Pierwszy PSZOK na terenie Związku Gmin Zagłębia Miedziowego powstał w 2015 r. w Polkowicach. Choć był nowoczesną i dużą inwestycją, dla wielu mieszkańców odległość do PSZOK-u przeszkadzała w prawidłowym pozbywaniu się odpadów problemowych. Sama odległość nie jest oczywiście wymówką, jednak statystyki jasno wskazują, że im większa odległość do Punktu, tym rzadziej mieszkańcy z niego korzystają. Dane te sprawiły, że Związek wyszedł naprzeciw oczekiwaniom mieszkańców i od 2021 r. rozpoczął budowę kolejnych PSZOK-ów w gminach członkowskich. Obecnie na terenie Związku Gmin Zagłębia Miedziowego, który zrzesza 10 gmin zamieszkałych przez 76 tys. osób, funkcjonuje 6 PSZOK-ów, a dwa kolejne są w fazie projektowania.

Więcej PSZOK-ów, więcej wizyt

Rozbudowa sieci PSZOK-ów znacząco wpłynęła na liczbę odwiedzin i masę oddawanych odpadów. W 2015 r., gdy na terenie Związku funkcjonował jeden PSZOK, Punkt odwiedzono 4,8 tys. razy, a zebrano w nim 1,28 tys. ton odpadów. Dziesięć lat później, po uruchomieniu kolejnych Punktów w gminach członkowskich, liczba odwiedzin wzrosła do prawie 63 tys. rocznie, a masa przyjmowanych odpadów przekroczyła 6,2 tys. ton. Szczególnie dynamiczny wzrost odnotowano po otwarciu kolejnych PSZOK-ów w latach 2021–2025. Liczba wizyt w PSZOK-ach między rokiem 2021 a 2025 wzrosła czterokrotnie (z 15,5 tys. do 62,9 tys. razy), a masa przyjmowanych odpadów trzykrotnie (z 2,8 tys. do 6,2 tys. ton).

Tym samym w 2025 r. masa odpadów zebranych w PSZOK-ach stanowiła 20% masy odpadów zebranych i odebranych w ramach systemu organizowanego przez Związek.

Liczba mieszkańców a liczba odwiedzin

Kolejnym potwierdzeniem założenia, że bliskość do Punktu wpływa na częstotliwość korzystania z PSZOK-ów i że potrzebna jest dalsza rozbudowa sieci, są zestawienia danych pokazujące relację liczby mieszkańców poszczególnych gmin do liczby odwiedzin w Punktach.

Warto zwrócić uwagę na sytuację w gminie Kotla, która została przyjęta do Związku w 2024 r. Jest to gmina członkowska oddalona od pozostałego obszaru Związku, a odległość do najbliższego PSZOK-u wynosi około 30 km. Dodatkowym utrudnieniem jest konieczność przejazdu przez miasto Głogów i most na Odrze, który stanowi jedyną przeprawę w tym kierunku. W efekcie stosunek liczby odwiedzin w PSZOK-u do liczby mieszkańców gminy Kotla osiąga zaledwie 14%, co jest najniższym wynikiem spośród wszystkich gmin należących do ZGZM. Dla porównania, w gminie Radwanice, gdzie mieszkańcy mają dogodny dostęp do PSZOK-u i bardzo aktywnie korzystają z tej infrastruktury, wskaźnik ten wynosi aż 177%, a w gminie Grębocice 152%. Znacznie niższe wartości odnotowano w gminach Pęcław (33%), Jerzmanowa (49%) oraz Żukowice (58%), które jeszcze nie posiadają własnych Punktów.

Planowana budowa PSZOK-ów, szczególnie w gminie Kotla, ma duże znaczenie zarówno lokalnie, dla mieszkańców tej gminy, jak i dla całego związkowego systemu. Należy podkreślić, że PSZOK-i umożliwiają pozbywanie się odpadów problemowych, takich jak odpady wielkogabarytowe, elektroodpady, odpady niebezpieczne czy zużyte opony, które nie powinny trafiać do pojemników na pięć podstawowych frakcji odpadów. Odpady, które trafią do Punktu, będą w odpowiedni sposób zagospodarowane. Zatem obecność PSZOK ma ogromny wpływ na jakość segregacji odpadów i osiągane poziomy recyklingu, natomiast z perspektywy użytkownika jest to miejsce, w którym można wygodnie pozbyć się odpadów problemowych.

Dogodne godziny funkcjonowania

W ramach zwiększania dostępności infrastruktury wprowadzono również dogodne godziny funkcjonowania PSZOK-ów. Dni i godziny otwarcia są tak zaplanowane, aby można było pozbyć się odpadów w godzinach porannych i wieczornych, w zależności od dnia. Dodatkowo każdy Punkt czynny jest w sobotę.

Dziesięć lat doświadczeń ZGZM pokazuje, że mieszkańcy chcą prawidłowo gospodarować odpadami, jeśli mają do tego odpowiednie warunki. Wzrost liczby odwiedzin z niespełna 5 tys. do ponad 62 tys. rocznie pokazuje, że dostępność infrastruktury jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi wspierania selektywnej zbiórki odpadów. Dlatego dalsza rozbudowa sieci PSZOK-ów nie jest jedynie inwestycją infrastrukturalną, ale elementem budowy nowoczesnego i efektywnego systemu gospodarki odpadami.

Magda Sitnicka

inspektor ds. edukacji ekologicznej, Związek Gmin Zagłębia Miedziowego