Wody Polskie organizują konsorcjum do oczyszczania zbiornika Szałe

Jak podkreślił Prezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Mateusz Balcerowicz, oczyszczenie zbiornika ma przywrócić mu pełne funkcje ekologiczne, turystyczne i rekreacyjne, a także poprawić warunki gospodarowania w okolicznym rolnictwie. Koncepcja naprawcza zakłada działania ukierunkowane zarówno na usunięcie przyczyn, jak i skutków zanieczyszczania wód. Projekt ma mieć charakter kompleksowy – obejmie nie tylko zbiornik, ale również obszary zlewni, z których zanieczyszczenia trafiają do ekosystemu wodnego.

Program LIFE jako źródło finansowania

Prezes Wód Polskich przypomniał, że instytucja od 2024 r. kładzie nacisk na projekty związane z odbudową bioróżnorodności i retencją, co pozwala ograniczać zanieczyszczenia wód. Narzędziem do realizacji takich przedsięwzięć jest program LIFE – jedyny instrument finansowy Unii Europejskiej poświęcony w całości ochronie środowiska i klimatu.
– Co roku składamy kilkanaście projektów. W tym roku jesteśmy jedyną instytucją w Europie, która uzyskała aż dwa dofinansowania o łącznej wartości 42 mln euro. Szukamy kolejnych możliwości, ponieważ ich potencjał w Polsce jest ogromny – powiedział Balcerowicz, wskazując, że w tej chwili szczególną uwagę skupiono właśnie na zbiorniku Szałe.

Koalicja samorządowo-naukowa dla zbiornika Szałe

Zdaniem prezesa Wód Polskich przedsięwzięcie jest wymagające, dlatego do współpracy oprócz partnerów naukowych zostali zaproszeni także samorządowcy z gminy Opatówek oraz przedstawiciele władz powiatu kaliskiego. – Trzeba zbudować koalicję, która wspólnie przygotuje wniosek do Komisji Europejskiej – zaznaczył Balcerowicz.
Wniosek o dofinansowanie planowany jest na 2026 r., a sam projekt – po jego zatwierdzeniu – ma być realizowany w kolejnych latach. Balcerowicz wyraził przekonanie, że dzięki szerokiemu partnerstwu uda się nie tylko oczyścić zalew, ale również zbudować trwałe mechanizmy lepszego zarządzania całym systemem zlewniowym.

Zbiornik z potencjałem, ale i poważnym problemem osadów

Obecny na konferencji dr hab. Tomasz Jurczak z Uniwersytetu Łódzkiego wyjaśnił, że planowane działania obejmą zarówno poprawę jakości wody, jak i sposoby gospodarowania jej nadmiarem. – Dziś mamy problem z okresowymi podtopieniami i nadmiarem wody, a jednocześnie borykamy się z suszą i stepowieniem w zlewniach. Musimy nauczyć się wykorzystywać wodę w okresach niedoboru i jednocześnie ograniczać transport zanieczyszczeń – podkreślił.

Zalew Szałe to zbiornik na rzece Pokrzywnica. W ubiegłym roku Wody Polskie przedstawiły władzom Kalisza raport naukowy wskazujący, że na jego dnie zalega ponad 400 tys. m³ osadów. Eksperci uznali, że oczyszczanie dna bez wcześniejszego uporządkowania gospodarki wodno-kanalizacyjnej byłoby bezcelowe. Konieczne jest przede wszystkim ograniczenie dopływu zanieczyszczeń do Pokrzywnicy. Wstępny koszt oczyszczenia oszacowano na 20 mln zł.

Obecnie Wody Polskie prowadzą już trzy projekty LIFE – Pilica, Drawa Biz i Parsęta – których celem jest poprawa jakości wód powierzchniowych oraz zwiększenie bioróżnorodności. Projekt dla zbiornika Szałe ma szansę dołączyć do tego grona i stać się jednym z kluczowych przedsięwzięć w regionie.