ROP po konsultacjach. NFOŚiGW pozostaje jako dystrybutor środków

Podstawowym założeniem systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta pozostaje wdrożenie bezspornej do tej pory zasady „zanieczyszczający płaci”. Oznacza to, że koszty gospodarowania odpadami opakowaniowymi mają zostać w większym stopniu przeniesione na wprowadzających produkty w opakowaniach.

Z uzasadnienia projektu wynika, że środki z systemu ROP mają pokrywać:

• koszty selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych,
• ich transport i przetwarzanie,
• osiąganie wymaganych poziomów recyklingu,
• działania informacyjne i edukacyjne.

To jeden z kluczowych elementów oczekiwanych przez gminy, które obecnie finansują znaczną część tych kosztów z opłat od mieszkańców.

Opłata opakowaniowa i jej zróżnicowanie

Projekt przewiduje wprowadzenie opłaty opakowaniowej naliczanej od masy opakowań wprowadzanych na rynek. W dokumentach wskazano, że stawki mają być różnicowane w zależności od rodzaju materiału oraz wpływu opakowania na środowisko.

Mechanizm ten odpowiada unijnemu podejściu do eko-modulacji i w praktyce oznacza:

• wyższe opłaty dla opakowań trudnych w recyklingu,
• niższe dla opakowań łatwiejszych do przetworzenia,
• uwzględnianie zawartości materiałów z recyklingu.

Zmiana organizacji systemu – spór o NFOŚiGW

Jednym z najważniejszych i najbardziej kontrowersyjnych elementów projektu pozostaje rola Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Z materiałów po konsultacjach wynika, że utrzymano koncepcję, w której to właśnie NFOŚiGW ma pełnić centralną funkcję w systemie ROP – jako podmiot odpowiedzialny za gromadzenie i dystrybucję środków pochodzących z opłaty opakowaniowej.

Rozwiązanie to spotkało się z wyraźnym sprzeciwem części producentów i organizacji branżowych, które postulowały model bardziej rynkowy, oparty na konkurencji organizacji odpowiedzialności producentów. Z kolei gminy i część sektora komunalnego wskazywały na potrzebę większej stabilności i przewidywalności finansowania, którą ma zapewnić model centralny.

Powiązanie z regulacjami unijnymi

Projekt ustawy jest bezpośrednio powiązany z wdrażaniem przepisów unijnych dotyczących opakowań i odpadów opakowaniowych. W szczególności odnosi się do wymogów:

• zwiększania poziomów recyklingu,
• projektowania opakowań nadających się do przetworzenia,
• ograniczania ilości odpadów opakowaniowych.

W praktyce oznacza to, że system ROP ma nie tylko finansować gospodarkę odpadami, ale także wpływać na sposób projektowania opakowań.

Co wynika z konsultacji

Po zakończeniu konsultacji publicznych utrzymano główne założenia projektu, w tym:

• wprowadzenie opłaty opakowaniowej,
• przeniesienie kosztów na producentów,
• centralny mechanizm dystrybucji środków.

Jednocześnie z liczby zgłoszonych uwag wynika, że dalsze prace legislacyjne mogą dotyczyć:

• szczegółowych zasad podziału środków,
• zakresu odpowiedzialności poszczególnych uczestników systemu,
• mechanizmów kontrolnych.

Znaczenie dla gmin

Proces wdrażania systemu będzie rozłożony w czasie. Po zakończeniu konsultacji publicznych projekt został skierowany do dalszych prac legislacyjnych. System nie zostanie wdrożony jednorazowo. Z dokumentów wynika, że będzie on wprowadzany etapowo i rozpocznie się najwcześniej w 2026 r., a jego pełne efekty finansowe pojawią się dopiero w kolejnych latach (Pełne uruchomienie systemu można przewidywać na ok. 2028 r.). Jednocześnie sam projekt po konsultacjach wymaga dalszych zmian, co może jeszcze przesunąć harmonogram prac legislacyjnych.

Dla jednostek samorządu terytorialnego projekt oznacza potencjalną zmianę w strukturze finansowania systemu gospodarki odpadami. Docelowo część kosztów, które dziś pokrywają mieszkańcy w ramach opłaty śmieciowej, ma zostać przejęta przez producentów, choć ze względu na wspomniany harmonogram nie można oczekiwać natychmiastowego zbilansowania tego systemu.

Wymagany poziom recyklingu w 2025 r. spadnie do 50%! Gminy mogą odetchnąć z ulgą?