Nie oznacza to, że blackout w Polsce jest nieuchronny. Pokazuje jednak, dlaczego odporność sieci elektroenergetycznych i przygotowanie na dłuższą przerwę w dostawach prądu stają się sprawą nie tylko energetyków, lecz także samorządów, przedsiębiorców i mieszkańców.

Systemy elektroenergetyczne projektuje się tak, aby pojedyncza awaria – na przykład odłączenie jednego bloku wytwórczego lub linii przesyłowej – nie doprowadziła do rozległego zaniku zasilania. To zasada bezpieczeństwa określana jako N-1. Problem zaczyna się wtedy, gdy kilka zakłóceń występuje jednocześnie, a system nie jest w stanie odpowiednio szybko skompensować ich skutków. W grę mogą wchodzić niedobory mocy, przeciążenia, nieprawidłowe poziomy napięcia, utrata stabilności pracy urządzeń lub kaskadowe wyłączanie kolejnych elementów sieci. Poszczególne zagrożenia mają różne źródła, ale mogą prowadzić do podobnego rezultatu: pozbawienia dużej liczby odbiorców energii elektrycznej.

Wielki hiszpański blackout

Najgłośniejszym europejskim przykładem ostatnich lat był blackout na Półwyspie Iberyjskim z 28 kwietnia 2025 r. Około godz. 12.33 niemal całe kontynentalne obszary Hiszpanii i Portugalii zostały pozbawione zasilania, a krótkotrwałe zakłócenia odnotowano również w niewielkiej części południowo-zachodniej Francji. Według informacji przekazanych bezpośrednio po zdarzeniu przez władze Hiszpanii w ciągu około pięciu sekund system utracił 15 GW generacji, czyli wartość odpowiadającą mniej więcej 60% ówczesnego zapotrzebowania kraju. Ustała praca części transportu publicznego, wystąpiły problemy z płatnościami i łącznością, a szpitale korzystały z zasilania awaryjnego. Przywracanie dostaw trwało wiele godzin.

Pierwsze komentarze próbowały wskazać jedną przyczynę: cyberatak, zbyt wysoki udział odnawialnych źródeł energii albo błędy operatora. Wnioski z opublikowanego w marcu 2026 r. końcowego raportu międzynarodowego zespołu ENTSO-E są bardziej złożone. Eksperci wskazali na współdziałanie kilku czynników: oscylacji w systemie, niedostatków regulacji napięcia i mocy biernej, różnic w sposobie działania układów regulacyjnych, szybkich zmian generacji oraz odłączeń kolejnych jednostek wytwórczych. Doprowadziło to do gwałtownego wzrostu napięcia i kaskadowej utraty źródeł. Nie stwierdzono, by przyczyną był cyberatak. Zdarzenie nie dowodzi również, że samo zwiększanie udziału OZE musi prowadzić do blackoutu. Pokazuje natomiast, że transformacja energetyki powinna iść w parze z inwestycjami w regulację napięcia, elastyczność, odpowiednie rezerwy i sprawne procedury operatorów.

Mroźne zimy w Ukrainie

W Ukrainie infrastruktura energetyczna stała się jednym z celów rosyjskich ataków. Od jesieni 2022 r. uderzenia rakietowe i dronowe wielokrotnie niszczyły elektrownie, elektrociepłownie, stacje elektroenergetyczne oraz sieci przesyłowe i dystrybucyjne. W lipcu 2023 r. ukraiński minister energii mówił o 271 potwierdzonych trafieniach w obiekty sektora od początku pełnoskalowej inwazji. Skala zniszczeń wzrosła w kolejnym roku. Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej tylko między marcem a majem 2024 r. Ukraina straciła około 9 GW mocy wytwórczych, przede wszystkim w źródłach cieplnych i wodnych. Dodatkowo uszkodzono liczne stacje elektroenergetyczne. Ataki obejmowały także infrastrukturę ciepłowniczą, wyjątkowo istotną zimą.

Odpowiedzią było nie tylko naprawianie wielkich obiektów. Ukraina rozwija rozproszoną generację, instalacje awaryjne i magazyny energii, a także korzysta z importu energii elektrycznej z państw sąsiednich. W okresach niedoborów wprowadzano planowane, rotacyjne wyłączenia, aby ograniczać przeciążenia i umożliwić mieszkańcom organizację życia. Powstawały tzw. punkty niezłomności, w których można się ogrzać, naładować telefon czy skorzystać z podstawowych usług. Agregaty prądotwórcze stały się ważnym wyposażeniem wielu firm, placówek medycznych i obiektów użyteczności publicznej. Nie znaczy to, że udało się uniknąć poważnych przerw w dostawach – ich skala pozostawała duża. Doświadczenia Ukrainy potwierdzają jednak, że źródła rozproszone, możliwość szybkich napraw i sprawna organizacja pomocy zwiększają odporność państwa.

W nocy z 16 na 17 października 2026 r. Rosja przeprowadziła jeden z największych ataków na ukraińską infrastrukturę energetyczną. Według prezydenta Ukrainy, Wołodymyra Zełenskiego, zaatakowano ponad 15 kluczowych obiektów wytwarzania i przesyłu energii elektrycznej. Rosyjskie wojska wykorzystały ponad 320 dronów oraz pociski manewrujące i balistyczne. Uderzenia objęły dziesięć obwodów Ukrainy, powodując poważne uszkodzenia infrastruktury i przerwy w dostawach prądu dla ponad 500 tys. odbiorców. Ataki dodatkowo utrudniają odbudowę ukraińskiego systemu energetycznego przed zimą. Zełenski poinformował również, że w ciągu tygodnia od ogłoszenia przez Donalda Trumpa propozycji rozejmu energetycznego Rosja przeprowadziła 76 uderzeń na ukraińską infrastrukturę energetyczną oraz sektor naftowo-gazowy. Zawarcia porozumienia o zawieszeniu takich ataków nie potwierdziły jednak oficjalnie ani Ukraina, ani Rosja.

Infrastruktura w Bałtyku

Równolegle do wojny w Ukrainie na Morzu Bałtyckim odnotowano serię uszkodzeń podmorskiej infrastruktury energetycznej i telekomunikacyjnej. We wrześniu 2022 r. doszło do eksplozji na gazociągach Nord Stream. W październiku 2023 r. uszkodzono gazociąg Balticconnector oraz połączenia telekomunikacyjne między Finlandią a Estonią; śledczy badali udział statku, którego kotwica mogła zostać przeciągnięta po dnie. W listopadzie 2024 r. przerwane zostały dwa podmorskie kable telekomunikacyjne na Bałtyku.

Szczególnie poważny był incydent z 25 grudnia 2024 r., kiedy uszkodzono kabel elektroenergetyczny EstLink 2 łączący Finlandię z Estonią. Przepustowość samego połączenia wynosi 650 MW. Awaria ograniczyła możliwości przesyłu między krajami o tę wartość, lecz nie spowodowała załamania fińskiego systemu. Fińskie organy ścigania prowadziły śledztwo dotyczące tankowca Eagle S i podejrzenia uszkodzenia kabla przez kotwicę. Po naprawie EstLink 2 wrócił do eksploatacji w czerwcu 2025 r. Warto rozdzielać dwa zagadnienia: fakt uszkodzenia infrastruktury oraz ustalenie, czy nastąpiło ono umyślnie. Nie w każdym przypadku podejrzenie sabotażu jest równoznaczne z jego udowodnieniem.

Rosnąca liczba incydentów skłoniła NATO do uruchomienia w styczniu 2025 r. aktywności „Baltic Sentry”. Jej zadaniem jest zwiększenie nadzoru i obecności sojuszniczej w rejonie krytycznej infrastruktury podmorskiej. Wykorzystuje się do tego między innymi okręty, samoloty patrolowe oraz rozwiązania bezzałogowe. Przypadki bałtyckie przypominają, że awaria lub celowe uszkodzenie jednego kabla nie musi od razu wywołać blackoutu, ale może zmniejszyć bezpieczeństwo dostaw i ograniczyć możliwości wzajemnej pomocy między państwami, zwłaszcza podczas szczytowego zapotrzebowania.

Zagrożenie ma wiele twarzy

Sprawcy ataków na infrastrukturę nie muszą być związani z Rosją ani działać na zlecenie obcego państwa. Na początku stycznia 2026 r. pożar mostu kablowego nad Kanałem Teltow w Berlinie uszkodził linie zasilające południowo-zachodnią część miasta. Jak poinformował operator Stromnetz Berlin, prądu pozbawionych zostało około 45 tys. gospodarstw domowych i 2,2 tys. odbiorców komercyjnych. Do podpalenia przyznała się skrajnie lewicowa grupa, która przedstawiała atak jako protest przeciwko przemysłowi paliw kopalnych. Zdarzenie pokazało, że rozległą przerwę w dostawach może wywołać również uderzenie w jeden newralgiczny element infrastruktury miejskiej, bez potrzeby prowadzenia operacji militarnej.

Polska także doświadczyła próby sabotażu wymierzonej bezpośrednio w energetykę. 29 grudnia 2025 r. doszło do skoordynowanych cyberataków na co najmniej 30 farm wiatrowych i fotowoltaicznych, dużą elektrociepłownię oraz podmiot z sektora produkcyjnego. Z ustaleń CERT Polska wynika, że napastnicy atakowali zarówno klasyczne systemy informatyczne, jak i urządzenia automatyki przemysłowej. W części obiektów OZE uszkodzono sterowniki RTU i zakłócono komunikację z operatorami sieci dystrybucyjnej. Nie przerwało to jednak bieżącej produkcji energii. W dużej elektrociepłowni próbę zniszczenia danych przy użyciu szkodliwego oprogramowania powstrzymały zastosowane zabezpieczenia.

Raport uzupełniający CERT Polska z sierpnia 2026 r. ujawnił, że równolegle zaatakowano także mniejszą elektrociepłownię dostarczającą ciepło około 50 tys. mieszkańców. Tam napastnikom udało się doprowadzić do zatrzymania turbiny parowej i instalacji uzdatniania wody. Przerwano więc na krótko pracę układu kogeneracyjnego, lecz dzięki reakcji obsługi nie wystąpiły przerwy w dostawach ciepła. Śledczy opisali również sposób uzyskania dostępu do sieci przemysłowej za pośrednictwem prywatnego APN. To ważne uzupełnienie pierwotnego obrazu incydentu: nie wszystkie zaatakowane obiekty ucierpiały w ten sam sposób, a brak powszechnego blackoutu nie oznacza, że atak był niegroźny.

Pożary zakładów

Bezpieczeństwo energetyczne jest elementem szerszego problemu ochrony infrastruktury krytycznej i zakładów ważnych dla państwa. Pod koniec sierpnia 2026 r. doszło do dwóch pożarów w przedsiębiorstwach związanych z sektorem lotniczym i obronnym. W nocy z 30 na 31 sierpnia ogień pojawił się w zakładzie Grupy WB w Skarżysku-Kamiennej, a w Lublinie spłonęła hala firmy JFG Composites. 2 września premier Donald Tusk publicznie stwierdził, że pożar w Skarżysku-Kamiennej był skutkiem celowego podpalenia, które określił jako sabotaż. W odniesieniu do Lublina podkreślił natomiast, że śledczy nie dysponowali wówczas dowodami pozwalającymi na taki sam wniosek.

Oba zdarzenia wymagają zatem odrębnej oceny. Nie należy automatycznie przypisywać każdemu pożarowi przemysłowemu charakteru sabotażowego ani wskazywać sprawcy bez ustaleń właściwych służb. Zarazem wydarzenia te pokazują, jak istotne są ochrona fizyczna obiektów, systemy wykrywania zagrożeń i sprawne procedury reagowania. Podobne rozwiązania mają znaczenie również w energetyce, gospodarce wodno-ściekowej, łączności czy transporcie.

Upał, susza i burze

Trzecim źródłem zagrożeń jest pogoda, a w dłuższej perspektywie również zmiana klimatu. Fale upałów zwiększają zużycie energii na klimatyzację i mogą pogarszać warunki pracy niektórych elementów infrastruktury. Burze, wichury, intensywne opady i oblodzenia prowadzą do uszkodzeń sieci napowietrznych, a powodzie mogą odcinać dostęp do stacji elektroenergetycznych. Długotrwała susza utrudnia pracę elektrowni wodnych i elektrowni korzystających z wody do chłodzenia. Ryzyka te są ze sobą powiązane: awaria w czasie dużego zapotrzebowania może być trudniejsza do opanowania niż taka sama usterka w warunkach zwykłej pracy systemu.

Konkretny przykład przyniosło lato 2026 r. we Francji. W lipcu operator EDF informował, że z powodu wysokiej temperatury wody w estuarium Żyrondy może być konieczne ograniczanie produkcji elektrowni jądrowej Blayais. Chodzi o przestrzeganie limitów temperatury wody odprowadzanej do środowiska. Podobne ograniczenia pokazują, że nawet duże, dyspozycyjne źródła wytwórcze są zależne od warunków hydrologicznych i pogodowych. Nie należy jednak utożsamiać każdego ograniczenia mocy z awarią czy utratą bezpieczeństwa reaktorów – często jest to zaplanowane działanie wynikające z przepisów środowiskowych.

Rosnący udział źródeł wiatrowych i słonecznych zwiększa znaczenie elastyczności systemu, magazynów energii, połączeń transgranicznych i usług wspierających stabilność sieci. Nie oznacza to, że pogoda „powoduje” blackout za każdym razem, gdy wiatr słabnie lub słońce zachodzi. Operatorzy prognozują produkcję i zapotrzebowanie oraz utrzymują odpowiednie rezerwy. Wyzwaniem pozostaje sytuacja, w której niekorzystne warunki pogodowe zbiegają się z awarią urządzeń, ograniczeniami przesyłu albo atakiem na infrastrukturę.

Polska ćwiczy różne scenariusze

Polskie instytucje coraz wyraźniej uwzględniają długotrwałe przerwy w dostawach energii w przygotowaniach do sytuacji kryzysowych. Rządowy „Poradnik bezpieczeństwa”, przygotowany we współpracy m.in. z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa, zaleca tworzenie zapasów domowych na minimum trzy dni. Omawia też postępowanie w przypadku blackoutu, podczas którego mogą przestać działać nie tylko oświetlenie i sprzęt elektryczny, lecz również ogrzewanie, Internet, płatności elektroniczne, a miejscami także dostawy wody.

Przygotowania nie ograniczają się do porad dla obywateli. W czerwcu 2026 r. w województwie podlaskim przeprowadzono ćwiczenie „BLACKOUT’26”, z udziałem administracji, samorządów i służb. Scenariusz obejmował rozległą awarię sieci oraz konieczność koordynacji działań różnych instytucji. Podobne ćwiczenia służą sprawdzeniu łączności, procedur i współpracy tam, gdzie w rzeczywistym kryzysie zabrakłoby czasu na improwizację. Po grudniowym cyberataku CERT Polska wydał również rekomendacje dotyczące ochrony przemysłowych systemów sterowania i bezpiecznego konfigurowania dostępu zdalnego. Z perspektywy operatora energetycznego odporność to więc zarówno zapas urządzeń i możliwości techniczne, jak i skuteczny nadzór nad tym, kto ma dostęp do infrastruktury.

Warto być gotowym

Domowe przygotowanie na blackout nie wymaga budowania bunkra ani gromadzenia wielomiesięcznych zapasów. Wystarczy zacząć od kilku praktycznych rozwiązań. Warto mieć latarkę, zapas baterii lub urządzenie ładowane korbką oraz radio, które działa niezależnie od Internetu. Przydatny jest naładowany powerbank, a także niewielka ilość gotówki, bo w czasie awarii terminale płatnicze i bankomaty mogą być niedostępne. Rządowe zalecenia mówią o zapasach żywności na co najmniej trzy dni i minimum trzech litrach wody na osobę dziennie. Najlepiej sprawdzają się produkty, które można spożyć bez gotowania.

Warto przeanalizować również potrzeby domowników: zapas leków, możliwość kontaktu z bliskimi i sąsiadami, sposób utrzymania ciepła, a w przypadku osób korzystających z urządzeń medycznych – plan działania na wypadek przerwy w zasilaniu. W budynkach, w których ogrzewanie zależy od pomp bądź elektroniki lub zasilanych prądem urządzeń sterujących, sama obecność kotła nie gwarantuje utrzymania temperatury. Ważne jest też, by nie uruchamiać agregatów prądotwórczych ani innych urządzeń spalinowych w pomieszczeniach mieszkalnych – grozi to śmiertelnym zatruciem tlenkiem węgla.

Dla przedsiębiorstw, szpitali, wodociągów, oczyszczalni ścieków czy zakładów gospodarki odpadami kluczowe są regularne testy zasilania awaryjnego oraz procedury utrzymania podstawowych usług. Sam zakup agregatu nie wystarczy, jeśli zabraknie paliwa, sprawnego układu przełączania lub personelu, który potrafi urządzenie bezpiecznie uruchomić. Warto uwzględniać czas pracy instalacji bez zasilania, wymagania dotyczące łączności i możliwości wzajemnej pomocy. W niektórych obiektach szczególnie istotne mogą być także magazyny energii i lokalne źródła pozwalające zasilać najważniejsze odbiorniki.

Na wypadek kryzysu

Hiszpański blackout, wojenne ataki na Ukrainę, uszkodzenia kabli na Bałtyku, podpalenie infrastruktury w Berlinie i cyberataki na polskie instalacje energetyczne mają różne przyczyny oraz różny przebieg. Nie składają się na jeden prosty scenariusz zagrożenia. Wspólnie przypominają jednak, że niezawodność dostaw energii zależy od wielu elementów: właściwego planowania pracy systemu, sprawności urządzeń, ochrony cyfrowej i fizycznej, połączeń z sąsiadami oraz zdolności szybkiego usuwania awarii.

Nie ma podstaw, by twierdzić, że blackout w Polsce musi nastąpić. Byłoby jednak równie nierozsądne zakładać, że dłuższa przerwa w zasilaniu jest niemożliwa. Dobrze przygotowane państwo, przedsiębiorstwo czy gospodarstwo domowe nie zapobiegnie każdej awarii, ale może istotnie ograniczyć jej konsekwencje. Najważniejsze działania podejmuje się zatem nie wtedy, gdy światło już zgasło, lecz dużo wcześniej.

dr inż. Anna Smurzyńska-Łukasik