Obowiązkowy reuse wbrew klimatowi? Kilka słów o folii stretch i PPWR

Dyskusja wokół rozporządzenia PPWR oraz projektowanego aktu delegowanego Komisji Europejskiej dotyczącego wyłączenia folii stretch i taśm PET z obowiązku 100% reuse w art. 29 ust. 2 i 3 ponownie skłania do postawienia fundamentalnego pytania: czy polityka środowiskowa Unii Europejskiej opiera się na danych, czy na założeniach ideologicznych?

Najnowsze analizy IFEU oraz RDC Environment wnoszą do tej debaty element, którego często brakuje – twarde dane z analiz cyklu życia (LCA) oraz realne koszty wdrożeniowe dla gospodarki.

Reuse nie zawsze jest rozwiązaniem „bardziej zielonym”

Wbrew intuicji, wielokrotne użycie opakowań nie zawsze oznacza niższy ślad środowiskowy. Jak wskazuje raport IFEU „Understanding the Impacts of Switching to Reusable Pallet Packaging” (2025), w wielu zastosowaniach przemysłowych przejście z lekkich, zoptymalizowanych i w pełni recyklingowalnych opakowań foliowych na systemy wielorazowe może prowadzić do znaczącego wzrostu emisji CO₂.

W zależności od scenariusza emisje mogą wzrosnąć:

• w transporcie cementu o ok. 300%,
• w przypadku skrzyń z tworzyw sztucznych – o 400% do nawet 700%,
• w wybranych zastosowaniach logistycznych – nawet kilkukrotnie bardziej.

Dlaczego tak się dzieje? System reuse pociąga za sobą cały łańcuch dodatkowych procesów: zwroty, transport pustych opakowań, mycie, magazynowanie, sortowanie i kontrolę jakości. Każdy z tych elementów generuje energię, emisje i koszty.

Z punktu widzenia klimatu w wielu przypadkach bardziej efektywne okazują się opakowania jednorazowe: lekkie, zoptymalizowane materiałowo i w pełni nadające się do recyklingu.

Co by było, gdyby… zniknął recykling tworzyw?

Dobra informacja dla biznesu

Z perspektywy przemysłu decyzja o potencjalnym wyłączeniu folii stretch i taśm PET z obowiązku 100% reuse jest niewątpliwie ulgą regulacyjną. Oznacza bowiem uniknięcie kosztów inwestycyjnych, reorganizacji logistyki i ryzyka zaburzeń łańcuchów dostaw. Ale pytanie brzmi: co z tego wynika dla środowiska i systemu gospodarki odpadami? Paradoksalnie w wielu przypadkach może to oznaczać lepszy wynik środowiskowy, a nie gorszy. Warunkiem jest jednak skuteczny recykling. Jeśli opakowania foliowe są:

• projektowane w sposób monomateriałowy,
• zbierane w wysokiej jakości systemach,
• realnie przetwarzane w recyklingu mechanicznym,

to ich całkowity ślad środowiskowy może być niższy niż w przypadku ciężkich, wielorazowych systemów wymagających intensywnej logistyki zwrotnej.

Jednocześnie trzeba jasno powiedzieć: taka decyzja nie zwalnia systemu gospodarki odpadami z odpowiedzialności. Wręcz przeciwnie, bo powinna ona skłonić do postawienia na efektywność recyklingu i jakość zbiórki selektywnej. To oznacza większe wymagania wobec sortowania, infrastruktury i rynku recyklatów.

4,9 mld euro i realia przemysłu

Analiza RDC Environment pokazuje dodatkowy, ekonomiczny wymiar tej debaty. Wprowadzenie szerokiego obowiązku systemów reuse w kluczowych sektorach gospodarki UE mogłoby generować koszty rzędu 4,9 mld euro rocznie. Wynikają one z bardzo konkretnych elementów:

• inwestycji w nieistniejącą dziś infrastrukturę,
• spadku efektywności operacyjnej,
• kosztów logistyki zwrotnej,
• konieczności równoległego funkcjonowania dwóch systemów opakowaniowych (UE vs reszta świata).

Dla eksporterów oznacza to dodatkowe napięcie systemowe, które w praktyce może osłabiać konkurencyjność europejskiego przemysłu.

Recykling to krok w stronę surowcowego bezpieczeństwa

Brakuje nam technologii

Kolejnym problemem jest fakt, że w wielu segmentach rynku nie istnieją jeszcze rozwiązania umożliwiające pełnoskalowe wdrożenie systemów reuse w sposób zautomatyzowany i ekonomicznie uzasadniony. Perspektywa 2030 r. – często przywoływana w regulacjach – w wielu przypadkach nie jest realistyczna z punktu widzenia infrastruktury i technologii.

Co ta decyzja mówi o tworzywach sztucznych? W debacie publicznej często są one przedstawiane jako problem sam w sobie. Tymczasem rzeczywistość regulacyjna i rynkowa pokazuje coś bardziej złożonego. Folia stretch i podobne materiały są przykładem tworzyw, które są lekkie, efektywne materiałowo, w pełni recyklingowalne i zoptymalizowane pod kątem emisji w całym cyklu życia.

Jeśli w konkretnych zastosowaniach okazuje się, że ich zastąpienie systemami reuse prowadzi do wzrostu emisji CO₂, to oznacza to nie tyle „porażkę idei redukcji plastiku”, ile zwycięstwo pragmatyzmu nad uproszczoną narracją prośrodowiskową.

W praktyce jest to bardzo ważny sygnał: tworzywa sztuczne potrafią znacząco się od siebie różnić. Ich wpływ na środowisko zależy od zastosowania, projektowania produktu i systemu jego zagospodarowania po użyciu. Dzisiejsza decyzja (lub jej kierunek) pokazuje więc, że nie odchodzimy od tworzyw jako takich, a od ich jednowymiarowej oceny.

Niespójność regulacyjna

Na tym tle szczególnie problematyczna wydaje się konstrukcja samego art. 29 rozporządzenia PPWR. Nawet jeśli Komisja Europejska zdecyduje się – słusznie – wyłączyć folie stretch i taśmy PET z obowiązków określonych w ust. 2 i 3, to wciąż pozostaje ust. 1, który narzuca obowiązek stosowania opakowań wielorazowych na poziomie:

• 40% od 2030 r.,
• 70% od 2040 r.

I tu pojawia się zasadnicza wątpliwość: jaka jest logika takiego podejścia?

Jeżeli bowiem regulator uznaje – na podstawie danych środowiskowych i analiz LCA (cyklu życia) – że w określonych zastosowaniach reuse jest rozwiązaniem mniej efektywnym klimatycznie i ekonomicznie, to trudno zrozumieć, dlaczego jednocześnie utrzymuje ogólny ilościowy obowiązek jego stosowania.

Powstaje w tym miejscu wewnętrzna sprzeczność: z jednej strony wyłączenie szczegółowe (ust. 2 i 3), a z drugiej ust. 1 utrzymuje ogólne cele, które w praktyce mogą wymuszać dokładnie te same działania, które wcześniej zostały uznane za nieefektywne.

Wydaje się to podejściem niespójnym regulacyjnie i – co ważniejsze – pozbawionym logiki systemowej. W praktyce może ono prowadzić do sytuacji, w której przedsiębiorcy formalnie zostają „zwolnieni” z jednego obowiązku, ale nadal będą zmuszeni realizować go inną drogą.

Czesi nie chcą porównań do polskiego ROP-u

Inżynieria systemowa zamiast ideologii

Transformacja gospodarki opakowaniowej nie będzie skuteczna, jeśli zostanie oparta na prostych założeniach, takich jak to, że „reuse zawsze jest lepsze niż wykorzystanie jednorazowych opakowań”.

Dane pokazują coś odwrotnego: optymalny model to hybryda rozwiązań, w której reuse stosuje się tam, gdzie ma to sens logistyczny i środowiskowy, a tworzywa jednorazowe tam, gdzie ich cykl życia jest bardziej efektywny i możliwy do poddania recyklingowi. To podejście nie osłabia ambicji klimatycznych UE, lecz je urealnia.

Robert Szyman

dyrektor generalny Polskiego Związku Przetwórców Tworzyw Sztucznych

Wszystkie artykuły z miesięcznika “Energia i Recykling” publikujemy w otwartym dostępie!