Konflikt na Bliskim Wschodzie: rząd nie wyklucza powrotu do CPN

Przypomnijmy, że program „Ceny Paliw Niżej” zakończył się z końcem czerwca, a jego wygaszenie szybko przełożyło się na ceny na stacjach.

Teraz rząd nie wyklucza przywrócenia przepisów pakietu CPN, jeśli sytuacja na Bliskim Wschodzie ponownie się zaostrzy. Poinformował o tym w środę wiceminister energii Konrad Wojnarowski. 

– Rozważamy, przyglądamy się sytuacji. Jednak dopóki konflikt na Bliskim Wschodzie nie wyskaluje, nie będziemy podejmować takiej decyzji – powiedział Wojnarowski podczas konferencji prasowej, odpowiadając na pytanie o możliwość przywrócenia pakietu CPN.

Wiceminister zaznaczył, że ewentualna decyzja musiałaby zostać poprzedzona konsultacjami z Ministerstwem Finansów oraz uczestnikami rynku paliwowego. Nie wskazał jednak konkretnego poziomu cen paliw, który mógłby skłonić rząd do ponownego uruchomienia mechanizmów osłonowych.

CPN był odpowiedzią na gwałtowny wzrost cen paliw

Pakiet CPN został wprowadzony jako tymczasowe rozwiązanie w reakcji na skok cen ropy i paliw wywołany napięciami na Bliskim Wschodzie. Przed jego uruchomieniem ceny na stacjach rosły bardzo szybko. Jeszcze pod koniec lutego benzyna Pb95 kosztowała średnio ok. 5,74 zł za litr, a olej napędowy ok. 5,99 zł za litr. Po eskalacji konfliktu i wzroście cen ropy średnie ceny paliw w Polsce pod koniec marca wzrosły do ok. 7,14–7,16 zł za litr benzyny Pb95 oraz ok. 8,69–8,75 zł za litr oleju napędowego.

W odpowiedzi rząd zdecydował się na czasowe obniżenie obciążeń podatkowych i administracyjne ograniczenie cen detalicznych. W ramach pakietu CPN stawka VAT na wybrane paliwa została obniżona z 23 do 8 proc., akcyza została zmniejszona do minimalnych poziomów dopuszczalnych w Unii Europejskiej, a ceny benzyn i oleju napędowego na stacjach objęto mechanizmem ceny maksymalnej.

Po wprowadzeniu limitów ceny spadły. Pierwszego dnia obowiązywania maksymalnych cen czyli 31 marca, litr benzyny Pb95 kosztował maksymalnie 6,16 zł, benzyny Pb98 – 6,76 zł, a oleju napędowego – 7,60 zł. W kolejnych tygodniach ceny stopniowo się stabilizowały, a wraz ze spadkiem notowań ropy na światowych rynkach limity były obniżane.

Najpierw wróciła akcyza, później VAT

Program CPN był wygaszany etapami. W połowie czerwca przestały obowiązywać przepisy dotyczące obniżonej akcyzy na benzynę i olej napędowy. W praktyce nie wywołało to jeszcze gwałtownego wzrostu cen na stacjach, ponieważ nadal działały dwa pozostałe elementy pakietu: obniżony VAT oraz mechanizm ceny maksymalnej.

Ostatniego dnia obowiązywania programu, 30 czerwca, maksymalne ceny detaliczne paliw wynosiły: 6,00 zł za litr benzyny Pb95, 6,68 zł za litr benzyny Pb98 oraz 6,19 zł za litr oleju napędowego. Były to ceny administracyjnie ograniczone, obowiązujące wszystkie stacje w kraju.

Z początkiem lipca pakiet CPN wygasł całkowicie. Oznaczało to powrót stawki VAT z 8 do 23 proc. oraz koniec urzędowo ustalanych cen maksymalnych. Stacje paliw ponownie zaczęły samodzielnie kształtować ceny, co szybko przełożyło się na wzrosty.

Po zniesieniu CPN paliwa podrożały o blisko 90 gr na litrze

Po zakończeniu programu ceny paliw wzrosły z dnia na dzień. Według danych z rynku detalicznego, 1 lipca średnia cena benzyny Pb95 wynosiła ok. 6,79 zł za litr, benzyny Pb98 – 7,59 zł za litr, a oleju napędowego – 6,98 zł za litr. Oznaczało to wzrost odpowiednio o ok. 89 gr na litrze benzyny Pb95, 98 gr na litrze benzyny Pb98 i 93 gr na litrze oleju napędowego w porównaniu z tygodniem poprzedzającym zakończenie programu.

W pierwszym tygodniu lipca ceny utrzymywały się na podwyższonym poziomie. Średnia cena benzyny Pb95 kształtowała się w okolicach 6,78 zł za litr, a oleju napędowego ok. 6,94 zł za litr. Jednocześnie po zniesieniu limitów wróciły większe różnice pomiędzy poszczególnymi stacjami i regionami kraju. W czasie obowiązywania CPN ceny były bardziej ujednolicone, ponieważ stacje nie mogły przekraczać stawek wyznaczanych przez ministra energii.

Autogaz zachowywał się inaczej niż benzyna i diesel, ponieważ nie był objęty pakietem CPN. Po zakończeniu programu jego średnia cena wynosiła ok. 3,29 zł za litr i była niższa niż tydzień wcześniej.

Program kosztował budżet kilka miliardów złotych

Ministerstwo Finansów informowało, że koszt programu CPN wyniósł ok. 4,7 mld zł. Resort oceniał, że rozwiązanie ograniczyło koszty ponoszone przez gospodarstwa domowe i przedsiębiorców oraz pomogło utrzymać inflację na niższym poziomie.

Z punktu widzenia rynku paliw CPN był jednak rozwiązaniem nadzwyczajnym. Obejmował jednocześnie podatki i mechanizm cen maksymalnych, a więc ingerował zarówno w dochody budżetu państwa, jak i w sposób kształtowania cen detalicznych. Po jego wygaszeniu ceny wróciły do poziomów wynikających z kosztów zakupu paliw, podatków, marż i sytuacji na rynkach międzynarodowych.

Przedstawiciele rządu podkreślają, że pakiet miał charakter czasowy i był odpowiedzią na szczególną sytuację geopolityczną. W ocenie wiceministra energii Konrada Wojnarowskiego obecnie nie ma podstaw do jego natychmiastowego przywrócenia, ale rząd pozostawia sobie taką możliwość w razie ponownej eskalacji konfliktu na Bliskim Wschodzie.