Odpady z przemysłu i produkcji to wszelkie pozostałości powstające w toku działalności gospodarczej (prowadzonej na przykład przez fabryki, magazyny, warsztaty). Stanowią one ponad 85% wszystkich wytwarzanych odpadów w Polsce i wymagają specjalistycznego traktowania, odzysku lub unieszkodliwienia ze względu na swoją specyfikę i potencjalną szkodliwość dla środowiska.

Obowiązująca Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (DzU z 2013 r. poz. 21) definiuje odpady jako nieprzydatne substancje i przedmioty, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do pozbycia się których jest zobowiązany. W ustawie tej nie znajdziemy jednoznacznej definicji odpadów przemysłowych, ale zwyczajowo uznaje się za nie wszystkie inne odpady, które nie należą do grupy odpadów komunalnych.

Miliony ton odpadów

W uproszczeniu można przyjąć, że odpady przemysłowe są skutkiem ubocznym procesu produkcji i występują w wielu gałęziach gospodarki. Są wytwarzane w zakładach produkcyjnych, budowlanych, fabrykach, ale również w magazynach, warsztatach samochodowych czy placówkach opieki medycznej. Powstają także w wyniku działalności wydobywczej (górniczej), przemysłu hutniczego oraz energetycznego. Ilość wytwarzanych odpadów z przemysłu sukcesywnie spada i w ciągu 10 ostatnich lat zmniejszyła się ze 120 mln ton do ok. 100 mln ton w roku 2025.

W tym artykule zajmiemy się przede wszystkim odpadami powstającymi w zakładach produkcyjnych i handlu, odpadami surowcowymi, opakowaniami, wyrobami i produktami. Ostrożnie można szacować, że masa tych odpadów przekracza 20 mln ton rocznie i znaczna część z nich trafia do zorganizowanego systemu gospodarki odpadami, w tym do zagospodarowania w procesach odzysku i recyklingu. Niestety, spora część tych odpadów jest nadal składowana.

Dlatego bardzo ważne jest, abyśmy systemu gospodarki odpadami nie zawężali do strumienia odpadów komunalnych (to ok. 14–15 mln ton rocznie), ale dostrzegali też odpady z produkcji, handlu i różnych usług. Również sami przedsiębiorcy powinni uznać ten problem za ważny i generujący koszty.

Prawne wymogi

Krajowa gospodarka odpadami poprodukcyjnymi jest ściśle regulowana przez prawo. Jednym z podstawowych aktów prawnych jest wspomniana ustawa. Właściwa gospodarka odpadami to obowiązek przedsiębiorców prowadzących m.in. działalność produkcyjną i wydobywczą, ale też usługową. Zagospodarowanie tych odpadów obwarowane jest wieloma przepisami i regulacjami, przez co bywa uciążliwe dla wytwórców oraz posiadaczy odpadów. Każdy przedsiębiorca, który wytwarza takie odpady, jest zobowiązany do ograniczania ich ilości oraz minimalizowania negatywnego wpływu na środowisko. Obowiązki dotyczą każdego z etapów gospodarowania odpadami: od wytworzenia, przez sortowanie, magazynowanie, transport, po odzysk, a czasami również unieszkodliwianie.

Odpady przemysłowe to bardzo szeroka i zróżnicowana grupa odpadów. W zależności od pochodzenia, składu i właściwości wymagają one różnych metod zagospodarowania. W kraju działa kilkaset podmiotów oferujących odbiór i zagospodarowanie odpadów z zakładów produkcyjnych. Niestety, część z tych podmiotów, oferując atrakcyjne ceny, nie gwarantuje bezpieczeństwa przedsiębiorcom.

Główne obowiązki i wymagania prawne dla przedsiębiorców to:

  • rejestracja w Bazie danych o odpadach (BDO),
  • posiadanie pozwolenia na wytwarzanie odpadów (jeśli jest prawnie wymagane),
  • stosowanie hierarchii sposobów postępowania z odpadami,
  • prowadzenie ewidencji i sprawozdawczości w BDO,
  • przekazywanie odpadów uprawnionym podmiotom na podstawie umowy,
  • gromadzenie i magazynowanie odpadów zgodnie z wymaganiami prawa.

Firmy, które nie przestrzegają obowiązujących regulacji, mogą podlegać surowym sankcjom administracyjnym i finansowym.

Mniej odpadów to mniej kosztów

Odpady przemysłowe powstają w codziennej działalności wielu przedsiębiorstw. Dotyczy to zakładów produkcyjnych, firm budowlanych, obiektów usługowych, magazynów, warsztatów, firm logistycznych i wielu innych miejsc. Przez wiele lat odpady były wstydliwym tematem, a ich pozbywanie się nie stanowiło żadnego problemu, bo mieliśmy kilka tysięcy składowisk. XXI wiek przyniósł ogromne zmiany i nowe wyzwania w tym zakresie. Obecnie prowadzenie działalności gospodarczej i wytwarzanie odpadów generuje konkretne koszty, a unikanie wytwarzania odpadów przekłada się na zysk.

Dla firm oznacza to jedno: gospodarka odpadami powinna być zaplanowana już przed ich wytworzeniem. Właściwa klasyfikacja, dokumentacja, magazynowanie i wybór dalszej ścieżki postępowania mają znaczenie dla bezpieczeństwa prawnego i ekonomicznego, organizacji pracy i ciągłości działania firmy. Podstawą efektywnego systemu jest dobrze zaplanowana gospodarka odpadami, obejmująca w przedsiębiorstwie cały proces postępowania z odpadami.

W gospodarowaniu odpadami najefektywniejszą metodą zarządzania jest minimalizacja wytwarzania, co wspiera cele związane z ochroną środowiska. Podstawą do tego jest analiza procesów produkcyjnych oraz identyfikacja możliwości odzysku surowców, w tym w procesach recyklingu. Niestety, również obecnie w części małych przedsiębiorstw problem wytwarzania i zagospodarowania odpadów nie jest postrzegany jako istotny dla funkcjonowania firmy.

Dlatego warto wdrożyć kilka dobrych praktyk w każdym przedsiębiorstwie:

  • segregacja odpadów u źródła,
  • regularna analiza strumieni wytwarzanych odpadów,
  • współpraca z profesjonalnym partnerem odbierającym odpady,
  • wykorzystanie danych i raportowanie.

Przydatne wskazówki

W najbliższych latach model funkcjonowania gospodarki odpadami w Polsce będzie podlegać istotnym zmianom – zgodnie z obecnymi regulacjami Unii Europejskiej, które promują gospodarkę o obiegu zamkniętym. Konieczne jest dalsze ograniczanie ilości odpadów wytwarzanych przez sektory gospodarki poprzez wprowadzanie innowacyjnych rozwiązań technologicznych. Równocześnie należy zwiększyć wysiłki w zakresie recyklingu i odzysku surowców z odpadów, co przyczyni się do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów i zmniejszenia obciążenia środowiska.

Należy się spodziewać dalszego uszczelnienia systemu gospodarowania odpadami w Polsce, co przełoży się na koszty odbioru i zagospodarowania odpadów z przedsiębiorstw. Dlatego już dzisiaj przedsiębiorcy winni potraktować problem odpadów z produkcji jako niezwykle istotny i mogący generować w przyszłości konkretne korzyści dla firmy.

Przedsiębiorcy z grupy MŚP powinni współpracować z ekspertami w zakresie gospodarki odpadami i ochrony środowiska, dzięki czemu będą mogli:

  • zoptymalizować procesy wytwarzania i zagospodarowania odpadów,
  • zwiększyć poziom odzysku surowców,
  • ograniczyć ilość odpadów kierowanych do unieszkodliwienia,
  • uzyskać wsparcie w zakresie dokumentacji i obowiązków środowiskowych,
  • realizować strategię zrównoważonego rozwoju i wymagania GOZ-u,
  • zapewnić zgodne z prawem unieszkodliwianie odpadów i dobór metod unieszkodliwienia lub utylizacji, zwłaszcza przy odpadach niebezpiecznych.

Takie postępowanie przyniesie nie tylko korzyść dla środowiska, ale też wymierne oszczędności.

Krzysztof Kawczyński

Krajowa Izba Gospodarcza