Polska buduje koalicję w UE na rzecz dobrowolnego ETS2

Jeszcze w tym tygodniu Polska ma zaprezentować kolejny list grupy państw członkowskich wzywający Komisję Europejską do pragmatycznej rewizji EU ETS i powrotu do rozmów o przyszłości ETS2 – poinformował Krzysztof Bolesta, wiceminister klimatu i środowiska.

Komisja Europejska ma przedstawić propozycję reformy systemu EU ETS 17 lipca. Według nieoficjalnych informacji projekt może uwzględniać część polskich postulatów, m.in. dotyczących zasad przyznawania przemysłowi bezpłatnych uprawnień do emisji, przedłużenia Funduszu Modernizacyjnego oraz utworzenia odrębnej puli wsparcia dla mniej zamożnych państw UE.

Polska chce wolniejszego ograniczania puli uprawnień

Jak wyjaśnił Bolesta, zgodnie z ustaleniami przyjętymi podczas poprzedniej rewizji ETS liczba dostępnych uprawnień ma zmniejszać się o 4,4 proc. rocznie. Przy takim tempie pula uprawnień zostałaby wyczerpana około 2039 r.

– Przemysł nie dźwignie takiego tempa transformacji. Potrzebujemy więcej czasu, a sektory objęte ETS-em muszą mieć większą swobodę, żeby się transformować – ocenił wiceminister.

Polska proponuje zmniejszenie tempa redukcji puli uprawnień do nieco ponad 2 proc. rocznie. W takim wariancie uprawnienia byłyby dostępne mniej więcej do 2050 r.

– Redukcja CO₂ w Polsce za ostatni rok wyniosła około 3 proc. Jeżeli tempo „kurczenia się” ETS będzie wolniejsze niż redukcje w Polsce, nasz przemysł będzie mógł złapać głębszy oddech – powiedział Bolesta.

Zastrzegł jednocześnie, że chodzi zarówno o całkowitą liczbę uprawnień znajdujących się na rynku, jak i o bezpłatne uprawnienia przyznawane przemysłowi.

Koalicja kilkunastu państw

Polska regularnie organizuje spotkania grupy państw członkowskich zainteresowanych zmianami w systemie ETS. W czerwcu dwanaście krajów – Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Estonia, Grecja, Węgry, Łotwa, Litwa, Rumunia, Słowacja, Słowenia i Polska – skierowało do Komisji Europejskiej list w sprawie wzmocnienia i przedłużenia Funduszu Modernizacyjnego po 2030 r.

– Jeszcze w tym tygodniu zaprezentujemy kolejny list dużej grupy państw nawołujący do pragmatycznej rewizji EU ETS i powrotu do rozmowy o zasadności ETS2 – zapowiedział Bolesta.

Koordynacja stanowisk ma być kontynuowana podczas nieformalnego spotkania unijnych ministrów środowiska w Dublinie. Wiceminister zaznaczył, że grupa państw o podobnym podejściu może się powiększyć po przedstawieniu przez Komisję projektu reformy.

Wśród wspólnych postulatów znajdują się m.in. wolniejsze ograniczanie liczby uprawnień, zwiększenie puli bezpłatnych uprawnień dla przemysłu oraz utrzymanie ich dla sektorów objętych mechanizmem granicznego podatku węglowego CBAM.

Więcej bezpłatnych uprawnień dla przemysłu

Państwa oczekują również zmiany tzw. benchmarków, na podstawie których określa się liczbę bezpłatnych uprawnień przyznawanych instalacjom przemysłowym. System premiuje zakłady nowocześniejsze i mniej emisyjne, jednak – zdaniem polskiego rządu – obecna liczba darmowych uprawnień jest niewystarczająca, aby przemysł mógł jednocześnie utrzymywać konkurencyjność i finansować transformację.

Polska domaga się przede wszystkim podwyższenia benchmarków paliwowych. Według Bolesty zmiana miałaby działać wstecznie, co oznaczałoby przyznanie wybranym sektorom dodatkowych uprawnień również za 2026 r.

– Sektory te nie tylko w przyszłości dostałyby więcej pozwoleń, ale otrzymałyby je również wstecznie za 2026 rok – wyjaśnił wiceminister.

Fundusz Modernizacyjny także po 2030 roku

Kolejnym postulatem Polski jest wzmocnienie mechanizmów solidarnościowych w systemie ETS. Rząd chce przedłużenia funkcjonowania Funduszu Modernizacyjnego po 2030 r. i zwiększenia jego puli.

Polska zabiega również o zagwarantowanie mniej zamożnym krajom części środków z planowanego mechanizmu Investment Booster, który ma finansować dekarbonizację europejskiego przemysłu.

– Pracujemy nad tym, aby była tam zagwarantowana pula dla mniej zasobnych państw, dzięki czemu ich projekty nie musiałyby konkurować o dofinansowanie na przykład z projektami szwedzkimi czy duńskimi – powiedział Bolesta.

Według nieoficjalnych sygnałów postulaty dotyczące benchmarków, przedłużenia Funduszu Modernizacyjnego i wydzielenia środków dla mniej zamożnych państw mogą znaleźć się w propozycji Komisji.

– Jeśli tak się stanie, będzie to spory sukces naszych dotychczasowych działań. Ale to dopiero początek drogi – zastrzegł wiceminister.

ETS2 powinien być dobrowolny

Polska chce również wykorzystać negocjacje dotyczące reformy ETS do ponownego otwarcia dyskusji o ETS2, czyli odrębnym systemie obejmującym emisje związane m.in. z budynkami i transportem drogowym.

– Dla nas najlepiej byłoby, żeby ETS2 nie było, ale jeżeli już ma powstać, powinien być dobrowolny – powiedział Bolesta.

Jak zaznaczył, kilka państw członkowskich opowiada się za odłożeniem wdrożenia ETS2 albo pozostawieniem krajom decyzji, czy chcą przystąpić do systemu.

– W miarę upływu czasu coraz więcej państw dostrzega potencjalne problemy związane z wdrażaniem tej regulacji – dodał.

Spalarnie odpadów mogą zostać objęte ETS

Z punktu widzenia gospodarki komunalnej jednym z najważniejszych elementów reformy będzie ewentualne rozszerzenie systemu ETS na instalacje termicznego przekształcania odpadów. Komisja Europejska może zaproponować objęcie spalarni obowiązkiem zakupu uprawnień do emisji.

Zdaniem Bolesty takie rozwiązanie zmieniłoby model finansowy instalacji i mogłoby prowadzić do wzrostu kosztów ponoszonych przez odbiorców ciepła.

– Instalacje musiałyby nabywać uprawnienia, a w konsekwencji przerzucić ten koszt na klientów i odbiorców. Zobaczymy, co zaproponuje Komisja, bo jeżeli będą to bezpłatne uprawnienia, można o tym dyskutować – zaznaczył wiceminister.

Przedstawienie propozycji Komisji Europejskiej rozpocznie formalne negocjacje w Radzie UE i Parlamencie Europejskim. Bolesta ocenił, że przyjęcie całej reformy do końca 2026 r. jest mało realne. Jego zdaniem na początku przyszłego roku może zostać uzgodniona jedynie przyspieszona część zmian dotycząca benchmarków dla przemysłu.