System kaucyjny przyspiesza. Czy to czas na parasol nad rynkiem?

Zaledwie sześć miesięcy wystarczyło, by system kaucyjny stał się naturalną częścią życia wielu Polaków. Miliony opakowań wracają co tydzień do obiegu, kolejne punkty zbiórki pojawiają się w całym kraju, a konsumenci coraz częściej traktują zwrot butelki czy puszki jako element swojej codzienności. Dla wielu osób to zaskoczenie; system rozwija się bowiem szybciej niż jeszcze niedawno zakładano. I właśnie dlatego coraz częściej pojawia się pytanie: czy nie nadszedł już moment, by nad tym szybko dojrzewającym systemem rozpiąć wspólny parasol organizacyjny?

Wysoka stawka

Stawka jest wysoka. Unijna dyrektywa SUP stawia przed Polską konkretne wymagania: zwrot jednorazowych butelek plastikowych do 2028 roku ma objąć 77% wszystkich opakowań, a rok później już 90%. Bez systemu kaucyjnego byłoby to praktycznie niemożliwe. Tymczasem już dziś poziom zbiórki sięga ponad 50%, a konsumenci oddają blisko 100 mln opakowań tygodniowo. To pokazuje jedno: system zdał egzamin i dojrzewa szybciej, niż zakładali nawet najwięksi optymiści.

PolKa wdraża także coraz więcej innowacyjnych rozwiązań oraz buduje alternatywną sieć zbiórki, działającą obok obowiązkowych punktów, których powstanie wynika z założeń ustawy. Naszym celem jest, aby system kaucyjny stawał się przyjazny dla użytkowników. Wprowadziliśmy np. niespotykaną na rynku możliwość odzyskania kaucji na kartę płatniczą oraz sieć punktów zwrotów drive-thru. Zacieśniamy też współpracę z samorządami i spółdzielniami mieszkaniowymi. W przypadku systemu kaucyjnego liczy się przede wszystkim wygoda, dlatego PolKa wdraża coraz więcej różnorodnych inicjatyw. Im bliżej konsumenta znajduje się punkt zwrotu, tym chętniej oddaje on opakowania. A wyższy poziom zbiórki oznacza też mniejsze ryzyko kar dla wprowadzających opakowania do obiegu i naszego kraju.

Nie możemy zapominać również, że system kaucyjny to niezwykle istotny element bezpieczeństwa surowcowego państwa, w którym kluczową rolę odgrywają operatorzy. Osiągnięcie wysokiego poziomu zbiórki zapewnia stabilizację i zwiększa niezależność surowcową kraju. Dzięki temu możemy systematycznie zmniejszać skalę importu surowca, a także podnosić jego jakość. To z kolei wpływa na zmniejszenie kosztów działalności wspieranych przez nas firm.

Wszystkie ręce na kaucyjny pokład?

Czas na organizację parasolową?

Przy projektowaniu systemu kaucyjnego Polska wybrała model wielooperatorowy. To rozwiązanie wymaga od rynku pewnej koordynacji oraz wspólnych ram działania.

I tu dochodzimy do konieczności stworzenia organizacji parasolowej: nie jako kolejnej administracyjnej nadbudowy, lecz wspólnej przestrzeni tam, gdzie potrzebne są jednolite zasady współpracy i uczciwej konkurencji.

Wtedy moglibyśmy stworzyć jedną bazę danych dotyczących opakowań, powstałyby też jednolite standardy techniczne dla urządzeń i systemów rozliczeniowych. Do tego można by prowadzić spójną komunikację z konsumentami, a nie wiele równoległych kampanii powielających te same treści przy wielokrotnie wyższych kosztach. Każde z tych zadań można realizować osobno, ale żadne nie będzie tak skuteczne jak wtedy, gdy stoi za nim jeden wspólny podmiot.

Widok na cały rynek

W skład takiej organizacji powinni wejść operatorzy, producenci napojów, duże sieci i detaliści oraz instytucje państwowe, ale też sektor odpadowy i recyklingowy, który domyka obieg materiałowy. Do zadań takiej grupy należałoby nie tylko utrzymanie wspólnej bazy danych i jednolitych standardów technicznych, lecz również nadzór nad wymianą danych między uczestnikami rynku, wspólne podejście do optymalizacji tras logistycznych oraz wypracowanie jednolitych zasad raportowania. Transparentność pozwoli zyskać zaufanie wszystkich, którzy współtworzą system kaucyjny w Polsce.

Dlatego tak ważna będzie współpraca. Muszą się jej podjąć operatorzy, samorządy, przedstawiciele handlu, producenci i podmioty z sektora odpadowego. Samorządy mają doświadczenie logistyczne i infrastrukturę, które mogą stać się naturalnym uzupełnieniem rozwijającego się systemu. PolKa już z nimi współpracuje i wspiera w rozbudowie oraz obsłudze gminnej sieci zwrotomatów. Ta współpraca już się kształtuje i będzie się rozwijać w przyszłości, niezależnie od tego, jaki ostatecznie kształt przybierze organizacja parasolowa. Im lepiej połączymy te kompetencje, tym sprawniej będzie działać całość.

Pół roku kaucji, całe lata strat

Polska stoi przed wyborem drogi

W Europie nie powstał do tej pory jeden idealny model. Niemcy stworzyli centralną organizację już po uruchomieniu systemu, a Norwegowie – jeszcze przed jego startem. W obu przypadkach wspólny mianownik był jednak ten sam: takie instytucje powstawały wtedy, gdy rynek naprawdę zaczynał ich potrzebować.

Polska właśnie dochodzi do tego momentu. System kaucyjny nie znajduje się już w okresie przejściowym i teraz trzeba wziąć odpowiedzialność za jego dalszy rozwój. Dojrzałość każdego systemu można ocenić po zdolności uczestników rynku do wypracowania zasad współpracy – korzystnych zarówno dla mieszkańców, jak i dla środowiska.

Magdalena Markiewicz

prezes zarządu PolKa – Polska Kaucja

Wszystkie artykuły z miesięcznika “Energia i Recykling” publikujemy w otwartym dostępie!