W stanowisku w sprawie funkcjonowania nowej ustawy o dochodach JST w kontekście trwającej oceny jej działania Zarząd przytoczył uwagi do ustawy, które zgłaszają zarówno miasta, jak i członkowie Komisji Finansów ZMP, takie jak: brak transparentności danych, kwot i wyliczeń przekazywanych przez resort finansów (zwłaszcza co do determinant, które istotnie wpływają na wyliczenie „potrzeb wydatkowych”), sprzeczność niektórych wyliczeń z art. 167 Konstytucji RP oraz niejasny i niesprawiedliwy „mechanizm wyrównawczy”, szczególnie przy nierzetelnych danych statystycznych, na podstawie których ustala się wskaźnik „zamożności” i potrzeby wydatkowe. Zarząd, zgadzając się z głównymi tezami Raportu NIST (25/2025), stwierdza, że szczegółowe rozwiązania przyjęte w ustawie nie zapewniają realizacji podstawowych założeń, ogłoszonych przy podjęciu prac nad jej projektem. W opinii ZMP naprawy wymagają m.in. system determinant, nieracjonalny, destymulacyjny i niesprawiedliwy system wyrównawczy, a także system finansowania oświaty. Ustawa utrwaliła bowiem dotychczasowy, coraz silniej dysfunkcyjny sposób podziału arbitralnie przyjętej kwoty, ustalonej bez związku z realnymi potrzebami wydatkowymi w dziedzinie edukacji, które – wobec braku standardów – nie są znane.

Kluczowy ROP

Z kolei w stanowisku w sprawie konieczności wprowadzenia rozszerzonej odpowiedniości producenta oraz kompleksowej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach członkowie Zarządu Związku wyrazili stanowczy sprzeciw wobec braku realnych działań zmierzających do implementacji art. 8a ramowej dyrektywy odpadowej. Tylko bowiem pełne wdrożenie zasady „zanieczyszczający płaci” pozwoliłoby zrealizować obowiązki ciążące na Polsce w zakresie podnoszenia poziomów zbiórki, odzysku i recyklingu odpadów. ZMP wskazuje, że nakładanie sankcji finansowych na samorządy w obecnym stanie prawnym prowadzi do przerzucania odpowiedzialności systemowej na podmioty, które nie dysponują odpowiednimi narzędziami prawnymi, organizacyjnymi ani ekonomicznymi do realizacji narzuconych celów. Dlatego Związek wnioskuje o pilną nowelizację ww. ustawy oraz innych, powiązanych z nią aktów prawa, tak aby: zlikwidować mechanizm sankcji finansowych nakładanych na gminy z tytułu nieosiągnięcia poziomów recyklingu, jasno i sprawiedliwie rozdzielić odpowiedzialność pomiędzy gminy, producentów i inne podmioty uczestniczące w systemie gospodarowania odpadami, wdrożyć efektywny, powszechny i transparentny system ROP oraz zapewnić gminom realne instrumenty wpływu na osiąganie poziomów recyklingu.

Przeciwko wzrostowi cen ciepła

Natomiast w stanowisku w sprawie zmian zawartych w projekcie ustawy UC106 z 23 grudnia 2025 r., dotyczących nowelizacji ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz niektórych innych ustaw, Zarząd ZMP zwrócił uwagę, że projektowane przepisy grożą istotnym wzrostem cen ciepła produkowanego z lokalnej biomasy leśnej w postaci zrębki, wykorzystywanej w systemach ciepłowniczych. Skutki te będą szczególnie dotkliwe w perspektywie objęcia sektora ciepłownictwa systemem ETS II, co w praktyce zakończy się przeniesieniem dodatkowych kosztów bezpośrednio na odbiorców końcowych. Dlatego Związek wzywa Ministerstwo Klimatu i Środowiska do wycofania projektowanych, szkodliwych zmian (art. 28ba i 28bcb), przeprowadzenia rzetelnej analizy ekonomicznej i rynkowej skutków regulacji, podjęcia rzeczywistego dialogu z sektorem ciepłowniczym i samorządami oraz zapewnienia stabilnych, przewidywalnych warunków regulacyjnych dla wykorzystania biomasy w ciepłownictwie systemowym.

Stanowczy protest w sprawie taryf

W kwestii projektu ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz ustawy Prawo wodne (UD48) Zarząd po raz kolejny wyraził dezaprobatę dla obowiązującego modelu zatwierdzania taryf przez PGW Wody Polskie. Procedowany obecnie projekt, mimo wcześniejszych zapowiedzi rządu, nie realizuje zgłaszanych od lat postulatów samorządów. Związek od wielu lat konsekwentnie postulował dokonanie zasadniczych zmian w tym zakresie, wskazując na liczne problemy praktyczne wynikające z obecnych regulacji prawnych, zwłaszcza na brak realnego uwzględnienia uwarunkowań lokalnych, ograniczenie samodzielności JST oraz nadmierne wydłużanie i komplikowanie procesu taryfowego, co negatywnie wpływa na stabilność finansową przedsiębiorstw wod-kan. W ocenie Zarządu obecny projekt nie tylko nie poprawia funkcjonowania systemu zatwierdzania taryf, ale wręcz utrwala jego wady.

Joanna Proniewicz
rzecznik prasowa Związku Miast Polskich