Co by się stało, gdyby z rynku zniknęły firmy zajmujące się recyklingiem tworzyw sztucznych? Na pewno ucierpiałyby i środowisko, i gospodarka. Na całe szczęście nadal jest to pytanie abstrakcyjne, jednak fala bankructw, jaka wstrząsa sektorem recyklingu tworzyw od kilku lat, każe z powagą spoglądać nawet na najczarniejsze scenariusze.

Rok 2025 przyniósł kilka kluczowych zmian w prawie, a także zapowiedzi kolejnych. Wprowadzane przepisy są efektem wieloletnich prac, a jednocześnie stanowią wyraźne preludium do dalszych, jeszcze głębszych modyfikacji systemu gospodarki odpadami.

Z perspektywy naszego Stowarzyszenia kierunek tych zmian jest pozytywny, choć oczywiście niektóre, na przykład ROP, wymagają uszczegółowienia. Rozszerzona odpowiedzialność producenta, system kaucyjny oraz regulacje wynikające z rozporządzenia PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) nie funkcjonują w oderwaniu od siebie. Przeciwnie – tworzą spójny, uzupełniający się ekosystem prawny, którego celem jest zwiększenie poziomów recyklingu, ograniczenie ilości odpadów oraz bardziej efektywne wykorzystanie zasobów.

Jak wyglądałaby rzeczywistość bez recyklingu?

Oczywiście należy mieć świadomość, że nie wszystkie środowiska popierają wprowadzane reformy. Ale bez nich dalsze funkcjonowanie branży polskiego recyklingu jest zagrożone. Warto więc w tym miejscu zatrzymać się na chwilę i zadać fundamentalne pytanie: jak wyglądałaby rzeczywistość bez recyklingu, czyli bez mechanizmów odzysku surowców, bez ograniczania składowania odpadów i bez zamykania obiegu materiałów?

Pierwszą i najbardziej oczywistą konsekwencją byłby gwałtowny wzrost zanieczyszczenia środowiska oraz ilości odpadów trafiających na składowiska oraz do spalarni. W ostatnich latach obserwujemy dynamiczny wzrost produkcji dóbr konsumpcyjnych, intensywny rozwój handlu e-commerce oraz ekspansję sieci oferujących tanie produkty niskiej jakości, często projektowane z myślą o krótkim cyklu życia. W efekcie konsumenci kupują więcej i częściej, a towary – szybciej ulegające zużyciu – coraz szybciej stają się odpadami. Bez sprawnie funkcjonującego systemu recyklingu znacząca część tych odpadów nie tylko trafiałaby na składowiska, lecz również przedostawałaby się do środowiska naturalnego – do lasów, rzek i zbiorników wodnych. Dzieje się tak, ponieważ systemy zagospodarowania odpadów bez elementu odzysku szybko tracą wydolność, a odpady, zwłaszcza lekkie tworzywa sztuczne, są łatwo przenoszone przez wiatr i wodę, przyczyniając się do degradacji ekosystemów lądowych i wodnych.

Musimy domykać obieg

Kolejnym istotnym aspektem jest obieg surowców. Brak zamkniętego obiegu tworzyw sztucznych oznacza konieczność sięgania po surowce pierwotne, takie jak ropa naftowa, gaz ziemny czy węgiel, które stanowią podstawę produkcji większości plastików. Zwiększone wydobycie tych zasobów prowadzi do postępującej degradacji środowiska naturalnego: niszczenia siedlisk przyrodniczych, emisji gazów cieplarnianych, zanieczyszczenia gleby i wód gruntowych oraz wzrostu presji na obszary cenne przyrodniczo.

Recykling pozwala ograniczać to zjawisko, zmniejszając zapotrzebowanie na surowce pierwotne i realnie redukując ślad środowiskowy produkcji.

Zapłacimy za to wszyscy

Nie można również pominąć tematu finansów, które mają kluczowe znaczenie z perspektywy państwa. Polska, jako część gospodarki europejskiej, jest zobowiązana do osiągania określonych poziomów zbiórki i recyklingu tworzyw sztucznych oraz do wykorzystywania minimalnych udziałów recyklatów, w szczególności rPET-u, w nowych produktach.

Niewywiązywanie się z tych obowiązków skutkuje koniecznością uiszczania tzw. plastic levy, czyli opłaty w wysokości 800 euro za każdą tonę niepoddanych recyklingowi odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych. W latach 2021-2024 Polska zapłaciła z tego tytułu niemal 9 miliardów złotych, a według prognoz – przy braku istotnych zmian systemowych – do 2030 roku ta kwota może wzrosnąć do około 21 miliardów złotych. Oznacza to, że Polska znajduje się w gronie pięciu największych płatników tej daniny w Europie.

Jest to ogromne obciążenie dla budżetu państwa, ponieważ tracimy środki, które mogłyby zostać przeznaczone na rozwój krajowej infrastruktury recyklingu, wsparcie instalacji przetwarzania odpadów, inwestycje w innowacyjne technologie czy inne cele środowiskowe. Skuteczny system recyklingu to więc kwestia nie tylko ochrony środowiska, lecz także racjonalnego zarządzania finansami publicznymi i budowania długofalowej odporności gospodarki.

Recykling jest koniecznością

Podsumowując, recykling nie jest dziś opcją, lecz koniecznością wynikającą z wyzwań zarówno środowiskowych, jak i ekonomicznych. Brak skutecznych systemów odzysku prowadziłby do narastania zanieczyszczeń, degradacji przyrody oraz zwiększonej eksploatacji surowców pierwotnych, których zasoby są ograniczone.

Jednocześnie brak systemu recyklingu oznaczałby dla Polski rosnące koszty finansowe i utratę środków, które mogłyby wspierać rozwój nowoczesnej, zielonej gospodarki.

Sławomir Pacek
Stowarzyszenie „Polski Recykling”