Intensywny rozwój komunikacji kołowej w miastach, trwający od wielu dekad i mający negatywny wpływ na jakość życia mieszkańców, wymógł poszukiwanie rozwiązań służących przeciwdziałaniu tej sytuacji. Mocno zaznaczającym się trendem w tym kontekście jest wprowadzanie różnorodnych form uspokojenia ruchu, a jednym z popularnych rozwiązań staje się woonerf ? ulica zorganizowana nie tylko dla utrzymania funkcji komunikacyjnych, ale także przyjazna mieszkańcom jej najbliższego otoczenia.

Dynamiczny rozwój motoryzacji, postępujący od zakończenia II wojny światowej, sprawił, iż ulice ? już nie tylko w strefach śródmiejskich, ale i na obszarach mieszkaniowych ? stały się przesycone samochodami. Przestają być postrzegane jako przestrzenie publiczne ? dominuje w nich funkcja transportowa. Nadmierny ruch samochodów nie tylko powoduje wzrost zanieczyszczenia powietrza i generuje nadmierny hałas, ale przede wszystkim eliminuje w znacznym stopniu udział pieszych i rowerzystów z wielu obszarów. Narastające zagrożenia i konflikty stają się przyczyną poszukiwania rozwiązań służących ich eliminacji, co wcale nie jest łatwe. Jak się okazuje, wdrażana powszechnie idea segregacji ruchu nie spełnia oczekiwań wszystkich potencjalnych uczestników ruchu. Pozwala co prawda na zmniejszenie liczby kolizji, ale trwale separuje od siebie poszczególne grupy użytkowników tych przestrzeni, co skutkuje zanikiem dotychczasowych związków występujących pomiędzy nimi jako równoprawnymi użytkownikami przestrzeni miejskiej.

Trudna sztuka kompromisu

Innym popularnym sposobem jest wdrażanie różnych form uspokojenia ruchu służących w założeniu poprawie bezpieczeństwa wszystkich uczestników, opartych o wykorzystanie różnych środków zachęcających do bezpieczniejszej jazdy przy jednoczesnym ograniczeniu tranzytowości wybranych miejskich ulic. Jednak wykorzystywane do tego celu wyłącznie rozwiązania inżynieryjne (fizyczna zmiana układu drogi oraz zastosowanie podstawowych elementów spowalniających) nie pozwolą na wypracowanie kompromisu. Stosowane wyrywkowo ograniczniki wjazdu czy spowalniające progi rozdrażnią kierowców uniemożliwiając im płynną jazdę samochodem, a piesi nadal będą marginalizowani ? zatrzymani w obrębie chodników z możliwością przekroczenia ulicy jedynie w wyznaczonych miejscach. Jest to niezwykle uciążliwe zwłaszcza w strefach zamieszkania, w których rośnie liczba samochodów. Konieczne jest więc powiązanie tego rodzaju zmian z innymi formami kształtowania ulicy ? jej przebiegu i szerokości.

Kolejnym zadaniem sprzyjającym równouprawnieniu będzie połączenie tych działań z edukacją społeczną służącą poznaniu i zrozumieniu zasad korzystania z tak ukształtowanej ulicy oraz ich egzekwowanie przez wszystkich użytkowników. W tym kontekście coraz więcej uwagi poświęca się tym ideom, które oparte są o wdrażanie form uspokojenia ruchu bezpośrednio powiązanych ze zwróceniem uwagi na potrzeby pieszych i rowerzystów, w tym możliwości inicjowania innych funkcji ? poza komunikacyjną ? dla ożywienia ulic i podniesienia bezpieczeństwa ich użytkowania.

Doświadczenia holenderskie

Koncepcja woonerfu narodziła się w latach 70. XX w. w Holandii i spowodowana została potrzebą znalezienia sposobu na ograniczenie ruchu kołowego na obszarach wymagających szczególnej ochrony ? głównie w strefach mieszkaniowych oraz w sąsiedztwie placówek szkolnych. Znalazła pierwotnie zastosowanie w mieście Delft, gdzie na skutek społecznej inicjatywy dokonano przebudowy tranzytowej ulicy, zmieniając jej charakter na lokalny.

Wprowadzony meandrujący układ drogi oraz zmiany nawierzchni pozwoliły na zachowanie funkcji komunikacyjnej, ale stworzyły też przestrzeń dla mieszkańców chcących spędzać więcej czasu w obrębie ulicy. Pomysł okazał się na tyle nowatorski i atrakcyjny, iż zyskał powszechne uznanie i w kolejnych latach był z powodzeniem stosowany w innych miastach Holandii, ale także Danii, Niemiec, Francji czy Wielkiej Brytanii. W 1976 r. zasady opracowane dla systemu woonerf zostały wdrożone do holenderskiego prawa i obowiązują w nim do dziś.

Woonerf oznacza w bezpośrednim tłumaczeniu ?ulicę dla życia?, ?ulicę do mieszkania? lub ?miejski podwórzec?. Obejmuje taki sposób jej ukształtowania, aby przy zachowaniu funkcji komunikacyjnej główny nacisk został położony na uspokojenie ruchu przy jednoczesnym wzbogaceniu o funkcje dodatkowe. Celem jest stworzenie przestrzeni dostępnej dla wszystkich uczestników ruchu, przy zachowaniu maksymalnego poziomu bezpieczeństwa o...