Obecny system ROP w Polsce opiera się na dokumentach potwierdzających recykling, których wartość jest zmienna i nie pokrywa kosztów realnie zebranych ton surowców wtórnych. W trzecim kwartale 2025 roku wartość DPR-ów na tworzywa sztuczne była co najmniej 10-krotnie mniejsza niż wpłaty na ROP w UE. 

Dramatyczna sytuacja jednostek samorządowych odpowiedzialnych za zbiórkę odpadów opakowaniowych oraz upadający przemysł recyklingu to główny impuls obecnie dyskutowanej w Polsce reformy systemu rozszerzonej odpowiedzialności producentów.

Trendy europejskie

Artykuł 8a ramowej dyrektywy odpadowej (EU 2018/851) wzmocnił rolę państwa jako regulatora, a w nowo reformowanych systemach ROP, tj. w Szwecji i Wielkiej Brytanii, została ona poszerzona o funkcję centrum finansowania, albowiem środki przekazywane przez wprowadzających gromadzone są przez centralną jednostkę administracji publicznej (szwedzkie ministerstwo finansów oraz brytyjskie ministerstwo środowiska). 

Wraz z implementacją ambitnych strategii gospodarki o obiegu zamkniętym krystalizuje się również  rola organizacji reprezentujących wprowadzających. Oprócz agregatora środków finansowych podmioty te stają się ważnym centrum kompetencji, wdrażającym ekoprojektowanie, minimalną zawartość recyklatu oraz ponowne użytkowanie.

Możliwy kompromis

Biorąc pod uwagę funkcję, jaką ma spełniać ROP, oraz rozwój metodologii działania w zakresie wdrażania rozwiązań na poziomie europejskim, możliwy kompromis na bazie obecnego projektu reformującego ROP mógłby uwględniać następujące elementy:

Utrzymanie organizacji odzysku dla gromadzenia środków finansowych od wprowadzających (zamiast urzędu marszałkowskiego i przy równoczesnym podniesieniu poprzeczki dla podmiotów reprezentujących producentów oraz zwiększeniu uprawnień kontrolnych administracji państwowej) oraz odgrywania roli centrum kompetencji, gwarantującego równy dostęp do wiedzy wszystkim wprowadzającym (w tym podmiotów z sektora MŚP).

Utrzymanie funkcji NFOŚiGW jako centralnego agregatora środków od organizacji reprezentujących producentów oraz IOŚ wyliczającego stawki, przy równoległym doprecyzowaniu zasady pokrycia kosztów netto i ustaleniu zamkniętego obiegu finansowego, a także uproszczeniu procedury wypłacania środków finansowych dla gminnych jednostek samorządu terytorialnego.

Wypłaty środków finansowych przeznaczane są na realnie zebraną i przekazaną do procesów recyklingu masę surowców, w tym surowców wydzielonych z odpadów zmieszanych. Ponadminimalne poziomy zbiórki i recyklingu powinny być rekompensowane zgodnie z zasadą rosnących kosztów krańcowych – odpowiednia metodologia dostępna jest w przepisach o dofinansowaniu z ROP-u, opisanych w dekrecie Republiki Francuskiej (Légifrance – Publications officielles – Journal officiel – JORF n° 0286 du 10/12/2023).

Celem eliminacji opakowań nieprzydatnych do recyklingu w przepisach reformujących ROP ustalany jest algorytm zwielokrotnienia stawek dla klas B, C i D, dotyczących przydatności do recyklingu i wyszczególnionych już na poziomie rozporządzenia o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (EU 2025/40).

Ustalenie funduszu celowego przeznaczonego na inwestycje rozwojowe, np. wzorem francuskiej legislacji, 5% ze składek ROP finansuje przygotowanie i wdrożenie systemów ponownego użytkowania.

ROP jest kluczowym elementem strategii GOZ. Im szybciej zostanie zreformowany, tym lepiej dla rozwoju polskiej gospodarki, opartej na surowcach wtórnych i lokalnych miejscach pracy.

Anna Larsson
dyrektor ds. rozwoju GOZ, Reloop Platform