Reklama

Jak dawna kopalnia torfu stała się zieloną potęgą Estonii?

Depositphotos

Łukasz Myczko, Piotr Tryjanowski

28.09.2026, o godz. 11:34

czas czytania: około 4 minut

Jaka może być przyszłość terenów zdegradowanych wieloletnim wydobyciem paliw kopalnych? Estonia udowadnia, że „zielona” i proekologiczna. Tamtejsza dawna kopalnia torfu Sopi–Tootsi zmieniła się w wielką farmę OZE.

Dalsza część tekstu znajduje się pod reklamą

Reklama

Estonia to kraj o stosunkowo małej powierzchni terenów uprawnych; dominują tutaj lasy, bagna i obszary podmokłe, dlatego lokalizacja farm wiatrowych w tym kraju jest wyzwaniem. Największe projekty rozwijają się na morzu, a na lądzie wiatraki najczęściej pojawiają się albo na terenach rolniczych, albo w lasach – co budzi kontrowersje przyrodnicze.

Na tym tle Sopi–Tootsi jest prawdziwym ewenementem: farma wiatrowo-słoneczna powstała na mocno zdegradowanym, wyeksploatowanym torfowisku, czyli w miejscu, które już wcześniej praktycznie straciło wartość przyrodniczą i gospodarczą. W Polsce podobnym miejscem są tereny rekultywacyjne koło Bełchatowa, gdzie zastosowano podobne rozwiązanie, choć w daleko mniejszej skali.

Na północy hrabstwa Pärnu, w pobliżu niewielkiej miejscowości Tootsi, rozciąga się krajobraz, który jeszcze kilkanaście lat temu kojarzył się głównie z przemysłem wydobywczym – do dziś zresztą można zobaczyć ciekawe pozostałości (a naszym zdaniem, wręcz zabytki kultury materialnej). Dziś Sopi–Tootsi to największa farma odnawialnych źródeł energii w Estonii, a także jeden z najbardziej spektakularnych przykładów rewitalizacji zdegradowanego terenu w Europie Północnej.

Przedsiębiorstwa wodociągowe to komunalni liderzy transformacji

Od torfu do zielonej energii

Przez dziesiątki lat Tootsi Suursoo było miejscem intensywnego wydobycia torfu, wykorzystywanego m.in. do produkcji brykietów opałowych. Gdy zasoby się wyczerpały, a kopalnia straciła rację bytu, lokalne władze i spółka Enefit Green dostrzegły szansę. Już w 2012 r. pojawiła się koncepcja przekształcenia dawnego torfowiska w nowoczesny park energetyczny. Budowa ruszyła jednak dopiero w 2023 r., a oficjalne otwarcie odbyło się po około dwóch latach.

Całkowity koszt inwestycji wyniósł niemal 400 milionów euro. Na obszarze dawnego torfowiska stanęło 38 turbin wiatrowych Nordex N163/6.X o łącznej mocy 255 MW oraz farma fotowoltaiczna z około 112 tys. dwustronnych paneli (o mocy ok. 74 MW). Razem instalacje produkują 750–770 GWh zielonej energii rocznie – to równowartość około 10% całego zużycia prądu w Estonii. Dla porównania: jeszcze w 2022 r. wszystkie farmy wiatrowe w kraju razem wzięte dawały podobną ilość energii.

Transformacja po gliwicku

Inżynierskie wyzwanie na bagnistym gruncie

Sądząc po oględzinach terenu, budowa na nawet wyeksploatowanym torfowisku nie mogła być prosta. Podłoże jest niestabilne, wilgotne i podatne na osiadanie. Według informacji inwestora, zamiast klasycznego podejścia (którym byłoby w tym przypadku wykopanie ogromnych ilości torfu i dowóz kruszywa), wykonawcy z firmy Verston zaproponowali innowacyjne rozwiązanie oparte na geosyntetykach.

Dzięki temu udało się uniknąć transportu ok. 500 tys. m³ materiału, a także znacząco obniżyć emisje CO₂ i koszty. To modelowe podejście, które może być inspiracją dla podobnych projektów na terenach pokopalnianych w całej Europie.

Między offshore a onshore

Troska o przyrodę

Jednym z najciekawszych osiągnięć autorów i wykonawców projektu jest to, jak dobrze udało się ochronić teren, na którym naturalnie występuje bocian czarny Ciconia nigra, gatunek darzony w Estonii szczególną estymą. Już na etapie planowania i podczas budowy prowadzono szczegółowe badania, a po uruchomieniu farmy wdrożono pełen monitoring porealizacyjny. Specjaliści regularnie zbierają dane o składzie gatunkowym, liczebności i zachowaniach ptaków, ich reakcjach na turbiny i potencjalnym wpływie na populacje.

Dzięki temu farma może na bieżąco wprowadzać ewentualne korekty (np. w zakresie tymczasowego wyłączania turbin w kluczowych okresach migracji). Takie podejście pokazuje, że transformacja energetyczna nie musi oznaczać konfliktu z ochroną przyrody – przy odpowiednim planowaniu i monitoringu obie sfery mogą się uzupełniać.

Stopień odporności. Czy polskie ciepłownictwo jest gotowe na zagrożenie?

Lokalne korzyści

Inwestor chwali się też, że projekt przynosi wymierne korzyści mieszkańcom Põhja-Pärnumaa. Gmina otrzymuje regularne płatności z tytułu „lokalnego benefitu”, właściciele domów w najbliższym sąsiedztwie dostają wsparcie, a w promieniu 6 km od stacji transformatorowej firmy mogą przyłączać się do energii bezpośrednio z farmy (bez opłat sieciowych). Powstała ponadto nowa droga, która skraca dojazd do Tallina.

Sopi–Tootsi to zatem nie tylko największa farma wiatrowa w krajach bałtyckich, ale przede wszystkim symbol zmiany. Jeszcze niedawno Estonia była krytykowana za zbyt wolne tempo rozwoju OZE. Dziś jeden projekt na dawnym torfowisku znacząco przybliża kraj do energetycznej niezależności i celów klimatycznych Unii Europejskiej.

W czasach, gdy dyskusja o zielonej transformacji często skupia się na wyzwaniach, Sopi-Tootsi pokazuje, że da się łączyć pragmatyzm, innowacje technologiczne i szacunek dla lokalnej przyrody. Z torfowiska, które przez dekady służyło wydobyciu paliwa kopalnego, powstało miejsce produkujące czystą energię dla setek tysięcy gospodarstw domowych. To historia, która daje nadzieję na inne, podobne przekształcenia w Europie.

Warto podkreślić transparentność całego procesu – wszystkie kluczowe dokumenty, oceny oddziaływania na środowisko, wyniki monitoringu i pozwolenia są publicznie dostępne w oficjalnych estońskich rejestrach i na stronach projektu. Każdy obywatel może je przejrzeć, co jest standardem w estońskiej procedurze planistycznej.

prof. dr hab. Piotr Tryjanowski

prof. UPP dr hab. Łukasz Myczko

Katedra Zoologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Źródła