Krośnieński Holding Komunalny wchodził w ten okres z solidnymi podstawami, czyli z produkcją energii elektrycznej na własne potrzeby na poziomie bliskim samowystarczalności. Struktura paliwowa wydawała się stabilna i racjonalnie zdywersyfikowana – aż 86% energii cieplnej wytwarzanej w Elektrociepłowni Krosno pochodziło z biomasy, uznawanej za paliwo odnawialne i w dużej mierze lokalne. Uzupełnieniem był miał węglowy (ok. 14%), wykorzystywany głównie w okresach szczytowego zapotrzebowania przy bardzo niskich temperaturach. Istotnym atutem był również fakt, że biomasę pozyskiwaliśmy częściowo m.in. z odpadów zielonych przetwarzanych we własnej instalacji komunalnej, co wzmacniało naszą niezależność.


Pozorne bezpieczeństwo

System energetyczny dodatkowo oparty był na kilku źródłach: bloku kogeneracyjnym ORC, jednostkach wytwórczych na biogaz, instalacjach fotowoltaicznych oraz małej elektrowni wodnej. Równolegle rozpoczęła się budowa bloku energetycznego opartego na paliwie wytwarzanym z pozostałości po sortowaniu odpadów.

Elektrociepłownia, której właścicielem jest Krośnieński Holding Komunalny, zabezpieczała zapotrzebowanie na energię cieplną niemal połowy mieszkańców Krosna oraz wielu odbiorców instytucjonalnych i komercyjnych. W miksie dominowały z kolei instalacje biomasowe, a ponad połowa energii cieplnej pochodziła z wysoko sprawnej kogeneracji ORC. Udział węgla miał charakter marginalny.

W takich warunkach uzasadnione wydawało się przekonanie o osiągnięciu wysokiego poziomu niezależności i co za tym idzie – bezpieczeństwa energetycznego. Rzeczywistość rynkowa okazała się jednak bardziej wymagająca. Pomimo braku gazu i ropy, czyli krytycznych w tamtym czasie paliw w miksie paliwowym, system nie był odporny na podwyżki cen, jakie przyniósł początek pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę. W tamtym okresie z polskiego rynku zniknęła biomasa z Białorusi – dotychczas powszechnie stosowana. Z oczywistych względów trudniej było też o surowiec z Ukrainy. Poczucie bezpieczeństwa w tej sytuacji niestety na niewiele się zdało.


Niespotykana inflacja

Kryzys energetyczny ujawnił fundamentalną zależność: większość paliw – nawet tych postrzeganych jako lokalne – podlega globalnym mechanizmom rynkowym i jest ze sobą silnie powiązana cenowo. Niedobory gazu i innych paliw importowanych przełożyły się na skokowy wzrost cen wszystkich nośników energii. W 2022 r. średnia cena biomasy wzrosła o około 155% w stosunku do roku poprzedniego, a cena miału węglowego o około 93%, przy jednoczesnym pogorszeniu ich dostępności.

Bezpośrednią konsekwencją był istotny wzrost kosztów operacyjnych elektrociepłowni, szczególnie w części opartej na biomasie. Rosnące ceny paliw znacząco podniosły koszt wytwarzania energii, podczas gdy obowiązujące taryfy regulowane ograniczały możliwość przeniesienia tych kosztów na klientów – zarówno ciepłowni, jak i pozostałych działalności spółki (Krośnieński Holding Komunalny to też Wodociągi Krośnieńskie oraz Regionalne Centrum Odzysku Odpadów).


Nie tylko biomasa

Z tych doświadczeń wynika kluczowy wniosek: wykorzystanie paliw lokalnych zwiększa bezpieczeństwo energetyczne, ale nie gwarantuje pełnej odporności na kryzysy – przecież zawsze musimy pozyskać je z rynku, który jest mniej lub bardziej podatny na wstrząsy. Właśnie dlatego należy rozróżnić energię pierwotną, taką jak energia słoneczna czy wiatrowa, od energii wtórnej, opartej na paliwach wymagających zakupu. To właśnie źródła pierwotne pozostają w największym stopniu niezależne od fluktuacji rynków surowcowych.

W odpowiedzi na te doświadczenia MPGK Krosno konsekwentnie rozwija i redefiniuje swój miks energetyczny. Biomasa pozostanie jego istotnym elementem, jednak jej rola będzie stopniowo ograniczana. Kluczowym kierunkiem jest uruchomienie bloku energetycznego wykorzystującego paliwo oparte na pozostałościach z sortowania odpadów komunalnych, który umożliwi produkcję energii cieplnej i elektrycznej oraz przejmie funkcję głównego źródła wytwórczego. Doświadczenia rynkowe wskazują, że paliwo na bazie odpadów charakteryzuje się obecnie niską bądź nawet ujemną korelacją cenową z tradycyjnymi nośnikami energii, co zwiększa odporność systemu na szoki cenowe.


Zarządzanie, OZE, magazyny

Równolegle nasza spółka realizuje inwestycje w elastyczne systemy zarządzania energią i jej magazynowania, a także w źródła energii niewymagające zakupu paliwa. Obejmują one rozbudowę instalacji fotowoltaicznych, rozwój magazynów energii oraz modernizację oczyszczalni ścieków w taki sposób, by zwiększyć produkcję biogazu. Planujemy także rozbudowę infrastruktury magazynowania biogazu i wykorzystanie go w kolejnych jednostkach kogeneracyjnych.

To właśnie dywersyfikacja źródeł pierwotnych oraz lokalnych strumieni energii (powstającej w dużej mierze z odpadów) w największym stopniu buduje realną, a nie tylko deklaratywną

niezależność energetyczną.

Wniosek jest jednoznaczny: trwała niezależność energetyczna nie wynika wyłącznie z odchodzenia od paliw kopalnych, lecz także z ograniczenia ekspozycji na rynki surowcowe – poprzez rozwój źródeł energii, które nie wymagają ciągłego zakupu paliw i pozostają możliwie odporne na globalne kryzysy.

Janusz Fic

Krośnieński Holding Komunalny