Kartony do płynnej żywności mogą być w pełni poddane recyklingowi, a głównym wyzwaniem nie jest sam materiał, lecz dostęp do systemu, który jest w stanie zagospodarować wszystkie elementy takiego opakowania. Polska jest dobrym przykładem miejsca, gdzie taki system został zbudowany i działa w skali przemysłowej.
Kartony do żywności płynnej składają się z wielowarstwowej struktury, łączącej włókna celulozowe z warstwami polimerów i aluminium – tzw. PolyAl. O ile odzysk warstwy celulozowej był przez wiele lat procesem dobrze rozwiniętym, o tyle zagospodarowanie frakcji PolyAl miało swoje ograniczenia, co w praktyce oznaczało niepełne domknięcie obiegu surowców. Zmiana pojawiła się wraz z rozwojem infrastruktury, która pozwala przetwarzać wszystkie komponenty opakowania.
Dziś to właśnie dostępność i połączenie poszczególnych elementów składowych systemu, w tym zbiórki, sortowania i recyklingu decyduje o tym, czy dane opakowanie rzeczywiście wpisuje się w gospodarkę o obiegu zamkniętym. Regulacje unijne, w tym PPWR, jasno wskazują kierunek, wymagając, aby opakowania nadawały się do recyklingu „w praktyce i w skali”. Takie podejście oznacza konieczność budowy wydajnych, przemysłowych systemów przetwarzania opakowań wielomateriałowych.
W przypadku kartonów do żywności płynnej takim przełomem było uzupełnienie łańcucha technologicznego o brakujące ogniwo, czyli recykling frakcji PolyAl. W Polsce funkcjonuje dziś system, który łączy odzysk włókien celulozowych z przemysłowym przetwarzaniem pozostałych komponentów opakowania. Linia recyklingu w zakładzie Stora Enso w Ostrołęce, o wydajności 50 tys. ton rocznie, umożliwia efektywne oddzielenie od warstw polimerowo-aluminiowych włókien celulozowych, dzięki czemu ponad 70% masy opakowania wraca do obiegu jako surowiec do produkcji nowych materiałów papierowych.
Przetwarzanie PolyAl z kolei realizowane jest w zakładzie Plastigram w Szczuczynie, gdzie dzięki zaawansowanej technologii możliwe jest przekształcenie tej frakcji w regranulat, który znajduje zastosowanie w innych gałęziach przemysłu, m.in. w budownictwie, meblarstwie, a nawet przemyśle motoryzacyjnym. Tym samym materiał, który wcześniej był traktowany jako odpad resztkowy, stał się pełnoprawnym surowcem wtórnym.
Rozwój tego typu instalacji jest efektem współpracy wielu podmiotów w łańcuchu wartości – od producentów opakowań, przez przemysł papierniczy, po firmy zajmujące się przetwarzaniem tworzyw. Tetra Pak, jako wiodący uczestnik systemu, aktywnie angażuje się w rozwój infrastruktury recyklingowej, projektowanie i wdrażanie innowacji w zakresie opakowań nadających się do ponownego przetworzenia oraz budowanie sieci partnerskich, które umożliwiają domknięcie obiegu wszystkich komponentów opakowania. To podejście, które wpisuje się w szerszy trend budowy rozwiązań systemowych, zgodnych z założeniami PPWR.
Samo istnienie systemu przetwarzania surowców użytych do produkcji opakowań do płynnej żywności nie oznacza jeszcze, że wszystkie wyzwania zostały całkowicie wyeliminowane. Kluczowym elementem pozostają wielkość i jakość strumienia odpadów trafiających do recyklingu. W tej sytuacji istotną rolę do odegrania mają gminne systemy selektywnej zbiórki, których celem jest m.in. odpowiednie wysortowanie zużytych opakowań kartonowych do żywności płynnej, aby te mogły trafić bezpośrednio do zakładów przetwórstwa i przejść całą drogę recyklingu. Niewłaściwa segregacja może ograniczać efektywność procesów, co ma oczywiste przełożenie na poziom odzysku surowców, dlatego tak ważna jest współpraca na poziomie gmin oraz operatorów systemu. Nie bez znaczenia w tym procesie będzie wsparcie legislacyjne w postaci wytyczenia jasno zdefiniowanego, indywidualnego celu recyklingu dla kartonów do płynnej żywności w systemie ROP.
Zmiana, która dokonuje się na rynku, polega nie tylko na modyfikacjach w opakowaniu, choć i w tym obszarze pojawiają się innowacje materiałowe, takie jak bariera na bazie papieru, która eliminuje konieczność stosowania aluminium. Chodzi bardziej o budowę kompletnego ekosystemu zagospodarowania kartonów do żywności płynnej, przez co ten rodzaj opakowania przestaje być wyzwaniem systemowym, ponieważ działa już stosowna infrastruktura zdolna przetworzyć wszystkie użyte w takim opakowaniu komponenty. Co więcej, stale rozwija się rynek, który jest w stanie zagospodarować powstające w tym procesie surowce wtórne.
Z perspektywy gospodarki o obiegu zamkniętym kluczowe pozostaje dalsze wzmacnianie systemu: zwiększanie poziomów selektywnej zbiórki, poprawa jakości strumienia odpadów oraz rozwój technologii pozwalających jeszcze efektywniej odzyskiwać surowce. Doświadczenia z Polski pokazują jednak, że przy odpowiedniej współpracy i inwestycjach możliwe jest przejście od deklaracji do praktycznego domykania obiegu materiałów w gospodarce.
Katarzyna Głownia
menedżerka ds. zrównoważonego rozwoju w Polsce i krajach bałtyckich, Tetra Pak
