347 mln zł dla Energi-Operatora. Stawką jest miejsce dla kolejnych OZE

Energa-Operator zawarła z Instytutem Nafty i Gazu – Państwowym Instytutem Badawczym umowy dotyczące dofinansowania dwóch przedsięwzięć z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027 (FEnIKS).

Chodzi o projekty „Modernizacja i budowa 14 stacji elektroenergetycznych dla rozwoju inteligentnej sieci” oraz „Rozwój inteligentnych sieci elektroenergetycznych średniego i wysokiego napięcia Energa-Operator S.A. O/Płock i O/Olsztyn w celu zwiększenia potencjału dla przyłączenia OZE”.

Dofinansowanie w wysokości 347 mln zł odpowiada ponad trzem czwartym wartości obu inwestycji, które mają kosztować łącznie blisko 450 mln zł.

Ponad 128 km nowych i modernizowanych sieci

W ramach przedsięwzięć powstanie ponad 75 km nowych linii średniego i wysokiego napięcia, a przeszło 53 km istniejących sieci zostanie zmodernizowanych.

Energa-Operator wybuduje również pięć nowych głównych punktów zasilania, czyli stacji transformujących wysokie napięcie na średnie. Kolejnych 12 istniejących GPZ zostanie przebudowanych.

Inwestycje będą realizowane w województwach pomorskim, warmińsko-mazurskim, mazowieckim i wielkopolskim. Spółka podkreśla, że znaczna część infrastruktury powstanie w mniejszych miastach i gminach.

Efektem ma być zwiększenie potencjału przyłączeniowego sieci o ponad 264 MWe, w tym dla nowych źródeł odnawialnych, oraz poprawa niezawodności zasilania dla ponad 185 tys. odbiorców.

– 347 mln zł dofinansowania z programu FEnIKS pozwoli nam przyspieszyć budowę nowoczesnej i inteligentnej infrastruktury elektroenergetycznej na północy i w centrum Polski. Realizacja obu projektów zwiększy potencjał przyłączeniowy sieci, poprawi niezawodność dostaw energii oraz stworzy warunki do dalszego rozwoju odnawialnych źródeł energii, elektromobilności i lokalnych społeczności energetycznych – wskazuje Marcin Biniaś, wiceprezes Energa-Operator.

Według spółki inwestycje mają także ograniczyć straty energii w sieci oraz emisje gazów cieplarnianych.

OZE rośnie szybciej niż możliwości sieci

Znaczenie takich inwestycji rośnie wraz ze skalą rozwoju energetyki rozproszonej. Na początku 2026 r. sama moc fotowoltaiki w Polsce wynosiła już 26,02 GW, a farm wiatrowych 11,18 GW. Oznacza to ponad 37 GW tylko w dwóch największych technologiach zależnych od pogody. Rekordowa chwilowa łączna produkcja źródeł wiatrowych i fotowoltaicznych dochodziła według PSE do około 16 GW.

Do tego dochodzi niezwykle rozproszona energetyka prosumencka. Na koniec 2025 r. w Polsce działało 1 636 673 mikroinstalacji OZE o łącznej mocy prawie 13,9 GW. Ponad 98,5 proc. instalacji należało do prosumentów, a fotowoltaika odpowiadała za 99,9 proc. liczby mikroźródeł.

W praktyce sieci dystrybucyjne, które przez dziesięciolecia projektowano przede wszystkim do jednokierunkowego transportu energii z dużych elektrowni do odbiorców, coraz częściej muszą obsługiwać przepływy w przeciwnym kierunku – od tysięcy lokalnych źródeł w stronę sieci wyższych napięć. PSE wskazują, że duża generacja ze źródeł przyłączonych do sieci średniego i niskiego napięcia może powodować odwrócenie kierunku przepływów oraz problemy z utrzymaniem właściwych parametrów napięciowych.

107 GW w odmowach przyłączeniowych

Skala problemu jest widoczna w statystykach Urzędu Regulacji Energetyki. W 2025 r. operatorzy wydali 4 897 odmów określenia warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej. Choć liczba odmów zmalała, ich łączna moc wzrosła do około 107 GW. URE zastrzega przy tym w swoich analizach, że sumarycznej mocy w odmowach nie można utożsamiać jeden do jednego z rzeczywistą mocą projektów zablokowanych przez sieć – część inwestorów może składać kolejne wnioski dotyczące tych samych przedsięwzięć.

Dla porównania, w latach 2023–2024 URE odnotował łącznie 15 277 odmów zawarcia umów o przyłączenie na ponad 157 GW. Regulator określa ograniczoną dostępność mocy przyłączeniowych jako jeden z głównych czynników hamujących rozwój OZE.

Problem nie sprowadza się przy tym jedynie do braku nowych linii. Znaczna część polskiej infrastruktury jest wiekowa. Według URE na koniec 2024 r. 49 proc. linii napowietrznych należących do pięciu największych operatorów dystrybucyjnych miało ponad 40 lat. W sieci przesyłowej ponad 40 lat miało 53 proc. linii napowietrznych i 61 proc. stacji elektroenergetycznych.

Ponad 130 mld zł na sieci

Operatorzy zwiększają więc skalę inwestycji. Uzgodnione z URE plany rozwoju największych OSD na lata 2023–2028 zakładają około 72 mld zł nakładów, wobec 42 mld zł w poprzednim okresie planistycznym. To wzrost o ponad 70 proc.

Do tego dochodzi plan rozwoju Polskich Sieci Elektroenergetycznych na lata 2025–2034, przewidujący 66 mld zł inwestycji – o blisko 78 proc. więcej niż w poprzednim planie. Łącznie operatorzy dystrybucyjni i przesyłowy mają zagwarantowane w tych okresach ponad 130 mld zł na rozwój sieci.

Inwestycje Energi-Operatora wpisują się więc w przedsięwzięcia liczone w skali całego kraju w dziesiątkach miliardów złotych. FEnIKS jest jednym ze źródeł ich finansowania. Cały program dysponuje budżetem przekraczającym 24 mld euro i obejmuje m.in. rozwój OZE, inteligentnych systemów i sieci energetycznych oraz magazynowania energii.

Do 2030 r. ponad połowa prądu z OZE

Presja inwestycyjna na sieci będzie rosła. Przyjęty przez Radę Ministrów 8 czerwca 2026 r. Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu zakłada, że już w 2030 r. OZE będzie odpowiadało za około 51,6–53,2 proc. produkcji energii elektrycznej w Polsce.

W perspektywie 2040 r. moc źródeł odnawialnych ma wzrosnąć do 84–92 GW, czyli poziomu większego niż moc całego polskiego systemu elektroenergetycznego jeszcze w pierwszej połowie 2026 r. Łączna moc wiatrowa może w scenariuszu przyspieszonej transformacji sięgnąć około 47 GW.

To oznacza, że dla gmin i inwestorów samo znalezienie terenu pod farmę fotowoltaiczną, wiatrową, magazyn energii czy lokalny klaster energetyczny coraz częściej nie będzie wystarczające. Kluczowym zasobem staje się dostępna moc przyłączeniowa oraz stan lokalnych linii i stacji transformatorowych.

Modernizacja sieci ma również znaczenie wykraczające poza same elektrownie OZE. Mocniejsze i bardziej inteligentne sieci są potrzebne do elektryfikacji transportu, rozwoju pomp ciepła i ciepłownictwa wykorzystującego energię elektryczną, magazynów energii, nowych zakładów przemysłowych oraz społeczności energetycznych.

Wraz z nowymi umowami łączna wartość wsparcia przyznanego Energa-Operator z programu FEnIKS przekroczyła 500 mln zł.