Nauki prawne i technika to, wydawałoby się, dwa odrębne byty, które niewiele mają ze sobą wspólnego. W rzeczywistości jednak wraz z postępem techniki coraz bardziej następuje ich wzajemne przenikanie się. Coraz więcej zagadnień technicznych znajduje swoje odzwierciedlenie w normach prawnych. 

Powoduje to konieczność posiadania umiejętności przełożenia przez inżynierów przepisów zawartych w ustawach i rozporządzeniach na język techniki. Jednocześnie prawnicy powinni być świadomi, że często nieznaczące dla nich elementy mogą w znaczny sposób wpływać na funkcjonowanie w praktyce przepisów prawnych. W niniejszym artykule podjęto próbę przedstawienia, jak uwarunkowania techniczne mogą wpływać na funkcjonowanie w praktyce przepisów prawnych. Jest to jednocześnie próba zaprezentowania znaczenia współpracy między przedstawicielami zawodów prawniczych i technicznych dla tworzenia, interpretacji i stosowania w praktyce przepisów prawnych.

Przepisy budowlane

Znaczącym przykładem znaczenia przepisów prawnych w praktyce inżynierskiej jest budownictwo. Zarówno proces inwestycyjny, jak i eksploatacja gotowych obiektów budowlanych są ściśle regulowane przez przepisy prawne. Po pierwsze, reguluje to ustawa Prawo budowlane1. Ustawa ta zawiera liczne akty wykonawcze, które szczegółowo regulują elementy procesu budowlanego. Podstawowym z nich jest rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie2. Rozporządzenie to można nawet nazwać specyfikacją techniczną, jaką muszą spełniać budynki i miejsca ich lokalizacji. Określa ono np. minimalną odległość od granicy działki, w jakich można sytuować budynki, odległość od innych budynków, warunki dojścia i dojazdu do działek oraz warunki, jakim ma odpowiadać uzbrojenie techniczne działki. Najwięcej jednak uwagi rozporządzenie poświęca szczegółowym warunkom technicznym, jakie muszą spełniać budynki i pomieszczenia. Brak tutaj możliwości choćby pobieżnego zaznaczenia wszystkich zdefiniowanych parametrów technicznych, gdyż rozporządzenie to liczy ponad 100 stron szczegółowych wymiarów, kątów, ciśnień, mocy i innych inżynierskich określeń. Wszystkie one jednak zdefiniowane są w jednym celu – aby bezpiecznie i wygodnie korzystało się nam z tych obiektów. A zdefiniowane zostały one na podstawie wieloletnich doświadczeń, w tym również analiz katastrof budowlanych. Thomas H. McKaig podsumował to stwierdzeniem, że „Budynki ulegają awariom z powodu ludzkiej ignorancji, niedbalstwa lub chciwości”3. I właśnie w celu ograniczenia ignorancji, niedbalstwa lub chciwości wprowadzono przepisy prawne, które szczegółowo regulują sposób projektowania i stawiania obiektów budowlanych. W Polsce tymi zagadnieniami zajmował się m.in. Jan Jeż4. Zdefiniował on warunki, jakie powinny spełniać budowle. Otóż powinny one:

  • być zaprojektowane zgodnie z przeznaczeniem,
  • być wykonane zgodnie z prawidłami współczesnej techniki budowlanej,
  • budzić w obserwatorze pozytywne odczucia estetyczne,
  • gwarantować bezpieczeństwo życia i działalności człowieka. 

Adam Baryłka w swoich pracach5, 6 zajmował się zagadnieniami techniczno-prawnymi procesu budowlanego i eksploatacji budynków. Zanim rozpocznie się proces inwestycyjny, musi zostać wytyczona lokalizacja planowanego budynku. 

Od strony prawnej reguluje to ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne7. Również w tym przypadku, podobnie jak dla Prawa budowlanego, ustawa zawiera szczegółowe, wysoce techniczne, akty wykonawcze, chociażby rozporządzenie w sprawie standardów technicznych wykonywania pomiarów geodezyjnych8. Z kolei Wiesław Pawłowski9 zestawił w swoim opracowaniu uwarunkowania prawne i techniczne procedur geodezyjnych w budownictwie.

Badania analityczne

Kolejnym zagadnieniem, w którym technika przenika się z prawem, jest pobieranie i analiza próbek. Pierwszym błędem, który mogą popełniać prawnicy, jest zaufanie do wyników pomiarów i analiz. W rzeczywistości każdy pomiar obarczony jest pewnym błędem. Andrzej Cygański10 w swojej monografii dotyczącej chemii analitycznej wyróżnia trzy rodzaje błędów: przypadkowe, systematyczne i grube. Z tego względu należy pamiętać o ograniczeniach związanych z tym zagadnieniem. Poza tym każda metoda analityczna, ze względu na zastosowane właściwości substancji, posiada charakterystyczną odpowiedź. Wynika z tego, że dwie różne metody oznaczania mogą dać dwa różne wyniki analizy.

Nie tylko wykonywanie analiz, ale również pobieranie próbek musi podlegać rygorystycznym zasadom. Andrzej Cygański uważa, że jest to newralgiczny punkt całego procesu analitycznego. Często występująca naturalnie duża zmienność w składzie analizowanych próbek powoduje, że trudno zapewnić ich reprezentatywność.

Zawartość alkoholu

Ważnym z prawnego punktu widzenia zagadnieniem jest to, czy człowiek w czasie niektórych zdarzeń był pod wpływem alkoholu. Z tego względu problem oznaczania zawartości alkoholu w organizmie człowieka został uregulowany we właściwym rozporządzeniu. Jak wspomniano już wcześniej, sposób pobierania próbki może mieć duży wpływ na wynik analizy. Rozporządzenie w sprawie badań na zawartość alkoholu w organizmie11 przewiduje więc, że u osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, które oddaliły się z miejsca zdarzenia przed zbadaniem ich stanu trzeźwości lub ...