Rozwiązanie to zasadniczo należy ocenić pozytywnie – jako próbę ograniczenia negatywnych skutków przewlekłości postępowań administracyjnych. Analogiczne przepisy znajdują się w innych aktach prawnych (np. w art. 414 ust. 2 Prawa wodnego).

Nie oznacza to jednak, że projekt odpowiada na wszystkie aktualne problemy branży odpadowej. Przeciwnie, w obecnym kształcie nowelizacja może doprowadzić do sytuacji, w której część podmiotów z końcem 2026 r. zostanie pozbawiona możliwości dalszego prowadzenia działalności, pomimo że terminowo złożyła wniosek o dostosowanie zezwolenia do nowelizacji z 2018 r. oraz wniosek o nowe zezwolenie w trybie art. 226a ust. 1 (w związku z upływem ważności poprzedniego), ale bez swojej winy nie uzyskała jeszcze żadnego z tych rozstrzygnięć.

Zasady ogólne

Zgodnie z art. 44a, zezwolenie nie wygasa ze względu na upływ czasu, na jaki zostało wydane, jeżeli posiadacz odpadów w terminie nie później niż 3 miesiące przed upływem tego czasu złoży wniosek o wydanie nowego zezwolenia, które będzie stanowić kontynuację działalności objętej zezwoleniem. Ma to być regulacja wprowadzona na stałe do ustawy o odpadach.

Do tej pory przedsiębiorca, którego zezwolenie zbliżało się do końca okresu obowiązywania, musiał odpowiednio wcześnie (np. rok przed upływem ważności) zainicjować procedurę uzyskania kolejnej decyzji, aby uniknąć przerwy w prowadzeniu działalności. Możliwość przedłużenia skuteczności zezwolenia z mocy ustawy ogranicza to ryzyko. Przedsiębiorca nie musi uzyskać nowej decyzji przed upływem terminu obowiązywania dotychczasowej, aby zachować ciągłość uprawnień.

Problem powróci

Artykuł 44a ust. 3 przewiduje jednak, że przedłużenie zezwolenia nie będzie mogło trwać dłużej niż 2 lata od dnia upływu okresu, na jaki zostało ono wydane. Ustawodawca ustanawia zatem granicę czasową ochrony.

Takie ograniczenie budzi wątpliwości. Jeżeli celem przepisu jest ochrona przedsiębiorców przed negatywnymi konsekwencjami przewlekłości postępowań, to trudno uzasadnić rozwiązanie, w którym ochrona ta wygasa po upływie określonego czasu, choć postępowanie w sprawie wydania nowej decyzji nadal może pozostawać nierozstrzygnięte. Przedsiębiorca nie ma wpływu na obsadę kadrową urzędu, liczbę prowadzonych spraw ani tempo dokonywania określonych czynności. Nie powinien zatem ponosić ryzyka utraty uprawnień wyłącznie z powodu okoliczności pozostających poza jego kontrolą.

W rezultacie nowa regulacja – zamiast zapewnić ciągłość działalności do momentu rozstrzygnięcia sprawy – tworzy kolejną datę graniczną, po której przedsiębiorca może ponownie znaleźć się w sytuacji braku skutecznego zezwolenia.

Duża grupa bez ochrony

Jeszcze poważniejszy problem wynika z przepisów przejściowych projektu nowelizacji. Zgodnie z jej art. 10 ust. 3, regulacja zawarta w art. 44a ustawy o odpadach ma obejmować wyłącznie te firmy, które posiadają decyzje „dostosowane” do wymagań nowelizacji ustawy o odpadach z 2018 r.

Tymczasem na rynku nadal działają przedsiębiorcy, których postępowania dostosowawcze nie zostały zakończone. Co więcej, rozpatrywanie tych wniosków zostało nieformalnie wstrzymane na rzecz rozpatrywania wniosków o nowe decyzje, złożonych przez te same podmioty w trybie art. 226a ust. 1 ustawy o odpadach, ponieważ w międzyczasie wygasały im zezwolenia, które miały zostać objęte decyzjami dostosowawczymi. Już teraz wiadomo, że nie wszyscy zdążą uzyskać nowe zezwolenia przed końcem 2026 r.

W efekcie podmioty te mogą utracić możliwość prowadzenia działalności z początkiem 2027 r. Nie będą bowiem dysponować ani nowym zezwoleniem, ani decyzją dostosowawczą pozwalającą spełnić warunki zastosowania projektowanego art. 44a. Co istotne, brak tych rozstrzygnięć jest konsekwencją przewlekłości postępowań administracyjnych.

Takie rozwiązanie trudno uznać za uzasadnione i może spowodować paraliż na rynku odpadowym. Podmioty, które terminowo złożyły wymagane wnioski, powinny być traktowane według takich samych zasad jak podmioty, którym udało się uzyskać chociażby decyzję dostosowawczą. Uzależnienie ochrony od uzyskania decyzji, na której czas pozyskania przedsiębiorca nie ma zazwyczaj realnego wpływu, jest nieuzasadnione i dyskryminujące.

Krok w dobrym kierunku

Projektowany art. 44a zasadniczo jest krokiem w dobrym kierunku. Może ograniczyć konieczność składania wniosków o kolejne zezwolenia z bardzo dużym wyprzedzeniem, wyłącznie w celu zabezpieczenia ciągłości działalności. Jego skuteczność będzie jednak zależała od tego, czy ustawodawca usunie wskazane luki.

Konieczne jest przede wszystkim objęcie ochroną również tych przedsiębiorców, którzy terminowo wystąpili o dostosowanie zezwoleń oraz o wydanie kolejnych decyzji, lecz nadal oczekują na te rozstrzygnięcia. Należy także rozważyć rezygnację z dwuletniego limitu na rzecz utrzymania skuteczności dotychczasowego zezwolenia do czasu zakończenia postępowania.

Aktualny kształt nowelizacji nie chroni wszystkich przedsiębiorców – może doprowadzić do zakończenia ich działalności z końcem 2026 r., a w efekcie do problemów na całym rynku odpadowym.

Dominika Nosal

radca prawny