Bioodpady - największa rezerwa recyklingu?

W dyskusji o gospodarce odpadami znacznie częściej mówi się o tworzywach sztucznych, systemie kaucyjnym czy ROP niż o bioodpadach.

Tymczasem właśnie ta frakcja może mieć ogromne znaczenie dla poprawy wyników całego systemu.

– Bioodpady stanowią najliczniejszą, największą frakcję spośród wszystkich selektywnie zbieranych odpadów – mówi prof. Wojciech Czekała.

Według niego to również obszar, w którym pozostaje szczególnie dużo do poprawy.

Gościem studia Portalu Komunalnego podczas konferencji „Kompleksowa Gospodarka Odpadami” w Pobierowie był prof. dr hab. Wojciech Czekała, specjalista zajmujący się m.in. biodegradacją, kompostowaniem i biogazem.

Zobacz całą rozmowę

Największa rezerwa tkwi w bioodpadach

Wojciech Czekała zwrócił uwagę, że w każdej frakcji tkwi jeszcze potencjał zwiększania poziomów recyklingu, jednak w przypadku bioodpadów możliwości poprawy są szczególnie duże.

– Zajmując się prawidłowo bioodpadami, jesteśmy w stanie w relatywnie krótkim czasie znacząco zwiększyć poziomy recyklingu – podkreśla.

Oznacza to, że lepsza zbiórka resztek kuchennych i innych odpadów biodegradowalnych może mieć wpłynąć nie tylko na jakość kompostu czy działanie instalacji, ale również na wyniki całych gmin.

Bioodpady mają jeszcze jedną istotną cechę: zawierają energię, którą można odzyskać w procesie fermentacji.

– Z wszelkiego rodzaju odpadów ulegających biodegradacji powstaje metan, który jest źródłem energii. Czyli mówiąc krótko, z odpadów jesteśmy w stanie wytworzyć energię – tłumaczył prof. Czekała.

Biogazownia może więc jednocześnie zagospodarowywać odpady organiczne oraz produkować energię elektryczną i ciepło. To szczególnie istotne w przypadku instalacji komunalnych, które same zużywają znaczne ilości energii.

Instalacja niezależna energetycznie

Biogazownie pracujące w kogeneracji mogą produkować jednocześnie prąd i ciepło.

Zdaniem profesora, otwiera to przed przedsiębiorstwami komunalnymi możliwość ograniczania zależności od zewnętrznych dostaw energii.

– Przedsiębiorstwa komunalne mają szansę być niezależnymi, można powiedzieć, instalacjami energetycznymi – skomentował prof. Czekała.

Nie oznacza to oczywiście całkowitego uniezależnienia w każdym przypadku. Skala korzyści zależy od ilości dostępnego wsadu, wielkości instalacji oraz jej parametrów technologicznych.

Kierunek jest jednak czytelny: bioodpady przestają być wyłącznie problemem do zagospodarowania, a zaczynają być traktowane również jako lokalny surowiec energetyczny.

Jednym z częściej pojawiających się argumentów przeciwko budowie nowych instalacji jest obawa, że zabraknie czystego strumienia selektywnie zbieranych bioodpadów.

Wojciech Czekała odpowiedział, że strumień już istnieje i stopniowo rośnie.

– Od kilku lat spotykamy się ze zjawiskiem, gdzie tego czystego surowca mamy coraz więcej, więc naturalnym zjawiskiem jest to, że instalacje są potrzebne – podsumował ekspert.

Obecnie część gmin musi przekazywać bioodpady do instalacji położonych poza swoim regionem. Lokalna instalacja może skrócić transport i ograniczyć koszty zagospodarowania – to jednak ocena przedstawiona przez rozmówcę i zależy od lokalnych warunków.

Biogazownia kosztuje dziesiątki milionów

Największą barierą nie jest jednak wyłącznie dostępność wsadu. Profesor Czekała wskazał dwa podstawowe problemy: ekonomiczny i społeczny. Budowa biogazowni to poważna inwestycja. Według wielkości podawanych przez profesora mniejsze obiekty mogą wymagać nakładów rzędu kilkudziesięciu milionów złotych, natomiast duża instalacja dla miasta wojewódzkiego – przy strumieniu około 40 tys. ton bioodpadów rocznie – może kosztować ponad 100 mln zł. To wartości orientacyjne podane podczas rozmowy, a rzeczywiste koszty zależą od technologii, zakresu inwestycji i infrastruktury towarzyszącej. Nie ma również jednej odpowiedzi na pytanie, gdzie budować biogazownie. Niektóre przedsiębiorstwa centralizują całą działalność na jednym terenie. Inne rozdzielają poszczególne procesy pomiędzy kilka lokalizacji. Zdaniem Wojciecha Czekały, każdą inwestycję trzeba analizować indywidualnie. Jeżeli istniejący zakład posiada odpowiedni teren i infrastrukturę, naturalne może być dobudowanie kolejnego elementu. Jeśli nie – lepszym rozwiązaniem wydaje się osobna lokalizacja.

50% bioodpadów w czarnym pojemniku

Jednym z najbardziej wyrazistych problemów pozostaje jakość selektywnej zbiórki.

Według szacunku przytoczonego przez prof. Czekałę ok. 50% bioodpadów trafia do brązowego pojemnika, a pozostała część nadal znajduje się w odpadach zmieszanych.

Szczególnie trudna sytuacja jest w zabudowie wielorodzinnej. Anonimowość mieszkańców, wspólne altany śmietnikowe i brak bezpośredniej odpowiedzialności powodują, że kontrolowanie jakości segregacji staje się znacznie trudniejsze niż w zabudowie jednorodzinnej. Czy można to zmienić?

– Nie ma lepszego sposobu niż edukacja – radził profesor i przytoczył przykład własnej wspólnoty mieszkaniowej w Poznaniu, gdzie po rozmowach i informowaniu mieszkańców udało się – według jego oceny – uzyskać bardzo wysoką czystość bioodpadów trafiających do brązowego pojemnika.

Zastrzegł jednocześnie, że przy większych budynkach sytuacja może być znacznie trudniejsza.

Proces poprawy segregacji jest więc długotrwały i wymagający, ale jego efektem staje się nie tylko lepszy materiał dla instalacji. Im mniej zanieczyszczone są bioodpady, tym łatwiej i taniej można je zagospodarować.

Kompostownik zamiast śmieciarki

Ostatnim wątkiem rozmowy było kompostowanie przydomowe. Czy zabiera ono wartościowy materiał instalacjom? Technicznie jest to ten sam strumień bioodpadów, lecz – jak podkreślał prof. Czekała – inaczej wygląda sposób jego zagospodarowania.

– Gminy, które mają dużą liczbę indywidualnych kompostowników, powinny być raczej bardzo zadowolone, ponieważ od razu otrzymają mniej odpadów do zagospodarowania – mówi.

Materiał nie musi być transportowany, a mieszkaniec może wykorzystać powstały kompost we własnym ogrodzie. Z punktu widzenia gospodarki obiegu zamkniętego trudno o bardziej lokalne rozwiązanie.

Z rozmowy wyłonił się dość prosty obraz. Bioodpady mogą być problemem wtedy, gdy trafiają do odpadów zmieszanych lub są źle posegregowane. Jeżeli jednak zostaną oddzielone, zaczynają mieć realną wartość: mogą stać się kompostem, biogazem, energią elektryczną i ciepłem. Dlatego właśnie ten strumień może być jednym z kluczowych pól rozwoju gospodarki komunalnej w najbliższych latach.

– Bo jeśli rzeczywiście – jak wskazał prof. Czekała – znaczna część bioodpadów nadal znajduje się w czarnych pojemnikach, to jedna z największych rezerw w zakresie recyklingu nie tkwi w nowej technologii, lecz zalega w naszych kuchniach i altanach śmietnikowych.

27–28 października 2026 r. w hotelu ibis Styles Lublin Stare Miasto odbędzie się

 Forum Recyklingu

To kluczowe ogólnopolskie wydarzenie gromadzi liderów branży, ekspertów i przedstawicieli samorządów, aby wyznaczać efektywne kierunki gospodarki obiegu zamkniętego. Sprawdź szczegółowy program i dołącz do najważniejszego spotkania sektora na stronie forumrecyklingu.pl