ROP i kaucja, czyli najgorętsza dyskusja na Kompleksowej Gospodarce Odpadami

Wszystkich opakowań zebranych w systemie od 1 października 2025 r. jest przynajmniej 3,2 miliarda. – My sami zebraliśmy ponad 1,2 mld opakowań i skierowaliśmy do recyklingu 25 tys. ton czystego surowca – wyliczała Edyta Urbaniak-Konik z OK Operator Kaucyjny, która uważa taki rezultat za sukces. 

Inne zdanie mają jednak przedstawiciele branży gospodarki odpadami, ponieważ budżet tego systemu został uszczuplony o 10–15% w stosunku do okresu sprzed wprowadzenia kaucji. – Z naszego punktu widzenia jest to porażka. Nadal nie znamy efektu ekologicznego, a jednocześnie wiemy, że za produkty i odbiór odpadów będziemy płacić więcej niż dotychczas – odpowiadał Krzysztof Gruszczyński ze Związku Pracodawców Branży Komunalnej. Jednocześnie ekspert podkreślał, że w Polsce nadal nie doczekaliśmy się rozwiniętego systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta, który mógłby zbilansować poniesione przez branżę straty.

– Czy jednak bylibyśmy w stanie osiągnąć 77% zbiórki opakowań dziś objętych kaucją, gdyby nie ten system? A co z obowiązkowym wykorzystaniem recyklatu w nowych opakowaniach? Pozostawiam te pytania bez odpowiedzi – komentował Jakub Tyczkowski z Organizacji Odzysku Rekopol. 

Białek (MKiŚ) na KGO: jesteśmy zdeterminowani, żeby procedować ROP

Butelki i puszki są sporo warte

Prawdą jest jednak, że system kaucyjny odebrał cenne surowce skryte dotychczas w samorządowym “żółtym worku”. – Dla nas oznacza to stratę najpewniej 8–12 milionów złotych rocznie. Na podstawie tych szacunków byliśmy zmuszeni podnieść opłaty za odbiór odpadów już w kwietniu tego roku – komentował Piotr Krzyszewski, wiceprezydent Gdańska. Odpowiedzią mógłby być system rozszerzonej odpowiedzialności producenta w opakowaniach, którego jednak na razie się nie doczekaliśmy.

Kamil Majerczak z PreZero Polska stwierdził, że obecna sytuacja jest największym problemem z punktu widzenia mieszkańców miast, którzy ostatecznie zapłacą więcej za odpady. – Dlatego potrzebujemy ROP-u, ale chcemy, żeby to był Sprawiedliwy ROP. To model, który w przeciwieństwie do ministerialnego projektu ustawy UC100, obniżałby opłatę dla mieszkańców; i to o 30% – przekonywał Majerczak. Jednocześnie podkreślał, że koszty kryją się też gdzie indziej: na przykład w wysokich opłatach marszałkowskich i przewlekłości postępowań administracyjnych blokujących niezbędne inwestycje. 

Nowy ROP po staremu

Kolejny spór o ROP

Krytycznie do projektu ustawy opracowanego przez MKiŚ (znanego jako UC100) odniósł się też Sławomir Brzózek ze Związku Pracodawców Przemysłu Opakowań i Produktów w Opakowaniach EKO-PAK. – Dziś w tej sali usłyszeliśmy nawet, jak jeden z prezydentów miast mówił o takim ROP-ie jako o podatku. Dobrze skonstruowany ROP powinien być współtworzony przez producentów wprowadzających opakowania, na których przecież spoczywa odpowiedzialność za środowiskowy efekt reformy – komentował. Ekspert punktował, że od roku Ministerstwo nie wzięło pod uwagę żadnego istotnego postulatu osób krytykujących ustawę i nie przygotowało rzetelnej analizy skutków ustawy dla rynku. Jego zdaniem taką przygotowało Ministerstwo Rolnictwa, które krytycznie oceniło projekt ustawy UC100. Krzysztof Gruszczyński i Piotr Kryszewski określili jednak tę analizę jako mało wiarygodną.

Dorota Włoch, prezes Eneris Surowce, zwróciła uwagę, że dyskusji o ROP nie należy sprowadzać wyłącznie do pytania, kto ma zapłacić i kto otrzyma środki. System kaucyjny, rozszerzona odpowiedzialność producenta oraz gminna zbiórka odpadów dotyczą tego samego strumienia i powinny realizować wspólnie określone cele środowiskowe, ekonomiczne i inwestycyjne.

Jej zdaniem pośpieszne przyjęcie UC100 może doprowadzić do kolejnego wzrostu kosztów ponoszonych przez mieszkańców. Gminny system gospodarki odpadami odczuł już wyjęcie z żółtego worka najbardziej wartościowych surowców, a brak ROP nie pozwolił zrekompensować tej straty. Opłaty nakładane na producentów mogą następnie wpłynąć na ceny produktów. Jeżeli natomiast refundacja kosztów przez NFOŚiGW będzie następowała dopiero po roku i na trudnych do przewidzenia zasadach, firmy startujące w przetargach skalkulują pełne koszty, zamiast uwzględniać niepewne przyszłe zwroty. To może przełożyć się na kolejne podwyżki opłat dla mieszkańców.

Czy NFOŚiGW da radę?

Dorota Włoch wskazała również na ryzyko związane ze skalą obsługi systemu przez NFOŚiGW. Przy około trzech tysiącach uczestników systemu, Fundusz musiałby wydawać około 80 decyzji tygodniowo. Problemem może być więc długi czas oczekiwania na refundację oraz konieczność finansowania kosztów przez gminy i przedsiębiorców przez wiele miesięcy.

Prezes Eneris Surowce podkreśliła, że ROP powinien być prosty, przejrzysty i przewidywalny. Uczestnicy rynku muszą z góry wiedzieć, jaka kwota przypada na zebranie i zagospodarowanie określonej tony odpadów, aby mogli uwzględnić ją już w ofertach przetargowych. System powinien również opierać się na rzeczywistej ekomodulacji, premiującej producentów stosujących opakowania prostsze i łatwiejsze do recyklingu.

Karol Wójcik z Izby Branży Komunalnej uważa jednak, że wycofanie się z projektu UC100 i napisanie ustawy od nowa oznaczałoby bardzo duże opóźnienia w pracach legislacyjnych. – Zbiórkę i przetwarzanie odpadów trzeba dziś po prostu sfinansować i co do tego nie może być dyskusji. My musimy zatrzymać falę drastycznych podwyżek opłat dla mieszkańców – apelował Wójcik. Jego zdaniem musiałaby to być prosta, szybko przyjęta i skuteczna legislacja, która doprowadzi do tego, że “producenci wreszcie zapłacą za swoje odpady”.