Musimy ograniczyć komercjalizację podstawowego dobra

W jego ocenie współczesna gospodarka, coraz bardziej zależna od logiki szybkiego zysku, zagraża podstawowym wartościom społecznym. Zdaniem ekonomisty potrzebna jest zasadnicza zmiana sposobu myślenia o rozwoju i gospodarowaniu, tak aby uwzględniać długofalowy interes publiczny, a nie jedynie krótkoterminową opłacalność.

Ekonomia wartości jako fundament przyszłych zmian

Hausner wskazuje na konieczność skierowania ekonomii w stronę tzw. ekonomii wartości. Jest to podejście, które zakłada oparcie decyzji gospodarczych na trosce o dobro wspólne i zrównoważony rozwój, a nie wyłącznie na efektywności finansowej. Podkreśla, że przywrócenie równowagi pomiędzy rynkiem a społeczeństwem wymaga namysłu nad wartościami, które nadają sens działaniom gospodarczym oraz wzmacniają społeczną odpowiedzialność.

Według profesora zmiana powinna objąć nie tylko regulacje rynkowe i instrumenty finansowe, ale także głębsze zasady gospodarowania. Jako przykład wskazuje konieczność przeprojektowania mechanizmów związanych z kredytami hipotecznymi, które w obecnej formie utrudniają wielu osobom dostęp do stabilnego mieszkania. Jednocześnie podkreśla, że problem dotyczy szerszego zestawu dóbr, których nie można traktować jedynie jako towarów przeznaczonych do maksymalizacji zysku.

Mieszkania, woda, zdrowie i edukacja jako dobra szczególnego znaczenia

Hausner akcentuje, że w przypadku dóbr o fundamentalnej roli społecznej niezbędne jest wyznaczenie granic komercjalizacji. Nie chodzi o wykluczanie ich z obrotu rynkowego, lecz o takie podejście, które zapewnia powszechny i równy dostęp oraz wzmacnia solidarność społeczną. Mieszkanie, woda czy zdrowie nie mogą być wyłącznie produktem rynkowym – pełnią rolę, od której zależy jakość życia i możliwość pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Podobnie edukacja ma charakter inwestycji społecznej, której wartość wykracza poza indywidualny interes jednostki.

Oligarchiczny kapitalizm i utrata samodzielności ekonomicznej

Profesor ocenia, że współczesny system gospodarczy coraz częściej przybiera formę „oligarchicznego kapitalizmu”, łączącego władzę polityczną z ekonomiczną. Koncentracja wpływów w rękach nielicznych prowadzi – zdaniem Hausnera – do stopniowej utraty samodzielności ekonomicznej przez dużą część obywateli. Bez tej samodzielności ludzie nie są w stanie w pełni uczestniczyć w życiu publicznym, co osłabia fundamenty demokracji. Proces ten wpisuje się w zjawisko „społecznej entropii”, widoczne w rosnącym podziale na osoby zdolne do samodzielnego działania i te, które stają się zależne od systemu.

Wpływ technologii i sztucznej inteligencji na społeczeństwo

Kolejnym obszarem wskazywanym przez Hausnera jest wpływ nowych technologii, zwłaszcza sztucznej inteligencji, na procesy społeczne. Według niego algorytmy coraz częściej zastępują ludzkie myślenie i osłabiają zdolności poznawcze użytkowników. W efekcie społeczności stają się bardziej bierne i podatne na automatyzację zachowań, co ogranicza współdziałanie i wytwarza powierzchowną komunikację. Lajkowanie i hejtowanie stopniowo wypierają zaufanie oraz dialog, a więzi między ludźmi ulegają osłabieniu.

Zdaniem prof. Hausnera ekonomia wartości powinna stać się podstawą myślenia o przyszłości gospodarki i społeczeństwa. Tworzą ją zarówno idee, jak i praktyki kształtowane w danej wspólnocie. Wymaga to refleksji nad celem działań ekonomicznych, stosowanymi narzędziami oraz nad odpowiedzialnością za kształtowanie relacji społecznych. Ekonomia ta stawia w centrum człowieka, jego zdolność do współdziałania i rozwijania potencjału, zamiast podporządkowywać wszystko logice maksymalnego zysku.