Jest to postulat odpowiadający na realne potrzeby zarówno sektora energetycznego, jak i branży gospodarowania odpadami.

Punktem wyjścia powinno być proste założenie: jeżeli w procesie technologicznym powstaje energia cieplna, którą można wykorzystać, to należy stworzyć warunki do jej racjonalnego zagospodarowania. W przypadku ITPOK-ów podstawowym celem procesu jest przetwarzanie odpadów, a odzysk energii pozwala dodatkowo wykorzystać ich potencjał energetyczny. Ciepło może być następnie dostarczane do systemów ciepłowniczych, ograniczając zapotrzebowanie na energię wytwarzaną z innych źródeł.

Czy zmiana jest możliwa?

Inicjatywa senatorów ma uzasadnienie w kontekście szeroko pojętej transformacji energetycznej, w której coraz większe znaczenie przypisuje się efektywności energetycznej, odzyskowi energii i wykorzystaniu ciepła odpadowego. Istotnym punktem odniesienia jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 w sprawie efektywności energetycznej. Przewiduje ona kryteria efektywnych systemów ciepłowniczych i chłodniczych, uwzględniające m.in. wykorzystanie energii odnawialnej, ciepła odpadowego oraz ciepła z kogeneracji. W praktyce prawidłowa kwalifikacja ciepła może mieć znaczenie dla oceny, czy dany system spełnia określone wymagania i jak powinien być rozwijany w kolejnych latach.

Regulacja krajowa powinna zostać skonstruowana tak, aby zapewniała zgodność z prawem UE i jednocześnie nie pozostawiała przedsiębiorców w niepewności co do sposobu kwalifikowania energii. Szczególnego podkreślenia wymaga rozróżnienie pomiędzy ciepłem odpadowym a energią odnawialną. W odpadach komunalnych występują zarówno frakcje biodegradowalne, jak i pozostałe składniki. Energia pochodząca z frakcji biodegradowalnej może być kwalifikowana jako odnawialna zgodnie z właściwymi zasadami, natomiast pozostała część energii nie staje się z tego powodu energią odnawialną. Jednocześnie odpowiednio zakwalifikowane ciepło może mieć charakter ciepła odpadowego.

Są to dwie odrębne kategorie, których nie należy utożsamiać. Prawidłowe uregulowanie tej kwestii pozwoli uwzględnić zarówno udział energii odnawialnej, jak i korzyści wynikające z odzysku ciepła, bez podwójnego lub nieuprawnionego zaliczania tych samych wartości do poszczególnych kategorii.

Pozytywne skutki gospodarcze

Potencjalne korzyści z uznania ciepła z ITPOK-ów za ciepło odpadowe nie tylko dotyczą operatorów samych instalacji, ale również mogą wpłynąć na rozwój infrastruktury ciepłowniczej, warunki podejmowania decyzji inwestycyjnych i sposób funkcjonowania całego rynku zagospodarowania odpadów. Równie ważny jest wpływ tej inicjatywy na szerszy rynek paliw z odpadów. Produkcja paliw z odpadów i biomasy jest stałym elementem systemu przetwarzania odpadów, w którym konieczne jest zapewnienie dalszego zagospodarowania frakcji nienadających się do ponownego użycia lub recyklingu.

Tymczasem rynek odbiorców paliw z odpadów i biomasy pozostaje wrażliwy na ograniczenia w poszczególnych sektorach. Przestoje instalacji, remonty, awarie czy zmniejszenie zapotrzebowania na paliwa mogą prowadzić do ich okresowych nadwyżek. Konsekwencje odczuwają nie tylko ich producenci, lecz także instalacje przetwarzania odpadów, które muszą zapewnić ciągłość zagospodarowania powstających strumieni.

ZPPOB od lat wskazuje na potrzebę dywersyfikacji rynku odbiorców paliw z odpadów. Nie powinien on opierać się wyłącznie na przemyśle cementowym oraz istniejących instalacjach termicznego przekształcania odpadów. Rozwój wykorzystania paliw z odpadów w ciepłownictwie może w przyszłości stworzyć dodatkowe możliwości ich zagospodarowania, a tym samym zwiększyć odporność całego systemu na zakłócenia.

Spójne podejście państwa

Sprawa, którą zajęli się senatorowie, powinna być traktowana jako element szerszej transformacji energetycznej, a nie wyłącznie jako zmiana definicji ustawowej. Jej skuteczność będzie zależała od tego, czy za rozwiązaniem prawnym pójdą realne działania wspierające rozwój infrastruktury, poprawę warunków inwestycyjnych oraz współpracę pomiędzy branżą odpadową a ciepłownictwem.

Równie istotne jest zachowanie hierarchii postępowania z odpadami. Uznanie ciepła za odpadowe nie może być interpretowane jako zachęta do kierowania do termicznego przekształcania odpadów, które mogą zostać ponownie użyte lub poddane recyklingowi. Celem powinno być maksymalnie efektywne wykorzystanie energii z tych strumieni, dla których odzysk energii jest właściwym i dopuszczalnym sposobem postępowania.

ZPPOB opowiada się za rozwiązaniami, które jednocześnie poprawiają efektywność energetyczną, zwiększają bezpieczeństwo zagospodarowania odpadów i ograniczają zależność od paliw kopalnych. Potrzebne są jasne przepisy, przewidywalne warunki dla przedsiębiorców oraz podejście uwzględniające wzajemne powiązania pomiędzy gospodarką odpadami, energetyką i ciepłownictwem.

Uznanie ciepła z ITPOK-ów za ciepło odpadowe jest racjonalnym kierunkiem legislacyjnym i ma potencjał, by przynieść korzyści zarówno sektorowi energetycznemu, jak i branży gospodarowania odpadami. Warunkiem jest jednak prawidłowe ukształtowanie przepisów w zgodzie z prawem unijnym oraz powiązanie tej zmiany z szerszymi działaniami na rzecz rozwoju rynku odzysku energii.

Z perspektywy ZPPOB kluczowe jest, aby energia, która już powstaje w procesie technologicznym, mogła być efektywnie wykorzystana, zamiast pozostawać niewykorzystanym zasobem. Takie podejście pozwoli lepiej połączyć cele transformacji energetycznej z potrzebą zapewnienia stabilnego i odpornego systemu gospodarowania odpadami.

Katarzyna Wolny-Tomczyk

adwokat, prezes Zarządu Związku Producentów Paliw z Odpadów i Biomasy

Dominika Dąbrowska

adwokat, Związek Producentów Paliw z Odpadów i Biomasy

Senatorowie proponują korzystne zmiany dla ITPOK-ów

Grupa 17 senatorów wystąpiła z inicjatywą zmiany Prawa energetycznego. Chcą, aby do definicji ciepła odpadowego jednoznacznie włączyć ciepło odzyskiwane podczas termicznego przekształcania odpadów. Projekt trafił do Senatu w lipcu 2026 r.

Wniosek o rozpoczęcie prac nad projektem nowelizacji złożono 9 lipca. Proponowana zmiana dotyczy art. 3 pkt 20i Prawa energetycznego. Obecnie przepis definiuje ciepło odpadowe jako niemożliwe do uniknięcia ciepło powstające m.in. w instalacjach przemysłowych lub energetycznych, które bez dostępu do sieci ciepłowniczej pozostałoby niewykorzystane. Senatorowie chcą dopisać, że do tej kategorii zalicza się ciepło odzyskane w procesie termicznego przekształcania odpadów.

Istotne jest zastrzeżenie: proponowana definicja nie obejmowałaby tej części energii, która jest już kwalifikowana jako ciepło z odnawialnych źródeł energii. Podział na część odnawialną i pozostałą miałby odbywać się według obowiązujących przepisów.

Jak wskazano w uzasadnieniu, nowelizacja ma charakter doprecyzowujący. Projekt nie przewiduje nowych aktów wykonawczych ani innych zmian w Prawie energetycznym. Jeżeli zostanie uchwalony, ustawa wejdzie w życie po 14 dniach od ogłoszenia. Na razie jest to inicjatywa ustawodawcza, a nie obowiązujące prawo.

KP