21 maja 2026 r. weszło w życie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 w sprawie przemieszczania odpadów, które zastąpiło dotychczasowe regulacje unijne w tym obszarze. Nowe przepisy wzmacniają kontrolę transgranicznego obrotu odpadami oraz ograniczają możliwość wywozu niektórych ich strumieni poza Unię Europejską.

Ważne zmiany dla rynku

Dla branży paliw alternatywnych szczególnie istotne jest to, że przy ocenie legalności eksportu RDF-u nie wystarczy już odwołać się wyłącznie do samego kodu odpadu 19 12 10 (przypisanego do RDF-u). Coraz większe znaczenie mają rzeczywiste pochodzenie paliwa, skład wsadu, przebieg procesu przetwarzania oraz możliwość udokumentowania całej historii odpadu. Co to oznacza w praktyce? RDF wytworzony ze zmieszanych odpadów komunalnych może podlegać ograniczeniom właściwym dla tego strumienia, nawet po przetworzeniu i nadaniu mu kodu paliwa alternatywnego.

Nie ma wątpliwości, że jest to zmiana o dużym znaczeniu dla producentów, operatorów instalacji, pośredników i firm logistycznych, czyli podmiotów mających duże znaczenie w całym łańcuchu dostaw. Rosnący handel paliwami z odpadów oznacza bowiem większą liczbę kontroli i bardziej szczegółową ocenę towarzyszącej dokumentacji. Organy państwa mogą badać nie tylko kod odpadu, lecz także jego skład, źródło, proces przetwarzania oraz zgodność wybranej procedury z przepisami.

Co z eksportem RDF-u?

Przez lata w obrocie funkcjonowało swego rodzaju uproszczenie: kod 19 12 10 oznacza RDF, a RDF ma jednolity status prawny. Opisuje on odpady palne po procesach mechanicznego przetwarzania, dlatego często traktowano go jako punkt końcowy analizy regulacyjnej. Dziś jednak, w świetle nowych regulacji, takie podejście może być niewystarczające. Dwa strumienie oznaczone tym samym kodem mogą mieć zupełnie odmienną historię. Jeden może powstać z frakcji przemysłowych lub selektywnie zebranych surowców, drugi zaś ze zmieszanych odpadów komunalnych poddanych mechanicznemu przetwarzaniu. Z perspektywy prawa ich dalsze przemieszczanie może podlegać różnej ocenie.

Kluczowe znaczenie ma art. 4 ust. 3 rozporządzenia 2024/1157. Przepis obejmuje nie tylko zmieszane odpady komunalne, lecz również takie odpady po przetworzeniu, jeżeli proces nie zmienił w sposób znaczący ich właściwości. Wprost wskazano tu także paliwa odpadowe RDF uzyskiwane ze zmieszanych odpadów komunalnych, gdy są przeznaczone do odzysku. Oznacza to, że samo wydzielenie frakcji palnej czy nadanie nowego kodu nie muszą z automatu zmienić pierwotnego statusu odpadów. Organ oceniający transport może zatem pytać, czy proces rzeczywiście zmienił charakter odpadu, czy jedynie wyodrębnił frakcję o określonych parametrach z pierwotnego strumienia.

Pochodzenie odpadów

W konsekwencji producenci powinni móc udowodnić, z czego powstał wytwarzany przez nich RDF. Dla przedsiębiorcy oznacza to konieczność poznania i dokumentowania źródła wsadu. Trzeba więc ustalić, czy materiał pochodził z odpadów przemysłowych, handlowych, frakcji zebranych selektywnie czy z odpadów komunalnych. Szczególnie istotne jest ustalenie, czy w strumieniu wejściowym występowały zmieszane odpady komunalne, w tym odpady o kodzie 20 03 01.

Kierunek planowanego transportu dodatkowo zmienia ocenę ryzyka. Przemieszczenie RDF-u wewnątrz Unii Europejskiej będzie zapewne możliwe, ale wymaga zastosowania właściwej procedury i spełnienia odpowiednich warunków (notyfikacja). Inaczej wygląda wywóz poza UE. Zgodnie z art. 44 ust. 2 lit. f rozporządzenia wywóz odpadów, o których mowa w art. 4 ust. 3, jest zakazany. Dotyczy to również państw OECD, jeżeli RDF jest traktowany jak odpad wywodzący się ze zmieszanych odpadów komunalnych. Sam fakt, że państwo przeznaczenia należy do OECD, nie eliminuje więc ograniczenia.

Gąszcz przepisów i procedur

Inaczej może przedstawiać się sytuacja RDF-u wytwarzanego bez udziału odpadów komunalnych, na przykład z jednorodnych strumieni przemysłowych. Taki materiał nie powinien być automatycznie kwalifikowany jako odpad wywodzący się ze zmieszanych odpadów komunalnych, a zatem nie działa wobec niego sam zakaz właściwy dla tej kategorii. Nie oznacza to jednak pełnej swobody eksportu. Nadal konieczna jest ocena zgodności z rozporządzeniem 2024/1157, w tym przeznaczenia do odzysku R1, braku właściwości niebezpiecznych oraz legalnego funkcjonowania instalacji odbiorcy.

Ważnym elementem systemu pozostaje także Konwencja Bazylejska. Jej przepisy stanowią, że wywóz odpadu nie jest zwykłą transakcją handlową. Państwa uczestniczące w przemieszczeniu mają prawo oczekiwać informacji potwierdzających prawidłową klasyfikację, opisu właściwości odpadu oraz możliwości jego bezpiecznego zagospodarowania w instalacji przeznaczenia. W wielu przypadkach konieczne jest przeprowadzenie procedury notyfikacji, czyli uzyskanie uprzednich zgód właściwych organów państwa wysyłki, tranzytu i przeznaczenia. Transport może rozpocząć się dopiero po prawidłowym zakończeniu tej procedury.

Kluczowa dokumentacja

Dla rynku RDF-u najważniejszy wniosek jest praktyczny: zebrana dokumentacja powinna umożliwiać odtworzenie całego łańcucha (źródła wsadu, jego składu, przebiegu procesu przetwarzania, właściwości gotowego RDF-u i planowanego sposobu odzysku). Tylko wtedy przedsiębiorca jest w stanie w sposób prawidłowy wykazać, że zastosował właściwy reżim prawny i że transport nie stanowi nielegalnego przemieszczania odpadów.

Nowe przepisy przesuwają więc ciężar oceny z kodu odpadu na jego identyfikowalność. RDF nie jest tylko produktem „na wyjściu” z instalacji, lecz jest również rezultatem przetworzenia konkretnego strumienia odpadów w konkretnym procesie.

To właśnie transparentna, kompletna historia odpadu staje się dziś najważniejszym warunkiem bezpiecznego i legalnego przemieszczania RDF-u. Im mniej niejasności dotyczących jego pochodzenia, tym mniejsze ryzyko zatrzymania transportu, sporów z organami oraz kosztów wynikających z konieczności jego zwrotu lub zagospodarowania.

Katarzyna Wolny-Tomczyk

adwokat, prezes Zarządu Związku Producentów Paliw z Odpadów i Biomasy

Dominika Dąbrowska

adwokat, Związek Producentów Paliw z Odpadów i Biomasy