Badanie PAS: co czwarta gmina dobrze ocenia „Czyste Powietrze”

Ankieta została wysłana do wszystkich 2479 gmin w Polsce. Odpowiedzi udzieliło 1469 samorządów, czyli ok. 59 proc. wszystkich gmin. Badanie przeprowadzono w dniach od 9 do 24 czerwca 2026 r.

Gminy oceniły aktualną wersję programu

Program „Czyste Powietrze” umożliwia właścicielom domów jednorodzinnych uzyskanie dotacji m.in. na wymianę starych źródeł ciepła na bardziej ekologiczne, w tym pompy ciepła, a także na termomodernizację budynków.

Z raportu wynika, że dla 44 proc. gmin zasady programu są niezrozumiałe dla mieszkańców. Przeciwnego zdania jest 25 proc. samorządów. Jednocześnie 71 proc. gmin oceniło, że zasady programu są przejrzyste dla urzędników, a tylko 8 proc. wskazało, że tak nie jest.

Trafność programu pozytywnie oceniło 30 proc. gmin, natomiast negatywnie – 33 proc. Jeszcze gorzej samorządy oceniają jego skuteczność w odniesieniu do osób najuboższych. Na pytanie, czy program jest skutecznym narzędziem wymiany źródeł ciepła dla ubogich mieszkańców, twierdząco odpowiedziało 26 proc. gmin, a przecząco – 47 proc.

Długi czas oczekiwania i koszt audytu

Wśród najważniejszych barier ograniczających skuteczność programu samorządy wymieniły przede wszystkim długi czas oczekiwania na zwrot poniesionych kosztów. Na ten problem wskazało 81 proc. gmin.

Kolejne przeszkody to wymóg przeprowadzenia kompleksowej termomodernizacji, który wskazało 79 proc. respondentów, oraz konieczność opłacenia z góry kosztów audytu energetycznego – na ten problem zwróciło uwagę 74 proc. gmin.

Po wznowieniu programu spadło zainteresowanie mieszkańców

Jesienią 2024 r. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zawiesił przyjmowanie wniosków w ramach programu „Czyste Powietrze”. Fundusz uzasadniał tę decyzję wykrytymi nieprawidłowościami. Nowa wersja programu została uruchomiona pod koniec marca 2025 r.

Według samorządów po wznowieniu naboru zainteresowanie mieszkańców programem wyraźnie spadło. Taką odpowiedź wskazało 82 proc. gmin. Wzrost zainteresowania odnotowało 6 proc. respondentów, a 10 proc. nie zauważyło zmian.

Samorządy czekają na kolejne zmiany

W tym roku NFOŚiGW rozpoczął konsultacje kolejnych zmian w programie. Według Funduszu mają one zwiększyć dostępność „Czystego Powietrza”, uprościć zasady i lepiej dopasować wsparcie do potrzeb mieszkańców.

Propozycje te pozytywnie oceniło 40 proc. gmin, a negatywnie – 14 proc. Jednocześnie tylko 23 proc. samorządów uważa, że planowane zmiany zwiększą zainteresowanie programem. Przeciwnego zdania jest 35 proc. gmin.

Jak wynika z badania, jednym z najważniejszych postulatów samorządów jest wprowadzenie darmowego bonu na audyt energetyczny, dostępnego dla każdego potencjalnego beneficjenta. NFOŚiGW zapowiedział takie rozwiązanie na koniec roku. Z dotychczasowych informacji wynika, że bon nie będzie dostępny dla wszystkich, lecz jedynie dla najuboższych.

Gminy oczekują także umożliwienia częściowej termomodernizacji oraz złagodzenia wymogu trzyletniej własności budynku.

– Wydaje się, że spełnienie postulatów gmin dotyczących naprawy programu jest kluczowe do jego odblokowania. To pracownicy gmin jako pierwsi kontaktują się z beneficjentami i należy traktować ich głos jako odzew płynący ze społeczeństwa – ocenił Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego, cytowany w komunikacie.

W połowie czerwca br. ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska poinformowała, że w latach 2024–2025 dzięki programowi „Czyste Powietrze” termomodernizację przeszło ponad 556 tys. domów jednorodzinnych.