630 tys. zł na doradztwo dla ITPOK. Kolejne gminy GZM wchodzą do gry o spalarnie

Uchwała dotyczy pomocy finansowej w 2026 r. dla gmin członkowskich GZM z przeznaczeniem na przygotowanie budowy instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych (ITPOK). Zapewnia ona gminom łącznie 630 tys. zł wsparcia z przeznaczeniem na finansowanie pomocy technicznej, doradztwa prawnego i ekonomicznego w projekcie.

Historia i nowe podejście do budowy ITPOK na Śląsku

Z wyzwaniem budowy spalarni odpadów w regionie zmagał się jeszcze poprzednik GZM, Górnośląski Związek Metropolitalny. Obecna Metropolia spróbowała wziąć ten proces na siebie, jednak jej wcześniejsze działania zakwestionował nadzór prawny wojewody. Obecnie GZM koordynuje kolejną próbę, podjętą wspólnie przez ponad połowę gmin członkowskich.

W styczniu 2024 r. porozumienie ws. wspólnego postępowania na zamówienie usług pomocy technicznej, doradztwa prawnego i ekonomicznego dla przygotowania budowy ITPOK podpisało 20 gmin GZM. Były to: Tychy, Chorzów, Mysłowice, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Będzin, Mikołów, Czeladź, Mierzęcice, Psary, Siewierz, Ożarowice, Bieruń, Bojszowy, Chełm Śląski, Imielin, Kobiór, Lędziny, Łaziska Górne i Wyry.

W 2025 r. do tak utworzonej grupy zakupowej dołączyły Katowice i Zabrze. Z kolei w środowej uchwale o pomocy dla gmin pod kątem sfinansowania usług doradczych uwzględniono też: Bytom, Tarnowskie Góry, Zbrosławice, Świerklaniec i Radzionków.

Wybór doradcy i etapy realizacji projektu

Do ogłoszonego w lipcu 2025 r. postępowania na wybór doradcy zgłosiły się trzy podmioty, które zaoferowały ceny: 1,59 mln zł, 5,53 mln zł i 5,79 mln zł. Najniższą cenę zaproponowała spółka BBF z Poznania. W grudniu ub. roku władze Metropolii sygnalizowały, że zamierzają podpisać umowę z firmą BBF w tym roku.

Zgodnie z dokumentacją przetargową kompleksowa usługa doradcy ma odbywać się w pięciu lub sześciu etapach. Są to:

• przygotowanie wstępnych analiz i rekomendacja modelu realizacji projektu,

• przygotowanie dokumentów wstępnych dla wybranego modelu (scenariusza) realizacji,

• sporządzenie dokumentacji postępowania wybranego modelu,

• udział w przetargu na wybór partnera prywatnego,

• opracowanie wniosku o dofinansowanie inwestycji z dokumentacją.

Potrzeby odpadowe i bariery prawne GZM

Niezależnie od zamawianego teraz doradztwa, w marcu 2024 r. grupa zakupowa gmin członkowskich zamówiła usługi doradcze w kancelarii Ziemski&Partners z Poznania. Prace te, obejmujące modele gwarancji strumienia odpadów komunalnych dla przyszłego partnera w formule PPP, założono do 2026 r.

We wcześniejszych analizach ogólne zapotrzebowanie Metropolii wyliczono na 250-300 tys. ton odpadów do termicznego przetworzenia. Jedyną dotąd instalacją tego typu, która funkcjonuje na obszarze GZM, jest instalacja Fortum w Zabrzu. Budowę własnej jednostki rozpoczęło też Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Gliwicach (30 tys. ton). Pracując nad swoim zamówieniem, GZM wybrała kierunek budowy kilku instalacji, których moc wynosiłaby 25-60 tys. ton odpadów rocznie.

Obecny kształt ustawy metropolitalnej uniemożliwia GZM bezpośrednie wykonywanie zadań z zakresu gospodarki odpadami. GZM i jej gminy członkowskie oczekują na zapowiadaną przez rząd nowelizację ustawy, która ma rozszerzyć kompetencje Metropolii.