Czy polskie gminy stać na najnowsze technologie?

Naturalnymi odbiorcami, choć nie jedynymi, urządzeń wspierających zbiórkę i zagospodarowanie odpadów są polskie gminy. Co więcej, niektóre z nich decydują się na zakup maszyn budzących skojarzenia z animowanym serialem „Jetsonowie” – można tu wymienić gminę Lesko, która zakupiła podobne automatyczne wiaty śmietnikowe i ustawiła je na osiedlach wielorodzinnych. Dziś wydatnie na tym korzysta, bo udało się w nich zebrać selektywnie aż 69% domowych odpadów. Wcześniej, gdy zbiórka była prowadzona konwencjonalnymi metodami, udział odpadów zmieszanych w całym strumieniu wynosił niemal 70%.

Dlaczego Lesko zdecydowało się na zakup takiego sprzętu? Z jednej strony chodziło tu o walkę o każdy punkt procentowy poziomów recyklingu – jeśli tych nie osiągniemy, wydamy pieniądze na pokrycie kar nałożonych przez Unię Europejską. Z drugiej powód był o wiele bardziej pragmatyczny, bo gmina uzyskała z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na tyle duże dofinansowanie, że sama wydała jedynie… 5% całej kwoty.

Wiaty na QR kod

Opisywaną na początku tekstu wiatę śmietnikową zaprezentowała w Kielcach firma Globtrak Polska. Jej oglądanie rozpoczęliśmy od obsługi dotykowego panelu, dzięki któremu steruje się urządzeniem. – Przykładamy kartę lub skanujemy kod, wybieramy frakcję odpadów, z którymi przyszliśmy do śmietnika, po czym wiata automatycznie otwiera jedną z wrzutni. Za nimi czekają pojemniki o pojemności 1100 l, które dla użytkownika są niewidoczne – pokazywał mi Michał Szczytowski z Globtrak Polska. Dzięki automatycznym pomiarom gmina, do której należy wiata, otrzymuje dokładne informacje na temat tego, ile odpadów z konkretnych frakcji wyrzucają mieszkańcy danego osiedla. Dodatkowo otrzyma informację o tym, że odpady należy odebrać, bo pojemniki są bliskie wypełnienia. Będzie też potrafiła ustalić, czy okoliczni mieszkańcy rzeczywiście przykładają się do segregowania odpadów. Pomoże w tym fakt, że do pojemników nie powinny trafiać odpady z innych osiedli, bo bez przypisanego mieszkańcowi kodu lub karty nie da się otworzyć wrzutni.

Zdaniem Szczytowskiego, tak przemyślany system ma też stopniowo odpracowywać poniesione przy zakupie koszty. – Takie wiaty pozwolą zmniejszyć, a nawet uniknąć kar za nieosiąganie poziomów recyklingu. Pomyślmy też o tym, jak takie nowoczesne rozwiązania usprawnią i przyspieszą pracę osób odbierających odpady – przekonuje ekspert Globtrak Polska.

Odpady z kodem QR

AI widzi więcej

Relatywnie „czysty” strumień selektywnie zebranych odpadów znacząco ułatwi też pracę sortowni, jednak zdaniem mojego kolejnego rozmówcy to dopiero początek drogi od odpadu do produktu. – Oferujemy naszym klientom analizatory oparte na sztucznej inteligencji. Nad linią sortowniczą zawieszamy kamerę, która ma za zadanie wyłapać interesujące odpady. Dzięki temu możemy później na przykład skorygować kąt nachylenia separatorów balistycznych, by odzyskać cenne surowce wymieszane z innymi odpadami – opisuje Tomasz Kusiński z firmy Krozmet. Na razie firma koncentruje się na butelkach PET, jednak planuje zwiększać swoje portfolio.

Czy komunalnego, a nawet prywatnego inwestora stać na to rozwiązanie? – Cóż, wiemy, że nie jest to łatwy temat, jednak mamy nadzieję, że w przyszłości tak będzie. Dziś z kolei pojawiają się programy wsparcia z NFOŚiGW i innych instytucji promujących nowoczesne rozwiązania – zauważa Kusiński. Jego zdaniem, warto zastanowić się nad takim wydatkiem, bo dzięki takim urządzeniom można bardziej wydajnie odzyskiwać surowce, które da się korzystnie sprzedać.

Przykładem takiej inwestycji (choć w autorskie, a zatem znacznie tańsze rozwiązanie) jest Zakład Utylizacyjny w Gdańsku, który swoimi dokonaniami chwalił się podczas kwietniowej Konferencji MBP organizowanej przez firmę Abrys. – Mechaniczne ramię wsparte sztuczną inteligencją może wychwycić nawet o 80 więcej odpadów na minutę niż człowiek – wyliczał Łukasz Cyrul z ZUT w Gdańsku. Sztuczna inteligencja pomaga też analizować ogromne ilości danych, sprowadzając je do przystępnych wniosków.

Co daje zebranie takich danych? Przede wszystkim pozwala lepiej zaplanować kolejne inwestycje tak, by jak najlepiej wykorzystać te surowce, które spływają do instalacji. Równie ważne jest samo zbieranie danych, które można wykorzystać do tworzenia raportów wymaganych przez urzędy – to może być szczególnie istotne w kontekście systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta, gdzie instalacje będą musiały wykazać, jakimi odpadami się zajmują. Ostatecznie pozwala to również tak zaprogramować pracę instalacji, by odzyskiwać jak najwięcej surowców. – AI przynosi nam zatem pieniądze, bo takie surowce możemy sprzedać – podsumował Łukasz Cyrul.

Zostawmy PAYT w czystościówce

Kompostownik na stołówce?

Surowce można też wykorzystać na własną rękę, wytwarzając z nich produkty. Dobrym przykładem jest kompost, który – zdaniem przedstawicieli włoskiej firmy City Net Ecologia & Ambiente – może powstawać nie tylko w dużych instalacjach, ale także bezpośrednio tam, gdzie wytwarzane są bioodpady. – To mały kompostownik, który mogą kupić sobie gminy, szkoły, jednostki wojskowe, hotele, restauracje, targowiska czy inne instytucje wytwarzające bioodpady. Ten konkretny model można ustawić nawet wewnątrz budynków, bo neutralizuje on wszystkie uciążliwe zapachy – tłumaczył Pier Francesco Ferilli, CEO firmy, prezentując urządzenie podczas kieleckich Targów. Jak wyjaśniał, maszyna jest przeznaczona do przetwarzania bioodpadów komunalnych, także takich, w których znajdują się zanieczyszczenia, np. tworzywa sztuczne czy metale.

Przewagą takiego rozwiązania nad przydomowym kompostownikiem ma być przede wszystkim tempo i automatyzacja: gotowy kompost można uzyskać w ciągu 30 dni, a rola operatora sprowadza się do załadowania bioodpadów, dodania frakcji strukturalnej, np. odpadów zielonych lub pelletu, oraz odebrania produktu końcowego. – To rozwiązanie jest bardzo dobre dla gmin, bo eliminuje stałe koszty związane z gospodarowaniem bioodpadami. Nie trzeba ich odbierać i wywozić na składowisko, a przecież wszystko to kosztuje – przekonywał Ferilli. Z kolei gotowy kompost może zostać wykorzystany przez mieszkańców, gminę na terenach zieleni albo w rolnictwie (oczywiście po uzyskaniu pozwoleń).

Czy taki zakup ma szansę się zwrócić? Przedstawiciele firmy uważają, że tak – i to na przestrzeni 6–7 lat.

Kto nie ryzykuje…

Wszystkie z opisanych urządzeń i technologii kosztują sporo, a inwestor – jak w to w biznesie – nie ma gwarancji, że poczynione zakupy się zwrócą. Trudno zatem się dziwić, że wspomniane Lesko jest jednym z pionierów wprowadzających automatyczne wiaty śmietnikowe (tu należy zaznaczyć, że pierwsze pojawiły się w Ciechanowie już przed paroma laty). Nie da się jednak uciec od faktu, że dziś gmina korzysta na swojej decyzji – zakłada ona, że rocznie dzięki wiatom oszczędzi do 100 tys. zł.

To oznacza, że inwestycja zwróci się błyskawicznie, ale… tylko dzięki ogromnemu dofinansowaniu z NFOŚiGW. Gdyby tego zabrakło, miasto musiałoby wydać na odpadową innowację prawie 6 mln zł.

Kamil Paczek

Wszystkie artykuły z miesięcznika “Energia i Recykling” publikujemy w otwartym dostępie!