Problemy gospodarki odpadami. Eksperci na konferencji Rady RIPOK

Spotkanie miało wymiar zarówno ekspercki, jak i praktyczny. Drugi dzień wydarzenia poświęcono wizycie w zmodernizowanym Zakładzie Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych „Orli Staw”.

Gospodarka odpadami mierzy się dziś jednocześnie z presją regulacyjną, finansową i technologiczną. Rosnące wymagania dotyczące recyklingu, potrzeba modernizacji infrastruktury, zmiany w planowaniu przestrzennym oraz bezpieczeństwo energetyczne i cyfrowe zakładów sprawiają, że zarządzanie instalacjami komunalnymi wymaga coraz szerszego spojrzenia. Te zagadnienia stały się osią konferencji Rady Instalacji Przetwarzania Odpadów Komunalnych.

Wydarzenie rozpoczęło się od Walnego Zgromadzenia Rady, podczas którego zarząd z prezesem Piotrem Szewczykiem otrzymał absolutorium za działalność w 2025 r. Wyróżniono również przedsiębiorstwa osiągające szczególne wyniki w przetwarzaniu odpadów i realizujące kolejne inwestycje.

Inwestycje w odpady: pieniędzy brakuje, potrzeb nie ubywa

Jednym z kluczowych tematów pierwszego dnia były inwestycje w sektorze odpadowym. Paweł Augustyn, wiceprezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zwracał uwagę na ograniczone możliwości finansowania przy jednocześnie dużych potrzebach infrastrukturalnych branży.

– Pieniędzy nie ma. Chcemy zbudować taką infrastrukturę, która będzie właściwie zarządzała gospodarką odpadową – wskazywał.

Zapowiedział kontynuację programu wspierającego budowę spalarni. Planowane jest m.in. wykreślenie wymogu oddawania energii do ogrzewania, a na inwestycje tego typu ma zostać przeznaczone około pół miliarda złotych. Podkreślał też, że do 2035 r. wyczerpią się możliwości dalszego opierania systemu na składowaniu.

W jego ocenie rewizji wymagają również niektóre założenia dotyczące przygotowania paliwa z odpadów. – Jesteśmy zakładnikami teorii pre-RDF – mówił, wskazując, że w części przypadków bardziej racjonalne może być kierowanie do spalarni odpadów z czarnego worka niż ich kosztowne transportowanie, sortowanie i odzyskiwanie surowców o niewielkiej wartości.

Wystąpienie dotyczyło także rozwoju dużych instalacji biometanowych i biogazowych. NFOŚiGW ma uruchomić dwa programy wspierające takie przedsięwzięcia. Paweł Augustyn zaznaczył również, że poprawa jakości selektywnej zbiórki będzie niezbędna do osiągania wymaganych poziomów recyklingu.

Osobnym wątkiem była rozszerzona odpowiedzialność producenta. Przedstawiciel Funduszu podkreślał, że bez wdrożenia ROP trudno będzie zbudować stabilną politykę odpadową, a środki z tego mechanizmu powinny realnie zasilić system gospodarki odpadami.

Poziomy recyklingu i kary. „Ma być sprawiedliwie”

Duże zainteresowanie wzbudziło wystąpienie mec. Anny Specht-Schampery z kancelarii SDZ Legal Schindhelm, poświęcone odpowiedzialności za poziomy recyklingu oraz karom umownym i administracyjnym.

Prawniczka zwracała uwagę, że sądy administracyjne coraz częściej kwestionują automatyczne obciążanie wykonawców karami za nieosiągnięcie wymaganych poziomów, zwłaszcza gdy nie mają oni wpływu na wszystkie czynniki decydujące o wyniku.

Szczegółowo omówiła sprawę przetargu wrocławskiego, w którym zamawiający wymagał zapewnienia 55-proc. poziomu recyklingu pod rygorem kar. Krajowa Izba Odwoławcza uznała, że nie można przerzucać pełnej odpowiedzialności na wykonawcę, skoro nie kontroluje on jakości selektywnej zbiórki ani zachowań mieszkańców. Odpowiedzialność powinna być proporcjonalna do rzeczywistego wpływu wykonawcy na wynik.

W omawianej sprawie Izba uznała ponadto, że osiągnięcie wymaganego poziomu 55% było w realiach Wrocławia niemożliwe. Stanowisko to podtrzymał sąd.

Mec. Specht-Schampera podkreślała również znaczenie dokumentacji. Przedsiębiorcy, którzy chcą skutecznie bronić się przed karami, powinni regularnie gromadzić dane pokazujące rzeczywistą jakość odpadów i realne możliwości osiągania wymaganych poziomów. Szczególnie ważne są cykliczne badania morfologii odpadów oraz analiza tego, jaka część surowców po wysortowaniu faktycznie nadaje się do recyklingu.

W tym kontekście zwróciła też uwagę na edukację mieszkańców. Jeżeli gmina zleca ją wykonawcy, działania powinny mieć rzeczywisty, a nie wyłącznie formalny charakter.

Planowanie przestrzenne: nowe reguły dla inwestycji odpadowych

Zmiany w planowaniu przestrzennym i ich wpływ na branżę odpadową omówiła mec. Edyta Wielańczyk-Grzelak z kancelarii Ziemski & Partners. Jak wskazywała, reforma planistyczna będzie miała bezpośrednie znaczenie dla lokalizacji i rozwoju instalacji odpadowych.

Szczególną rolę odegrają plany ogólne, nad którymi pracuje obecnie wiele gmin. Prelegentka zaznaczyła, że przedsiębiorcy powinni monitorować ten proces, ponieważ dokumenty te będą wpływać na przyszłe możliwości inwestycyjne.

Po wejściu w życie nowych zasad decyzje o warunkach zabudowy będą musiały pozostawać zgodne z planem ogólnym. Jednocześnie już wydane WZ zachowają swoje znaczenie. – Jeżeli inwestor ma WZ, plan ogólny tego już nie zmieni – podkreślała.

Dla branży odpadowej szczególnie istotna będzie strefa infrastrukturalna. Sama strefa gospodarcza nie wystarczy do lokalizacji instalacji odpadowych. Z kolei biogazownie będą mogły być przewidywane również w strefie otwartej.

Ekspertka omówiła także zintegrowany plan inwestycyjny oraz nowe zasady dotyczące WZ, w tym pięcioletni okres ich obowiązywania i konieczność posiadania tytułu prawnego do terenu przez wnioskodawcę.

Modernizacja instalacji, energia i cyfryzacja

W programie konferencji znalazły się również zagadnienia techniczne. Dr Marek Klimek i dr hab. Przemysław Seruga z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu mówili o przygotowaniu modernizacji sortowni z wykorzystaniem wstępnych konsultacji rynkowych oraz o niezawodności eksploatacji instalacji przetwarzania odpadów.

Coraz większe znaczenie zyskują też kwestie energetyczne i cyfrowe. Adam Rozciecha z Orison przedstawił możliwe zastosowania magazynów energii elektrycznej w zakładach przetwarzania odpadów. Maciej Cieśla i Edward Bergtold z Solid Cyber skupili się natomiast na cyberbezpieczeństwie branży komunalnej, zarówno w kontekście realnych zagrożeń, jak i ryzyk administracyjnych. Program uzupełniła prezentacja Karola Buławy z Easyripok.pl dotycząca oprogramowania dla instalacji komunalnych.

Tomasz Kaczmarek z Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego przedstawił prace IOŚ-PIB w obszarze gospodarki odpadami, w tym analizy dotyczące odpadów żywnościowych i PSZOK-ów.

Orli Staw jako praktyczne domknięcie konferencji

Drugi dzień konferencji odbywał się poza salą obrad. Uczestnicy odwiedzili Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych „Orli Staw”, który w latach 2021–2023 przeszedł rozbudowę i modernizację.

W programie wizyty znalazło się m.in. zapoznanie z nową sortownią uruchomioną w grudniu 2021 r. oraz z pierwszą w Polsce instalacją fermentacji selektywnie zbieranych bioodpadów komunalnych w technologii suchej, poziomej i ciągłej.

Ta część wydarzenia dobrze podsumowała główny przekaz konferencji: o gospodarce odpadami nie da się dziś mówić wyłącznie przez pryzmat przepisów i wskaźników. Równie ważne są konkretne rozwiązania wdrażane w zakładach, odpowiadające na coraz bardziej złożone potrzeby systemu.

Potrzeba realnych rozwiązań

Konferencja Rady RIPOK pokazała, że wyzwań stojących przed branżą odpadową przybywa – od inwestycji i recyklingu, przez planowanie przestrzenne, po energię, cyfryzację i bezpieczeństwo. Wspólnym mianownikiem pozostaje potrzeba praktycznych, dobrze przygotowanych rozwiązań, które pozwolą instalacjom komunalnym stabilnie funkcjonować w warunkach rosnących wymagań.