyjnymi. Dlaczego? Zgodnie z Konstytucją RP (art. 217), podatki i inne daniny publiczne mogą być ustanawiane wyłącznie w drodze ustawy, co oznacza, że nie mogą być nakładane na mocy rozporządzenia.

Sławomir Brzózek nie zgadza się także z rolą NFOŚiGW w systemie, którego “zgodnie z założeniami ustawy miał być administratorem”. Ekspert podkreśla, że z biegiem czasu stał się jego operatorem. – Najgroźniejsze w tym rozwiązaniu jest to, że Fundusz będzie pracował w oparciu o opracowane przez siebie zasady działania systemu; bez zewnętrznego nadzoru. Tu wchodzimy w kolizję nie tylko z PPWR i krajową legislacją, ale też ze zdrowym rozsądkiem – ostrzega ekspert EKO-PAK. Brzózek boi się też, że wspomniane kryteria działania NFOŚiGW nie zostaną ujawnione.

Niepewność dla rynku

W związku z tymi zastrzeżeniami Związek Pracodawców EKO-PAK chciałby jego znaczącej poprawy. To jednak może wydłużyć proces legislacyjny, a ustawa ma uruchomić ogromny strumień pieniędzy, który popłynie do branży potrzebującej ich jak powietrza – producenci mają sfinansować zbiórkę, transport, sortowanie i przetwarzanie odpadów na surowce. Według szacunków MKiŚ już za kilka lat ma to być ok. 5 mld złotych. Sławomir Brzózek ma jednak “wątpliwości, czy te dane są wiarygodne”.

Zwraca także uwagę na istotny problem przy wyliczaniu stawek nowej opłaty. – Powinna ona być oparta o mechanizm kosztu netto; to oznacza, że od wszystkich kosztów odejmujemy wpływy wynikające z odsprzedaży albo ponownego użycia opakowań i surowców. Natomiast my tego mechanizmu nie widzimy, a metodologia obliczania wysokości opłaty znów ma się pojawić w rozporządzeniu – alarmuje ekspert. Ostrzega, że takie rozwiązanie poskutkuje ogromną niepewnością dla całego sektora gospodarki.

Co dalej?

Sławomir Brzózek przekonuje również, że środowisko wprowadzających produkty w opakowaniach nie próbuje zablokować ustawy. Podkreśla, że latem zeszłego roku został wypracowany konsensus uwzględniający postulaty producentów, którzy są “kluczowym interesariuszem systemu”. Kilka miesięcy później MKiŚ gruntownie zmieniło jednak założenia do ustawy. Argumentowało wtedy, że jedynie w taki sposób uda się przyjąć zasadę “zanieczyszczający płaci” i wymusić ekoprojektowanie. – Dziś nikt nie jest gotowy ekoprojektować. Jednak to dlatego, że na rynku wciąż nie ma technologii, a właśnie od niej będzie zależało ekoprojektowanie – odpowiada Sławomir Brzózek. 

Ekspert dodaje, że biznes gotów jest płacić za zagospodarowanie odpadów opakowaniowych i przyznaje, iż prawo pomoże w tworzeniu bardziej ekologicznych opakowań. – My również czekamy na ROP, ponieważ firmy, które postawią na proekologiczne rozwiązania, muszą mieć jakieś zabezpieczenie; chociażby przed tym, że nikt nie pójdzie w ich ślady – komentuje Brzózek. Deklaruje, iż większość firm zrzeszonych w EKO-PAK pracuje nad proekologicznymi opakowaniami, ponieważ tego wymaga Rozporządzenie PPWR (unijne prawo w przyszłości zakaże wprowadzania na rynek produktów w nieekologicznych opakowaniach). Jednak zdaniem Sławomira Brzózka wypracowanie odpowiednich technologii “zajmie jeszcze kilka lat”.

Olga Goitowska (UMP) o ROP: to projekt prospołeczny i prośrodowiskowy [WIDEO]

W dniach 1-2 października 2025 r. w Warszawie, w Hotelu Airport Okęcie odbędzie się wyjątkowe wydarzenie: 

Forum Recyklingu 2025

Szczegóły i rejestracja na stronie forumrecyklingu.pl