Od kilku lat problem wysychania jezior w subregionie konińskim nagłaśnia Stowarzyszenie Ekologiczne Eko-Przyjezierze. Jego działalność znacznie przyczyniła się w ostatnich latach do wzrostu zainteresowania problemem zanikania jezior na Pojezierzu Gnieźnieńskim.

Eko-Przyjezierze powstało dla formalnego usankcjonowania działań jego członków na rzecz ochrony Jeziora Ostrowskiego i Pojezierza Gnieźnieńskiego na obszarze oddziaływania Kopalni Węgla Brunatnego (KWB) „Konin”.

Problem zanikania jezior na Pojezierzu Gnieźnieńskim stał się w 2019 roku tematem interpelacji poselskiej1. Niczego ona jednak nie rozwiązała, poza uzyskaniem ogólnej odpowiedzi, z której niewiele wynikało. W tym samym roku Sejm powołał Parlamentarny Zespół ds. Ochrony Pojezierzy, w którego skład wchodzą przedstawiciele wszystkich klubów parlamentarnych oraz naukowcy (hydrolodzy i biolodzy). Celem Zespołu, z którym współpracują Urząd Marszałkowski w Poznaniu, Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz samorządowcy, jest prowadzenie działań związanych z powstrzymaniem ubytku wody na terenie Pojezierza Gnieźnieńskiego oraz zwiększeniem retencji.

Protest w obronie jezior

W 2020 roku odbyły się spotkania ekspertów i samorządowców, konferencje naukowe i prasowe, a także protesty i demonstracje przed siedzibą Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu. Uczestnicy protestu, który odbył się 25 października 2020 roku, zorganizowanego m.in. przy udziale członków Organizacji Ekologicznej Zielona Fala i poznańskiej sekcji Federacji Anarchistycznej oraz wspieranego przez Stowarzyszenie Ekologiczne Eko-Przyjezierze, domagali się od wojewody powołania sztabu kryzysowego w sprawie wysychania Pojezierza Gnieźnieńskiego. Nie mógł on jednak formalnie zostać powołany, ponieważ degradacja Pojezierza nie jest zdarzeniem nagłym. Postulaty protestujących zostały skierowane do innych instytucji, m.in. Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (RDOŚ) w Poznaniu. Za protestem opowiedział się także Młodzieżowy Strajk Klimatyczny – jako ruch społeczny będący częścią globalnej inicjatywy Fridays for Future, wyrażający sprzeciw wobec bierności polityków w obliczu katastrofy klimatycznej i walczący o prawo do swojej przyszłości poprzez wymuszenie zmiany systemowej w Polsce i Unii Europejskiej, koniecznej do powstrzymania katastrofy klimatycznej. Swój udział w proteście zaznaczyła także Fundacja RT-ON, będąca formalnoprawną reprezentacją Ogólnopolskiej Koalicji „Rozwój TAK – Odkrywki NIE” jako obywatelskiego ruchu na rzecz powstrzymania planów budowy nowych kopalni węgla brunatnego metodą odkrywkową oraz przeprowadzenia Polski z ery kopalnej do ery odnawialnej. Także w Kleczewie odbyła się manifestacja pod hasłem „Idziemy po wodę do kopalni”, w ramach której złożono w KWB „Konin” petycję mieszkańców. Do marszałków województw wielkopolskiego i kujawsko-pomorskiego skierowany został „Apel o ratowanie jezior”. Na łamach prasy codziennej ukazał się szereg artykułów poświęconych zanikowi jezior na Pojezierzu Gnieźnieńskim. Temat ten przedstawiany był także w programach telewizyjnych.

Niezbędna transformacja

Problemu zaniku jezior na Pojezierzu Gnieźnieńskim nie rozwiążą sami aktywiści, organizacje pozarządowe czy środowiska akademickie. Szansą na powstrzymanie degradacji jezior jest nie tylko ścisła i konsekwentna współpraca samorządów, jednostek gospodarczych i środowisk naukowych, ale zwłaszcza decyzje polityczne dotyczące długofalowych działań strategicznych związanych z energetyczną transformacją w kraju i całkowitym odejściem od wydobywania węgla na cele energetyczne. Organizacje społeczne zainicjowały rozmowy o transformacji już w 2017 roku i od początku uczestniczą w procesie przygotowań do przeprowadzenia tego procesu. Stowarzyszenie „Akcja Konin” i Fundacja RT-ON kładą nacisk przede wszystkim na aspekty środowiskowe, w tym rekultywację zdegradowanych terenów pogórniczych oraz przywrócenie właściwych stosunków wodnych w subregionie. Jednym ze wspólnych działań było przygotowanie konferencji „Woda – wspólne dobro, wspólny problem” z udziałem najważniejszych podmiotów działających w regionie, zainteresowanych nowym podejściem do ochrony środowiska i gospodarki wodnej w subregionie konińskim. W 2018 roku wschodnia Wielkopolska dołączyła do powołanej przez Komisję Europejską w&nb...