Rewolucja w systemie odpadowym? Oto co znajdziemy w najnowszej wersji projektu nowelizacji u.c.p.g.

Celem nowelizacji u.c.p.g. zmian ma być uszczelnienie systemu gospodarki odpadami komunalnymi, zwiększenie efektywności selektywnego zbierania oraz usprawnienie procedur weryfikacji deklaracji odpadowych.

Elastyczne stawki i rewolucja w kompostowaniu? Ulgi także dla bloków i letnisk

Projektowane przepisy stwarzają dla rad gmin bardziej elastyczne narzędzia kształtowania polityki ustalania stawek odpadowych. Organ stanowiący – gminy zyska formalne uprawnienie do różnicowania stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zależności od poszczególnych frakcji odpadów.

Istotną modyfikacją jest rozszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych do częściowego zwolnienia z opłaty śmieciowej z tytułu kompostowania bioodpadów w kompostownikach przydomowych. Rada gminy w drodze uchwały będzie mogła przyznać ulgę:

• Właścicielom nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi z przynależnymi do nich terenami zielonymi, pod warunkiem zapewnienia przez właściciela, że kompostownik będzie użytkowany zgodnie z przeznaczeniem.

• Właścicielom nieruchomości, na których znajduje się domek letniskowy, oraz innych nieruchomości wykorzystywanych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe.

Regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy będzie mógł zwolnić wymienionych właścicieli nieruchomości jednorodzinnych, rekreacyjnych oraz letniskowych w całości lub w części z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na bioodpady. W przypadku domków letniskowych i nieruchomości rekreacyjnych wyłączenie z obowiązku odbierania bioodpadów stosuje się wyłącznie do obiektów objętych gminnym systemem odbierania odpadów na podstawie uchwały rady gminy.

W poniższej tabeli zaprezentowano warunki wolnienia dla określonych w projekcie grup.

Warto dodać, że w przypadku stwierdzenia braku kompostownika, uniemożliwienia kontroli lub użytkowania kompostownika niezgodnie z przeznaczeniem może nastąpić utrata zwolnienia.

Weryfikacja deklaracji śmieciowych przez dane o zużyciu wody

Jednym z najważniejszych narzędzi uszczelniających system ma być przyznanie wójtom, burmistrzom i prezydentom miast prawa do nieodpłatnego pozyskiwania danych od przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. Dane o ilości zużytej wody posłużą do weryfikacji deklaracji oraz prowadzenia czynności sprawdzających w odniesieniu do lokali w budynkach wielolokalowych oraz nieruchomości, gdzie stawka opłaty uzależniona jest od liczby mieszkańców lub osób w gospodarstwie domowym.

Wniosek organu gminy może obejmować dwa tryby weryfikacji:

• Wniosek indywidualny – dotyczący konkretnych nieruchomości lub lokali, co do których istnieje uzasadnione podejrzenie niezgodności danych w deklaracji ze stanem faktycznym.

• Wniosek obszarowy – obejmujący obszar całej gminy lub jej części, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia okresowej weryfikacji prawidłowości złożonych deklaracji.

Ustawa wprowadza gwarancje proceduralne: wniosek obszarowy może być kierowany nie częściej niż raz w okresie rozliczeniowym stosowanym przez przedsiębiorstwo wodociągowe (chyba że kolejny wniosek jest niezbędny do prowadzenia konkretnego postępowania administracyjnego). Przed wystąpieniem z wnioskiem organ gminy ma obowiązek sporządzić i udokumentować ocenę niezbędności oraz proporcjonalności pozyskania danych. Przedsiębiorstwo wod-kan musi udostępnić elektroniczne zestawienie danych w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku. W sytuacji, gdy przedsiębiorstwem wodociągowym zarządza bezpośrednio włodarz gminy, dane przekazuje się bez konieczności składania formalnego wniosku.

Pozyskane informacje będą porównywane z ewidencją opłat śmieciowych i posłużą do typowania nieruchomości do kontroli oraz wszczynania postępowań administracyjnych.

Rygorystyczne standardy ochrony danych osobowych

W związku z przetwarzaniem danych z przedsiębiorstw wodociągowych organ gminy – jako administrator danych – zostanie zobowiązany do wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych zapewniających bezpieczeństwo i poufność informacji. Obowiązkowe ma być m.in. stosowanie środków kryptograficznych oraz ograniczenie dostępu wyłącznie do upoważnionych pracowników urzędu.

Przepisy precyzują sztywne terminy przechowywania pozyskanych informacji:

• Dane zbiorcze, które nie dały podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego, maja być usuwane niezwłocznie po zakończeniu czynności sprawdzających.

• Dane wykorzystane w postępowaniu administracyjnym mają być przechowywane nie dłużej niż do jego prawomocnego zakończenia, a następnie trwale usuwane z systemów i nośników.

Zaostrzenie kontroli braku segregacji i ochrona przed dzikimi zwierzętami

Nowelizacja precyzuje procedurę postępowania w przypadku naruszenia przez mieszkańców obowiązku selektywnej zbiórki. Podmiot odbierający odpady w razie stwierdzenia braku segregacji danej frakcji przyjmuje je w sposób określony w regulaminie i niezwłocznie powiadamia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Powiadomienie musi zawierać oznaczenie nieruchomości, datę i godzinę, wskazanie frakcji, opis naruszenia oraz dowody, w szczególności dokumentację fotograficzną.

Zgodnie z projektem organ gminy niezwłocznie zawiadamia właściciela nieruchomości o stwierdzonym naruszeniu wraz z pouczeniem o konsekwencjach prawnych. Decyzję o ewentualnym wszczęciu postępowania w sprawie określenia opłaty podwyższonej włodarz gminy ma podejmować po przeanalizowaniu charakteru naruszenia, jego powtarzalności, zakresu oraz wiarygodności zgromadzonych dowodów.

Wśród obowiązków właścicieli nieruchomości dodano w projekcie nakaz zabezpieczenia pojemników, worków oraz miejsc gromadzenia odpadów przed dostępem zwierząt dziko występujących na terenie gminy.

Ochrona budżetu gminy. Nowe terminy zaskarżania uchwał i bufor sądowy

Projekt rozwiązuje dotychczasowy problem niepewności prawnej i finansowej gmin w przypadku zaskarżania uchwał opłatowych do sądów administracyjnych. Zgodnie z nowymi przepisami skargę na uchwałę rady gminy ustalającą opłaty za gospodarowanie odpadami będzie można wnieść w terminie 6 miesięcy od dnia jej ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Termin ten nie będzie jednak ograniczał skarg wnoszonych przez prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców oraz organ nadzoru.

Dodatkowo, w przypadku uwzględnienia skargi na uchwałę opłatową, sąd administracyjny będzie mógł określić termin utraty jej mocy obowiązującej na okres do 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Ma to pozwolić na uniknięcie natychmiastowego powstania luki prawnej oraz zakłócenia ciągłości finansowania gminnego systemu gospodarki odpadami. Nowa regulacja sądowa znajdzie zastosowanie także do postępowań sądowo-administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy.

Odpłatność w PSZOK i obowiązkowe zbiórki mobilne trudnych frakcji

Zgodnie z projektem, rada gminy uzyska prawo do wprowadzenia odpłatnego przyjmowania przez Punkty Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych (PSZOK) odpadów z działalności rolniczej, odpadów niestanowiących odpadów komunalnych oraz odpadów od właścicieli nieruchomości niezamieszkiwanych. W uchwale organ stanowiący określi rodzaje przyjmowanych odpadów oraz może ustalić maksymalną masę lub liczbę sztuk przyjmowanych z gospodarstwa rolnego lub od firm.

Nowym obowiązkiem gmin będzie zapewnienie – co najmniej raz na pół roku – dodatkowych form przyjmowania lub odbierania wybranych frakcji odpadów komunalnych. Obowiązek ten dotyczyć ma:

• przeterminowanych leków i chemikaliów,

• zużytych baterii i akumulatorów,

• sprzętu elektrycznego i elektronicznego,

• mebli i odpadów wielkogabarytowych,

• zużytych opon,

• odpadów tekstyliów i odzieży.

Dodatkowe formy mogą polegać w szczególności na zbiórkach objazdowych lub czasowym udostępnianiu miejsc zbierania. Na wdrożenie tego rozwiązania gminy otrzymają 24 miesiące od dnia wejścia w życie ustawy.

Dyscyplinowanie przetwórców odpadów. Obowiązki i kary finansowe

Projekt nakłada na podmioty prowadzące przetwarzanie odpadów komunalnych oraz odpadów powstałych z ich przetworzenia obowiązek corocznego przekazywania gminom (lub posiadaczom odpadów) szczegółowych informacji o sposobie ich zagospodarowania. Informacja ta musi zawierać dane o masie i rodzajach odpadów poddanych recyklingowi, przygotowaniu do ponownego użycia, odzyskowi (w tym na składowisku czy w procesach termicznych) oraz unieszkodliwieniu. Sprawozdanie przekazuje się raz w roku, do 15 stycznia za rok poprzedni.

W celu sporządzenia lub korekty rocznego sprawozdania gminy wójt, burmistrz lub prezydent miasta może wystąpić z wnioskiem o przekazanie tych informacji za dany rok, a przetwórca ma 14 dni na udzielenie odpowiedzi. Przy braku reakcji organ wezwie podmiot do przekazania danych w terminie 7 dni.

Niezastosowanie się do wniosków skutkować będzie karami pieniężnymi nakładanymi w drodze decyzji administracyjnej przez włodarza gminy:

• Od 200 zł do 1 000 zł za każdy niezrealizowany wniosek, jeżeli informacja zostanie przekazana w ciągu 7 dni od ponownego wezwania.

• Od 2 000 zł do 5 000 zł za każdy wniosek w przypadku całkowitego braku odpowiedzi na ponowne wezwanie.

• Do 50 000 zł wynosi maksymalny roczny limit kar pieniężnych nałożonych na dany podmiot przez organ gminy.

Informację o zagospodarowaniu odpadów podmioty przetwórcze przekażą po raz pierwszy za rok 2027.

Projekt ustawy UC100 trafia na SKRM. KSE wydaje rekomendację z protokołem rozbieżności

Harmonogram wdrażania i przepisy przejściowe

Główny termin wejścia w życie nowelizacji wyznaczono na 1 stycznia 2027 r. (z wyjątkiem art. 2 wchodzącego w życie 28 października 2026 r.).

W ustawie przewidziano następujące okresy dostosowawcze:

• Dostosowanie uchwał rad gmin: Rady gmin są obowiązane dostosować swoje uchwały i regulaminy w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

• Deklaracje dla nieruchomości rekreacyjnych: Właściciele domków letniskowych i nieruchomości rekreacyjnych, którzy wcześniej złożyli pisemne oświadczenie o wyłączeniu się z gminnego systemu odbioru, mają 12 miesięcy na złożenie deklaracji śmieciowej.

• Postępowania w toku: Do postępowań administracyjnych w sprawie opłaty podwyższonej oraz zamówień publicznych wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

• Uchylenie kar za składowanie za 2025 r.: Organ, który nałożył w pierwszej instancji karę pieniężną za nieosiągnięcie poziomu składowania odpadów komunalnych za rok 2025, uchyla ją z urzędu.

Treść projektu u.c.p.g. dostępna jest do pobrania na stronie RCL: Projekt ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach