Rewolucja w kaucji. Butelki zwrotne poza ustawowym gorsetem?

Prace nad polskim systemem kaucyjnym od początku budziły spore kontrowersje, zwłaszcza w obszarze szkła wielorazowego. Zgodnie z pierwotnymi założeniami, od stycznia 2026 r. wszystkie szklane butelki zwrotne o pojemności do 1,5 l miały stać się częścią centralnego systemu. Oznaczałoby to konieczność wprowadzenia jednolitych oznaczeń, rozliczeń przez operatorów oraz obowiązek przyjmowania tych opakowań przez większe jednostki handlowe bez względu na to, czy dany produkt mają w ofercie.

Browary bronią wypracowanego przez lata własnego systemu

Branża piwowarska od miesięcy alarmowała, że takie rozwiązanie zniszczy system, który w Polsce działa sprawnie od dekad. Polskie browary osiągają dziś wskaźniki zwrotności butelek na poziomie 90-95%, co czyni je jednymi z najbardziej ekologicznych ogniw w łańcuchu gospodarki o obiegu zamkniętym. „Włączanie sprawnie działających systemów producenckich do centralnego mechanizmu to klasyczna nadregulacja” – podkreślali przedstawiciele sektora. Argumentowano, że centralizacja doprowadzi do logistycznego chaosu, wzrostu kosztów operacyjnych, a w efekcie do wycofywania butelek zwrotnych na rzecz opakowań jednorazowych, co byłoby katastrofą środowiskową.

Minister Klimatu i Środowiska, Paulina Hennig-Kloska, zdaje się podzielać te obawy. Zapowiedź wyjęcia butelek zwrotnych z systemu to ukłon w stronę racjonalności ekonomicznej i ekologicznej. Nowelizacja ma umożliwić producentom wybór: albo wejście do systemu ogólnopolskiego, albo kontynuowanie zbiórki we własnym zakresie, o ile wykażą się oni wymaganą skutecznością.

Posłanka Lenartowicz o projekcie naprawczym

Kluczową rolę w wypracowaniu tego kompromisu odgrywają prace parlamentarne. Aktywność na tym polu wykazuje przede wszystkim posłanka Gabriela Lenartowicz, która w Sejmie kieruje podkomisją ds. monitorowania gospodarki odpadami. To właśnie w ramach prac komisji ochrony środowiska oraz gospodarki wybrzmiały postulaty o potrzebie pilnej korekty ustawy.

Gabriela Lenartowicz podkreśla, że system kaucyjny powinien być narzędziem wspierającym ekologię, a nie barierą dla przedsiębiorców, którzy już teraz realizują cele unijne. W toku prac sejmowych wskazywała ona na konieczność ochrony istniejących obiegów zamkniętych. Według zapowiedzi parlamentarzystki, przygotowywany projekt poselski ma zakładać dobrowolność uczestnictwa dla producentów szkła wielorazowego, wzorując się na modelach sprawdzonych w innych krajach europejskich. Co istotne, poseł Lenartowicz zwraca uwagę, że docelowym rozwiązaniem powinno być dążenie do standardowej butelki (tzw. standaryzacja opakowań), co w przyszłości jeszcze bardziej ułatwiłoby zbiórkę i ponowne napełnianie.

Głos praktyków wreszcie usłyszany w ministerstwie

Dla portali branżowych i specjalistów z sektora komunalnego zmiana ta ma wymiar strategiczny. Wyłączenie butelek zwrotnych z centralnego systemu odciąży sklepy o mniejszej powierzchni, które borykałyby się z problemem magazynowania ciężkich i zajmujących dużo miejsca skrzyń ze szkłem. Z punktu widzenia operatorów systemu kaucyjnego, skupienie się na plastiku PET oraz puszkach aluminiowych pozwoli na szybsze uszczelnienie systemu w tych najbardziej problematycznych frakcjach.

Zwolennicy nowelizacji wskazują również na aspekt śladu węglowego. Butelka zwrotna, która wraca bezpośrednio do producenta w ramach ustalonego łańcucha dostaw, generuje znacznie mniej emisji niż butelka, która musiałaby przechodzić przez centralne sortownie operatorów systemu kaucyjnego.

Wszystko wskazuje na to, że rok 2026 będzie czasem intensywnej legislacji. Branża liczy, że zapowiadane przez MKiŚ oraz posłów zmiany wejdą w życie przed pełnym startem systemu, co pozwoli uniknąć kosztownych błędów wdrożeniowych. Decyzja o pozostawieniu „piwnych butelek” w rękach browarów to sygnał, że głos praktyków gospodarki odpadami zaczął być w resorcie słyszalny.