Dobrze żyć w dobrych miastach. Podsumowujemy XX Forum "Miejska Sztuka Ogrodowa"

– Kiedy patrzymy na dzisiejszy świat, widzimy niezwykle wiele zmian. Wiemy już, że przestrzenie, które tworzymy, muszą sprzyjać odporności i adaptacji do tych zmian – stwierdziła Martyna Dobosz ze Stowarzyszenia Architektury Krajobrazu i PRP Poland. Te zmiany to nie tylko ocieplający się i coraz bardziej niestabilny klimat, ale też wielka przemiana demograficzna. Mieszkańcy Polski coraz częściej dożywają późnego wieku, a udział seniorów w społeczeństwie rośnie. To zjawisko wymaga od projektantów uwzględnienia ich potrzeb, m.in. poprzez zapewnienie dostępności oraz próbę odpowiedzi na problem samotności, która bardzo negatywnie wpływa na zdrowie psychiczne starszych mieszkańców.

Odpowiedzią ma być projektowanie inkluzywne – dzięki niemu przestrzenie mają dostosowywać się do potrzeb mieszkańców. Powinny być przyjazne: bezpieczne i czytelne, dostępne i pozbawione barier, intuicyjne i wyważone. – Chodzi o to, żeby stawiać człowieka i jego potrzeby w centrum naszego zainteresowania. Nie oznacza to jednak, że zapominamy o ekologii. Wręcz przeciwnie! Dostęp do przyrody jest również potrzebą człowieka – dodawała Dobosz. Projektantka kieruje się tym założeniem w swojej pracy, często zaczynając projekty od wykorzystania lub stworzenia błękitno-zielonej infrastruktury.

Zielona ulica Złota

Czy udało się to podczas przebudowy kwartału Złota–Zgoda w Warszawie? – Cóż, chyba można powiedzieć, że odnieśliśmy sukces, a sam remont jeszcze nawet się nie skończył – stwierdziła Marta Grudzień z Zarządu Dróg Miejskich w Warszawie. Zamysłem projektantów było zupełne odmienienie zabetonowanej, zastawionej samochodami i nieprzyjaznej okolicy. Nie było to łatwe zadanie, ponieważ w sercu Warszawy trzeba było m.in. przebudować tunel samochodowy, odkryć ruiny kamienic i przekonać mieszkańców do nowej wizji tej przestrzeni.

Efekt przerósł oczekiwania projektantów, którzy niedawno zmierzyli ruch na ulicy Złotej. Okazało się, że średnio co cztery sekundy pojawiał się tam przechodzień. – Ta ulica żyje cały czas. Choć mamy październik i inne ulice pustoszeją, tam ruch właściwie się nie zatrzymuje – mówiła Grudzień. Jak osiągnięto taki efekt?

Przebudowa zaczęła się od utworzenia zbiorników retencyjnych w miejscu dawnego tunelu samochodowego. Na powierzchni zastosowano dzięki temu wiele nawierzchni przepuszczalnych, a obok nich rynny, którymi woda spływa do zbiornika. Na przebudowywanych ulicach pojawiły się też duże, dojrzałe drzewa, które trzeba było sprowadzić z zagranicy. – Stało się to nie bez powodu, bo chcieliśmy mieć na Złotej cień. To się udało – mówiła ekspertka. W okolicy powstało również sporo ogrodów deszczowych i innych nasadzeń, które zastąpiły dawne miejsca parkingowe.

Jak schłodzić polskie miasta? Trwa XX Forum „Miejska Sztuka Ogrodowa”

Chwila oddechu

Bez wątpienia odbiór tak zagospodarowanej ulicy jest zupełnie inny niż jej wcześniejszej wersji. Jak bardzo jednak wygląd naszego otoczenia wpływa na samopoczucie mieszkańców? – Wpływ dzisiejszego świata na nasze umysły jest przemożny. Żyjąc w erze mediów społecznościowych, w bardzo krótkim czasie patrzymy na więcej twarzy, niż nasi przodkowie widzieli przez całe życie – komentował prof. Piotr Tryjanowski. To między innymi dlatego każda przestrzeń, która pozwala nam na wytchnienie, jest dziś na wagę złota. Jakie to przestrzenie? Paradoksalnie nie musi to być wyłącznie gęsty las. Bardzo ważna jest również bioróżnorodność.

– Kontakt z przyrodą jest naturalną potrzebą człowieka. Właśnie dlatego, kiedy rozmawiam z moimi pacjentami, oprócz na przykład farmakoterapii i poprawy relacji z innymi ludźmi zalecam przebywanie w otoczeniu natury – dodawała psychiatra dr Marta Cypcar. Jej zdaniem „kontakt z przyrodą potrafi zdziałać cuda”, jednak pod pewnymi warunkami. Przede wszystkim powinien być uważny, co wymaga zdjęcia słuchawek i odłożenia telefonu do plecaka. Tak „przygotowani” możemy zredukować stres, co pozytywnie przekłada się m.in. na pracę serca.

Co więcej, aby odczuć pozytywny wpływ kontaktu z naturą na zdrowie, wystarczą około dwie godziny tygodniowo. To mniej niż 20 minut dziennie.

Zazielenią się kolejne dzielnice Katowic. Miasto wyda na to ponad 214 tys. zł

Konstytucja miejsca

Polskie miasta mają jednak w tej kwestii poważnych konkurentów: przedmieścia i gminy wiejskie sąsiadujące z metropoliami. Część miast w związku z tym traci mieszkańców na rzecz miejscowości, które umożliwiają budowę domów jednorodzinnych, niejednokrotnie otoczonych przyrodą. Przykładem są Poznań i otaczający go powiat poznański, które pod względem liczby mieszkańców właściwie się zrównały. Może to przynosić negatywne konsekwencje, takie jak odpływ wpływów podatkowych z miast, chaos przestrzenny, nasilenie korków czy pustoszenie historycznych dzielnic.

Jakie narzędzia mamy, by przeciwdziałać temu zjawisku? Należą do nich planowanie przestrzenne, rewitalizacja miejskich przestrzeni oraz instrumenty finansowe. Wśród narzędzi planistycznych szczególne znaczenie będą miały plany ogólne. W wielu polskich gminach nadal są one przygotowywane, dlatego trudno jeszcze ocenić ich ostateczny wpływ na sposób zagospodarowania przestrzeni. – Wiemy już, że ich znaczenie będzie bardzo duże, bo mówimy o kluczowym narzędziu planowania przestrzennego, które obejmie całe gminy – komentowała mec. Sara Til-Dąbrowska. Będzie to również niezwykle ważny instrument z punktu widzenia zarządców miejskiej zieleni. 

Plany ogólne przewidują 13 rodzajów stref planistycznych, a teren zieleni urządzonej należy do profilu podstawowego aż ośmiu z nich – m.in. stref mieszkaniowych, usługowej, gospodarczej, zieleni i rekreacji oraz cmentarzy. Plan ogólny może więc wpływać nie tylko na to, gdzie powstanie nowa zabudowa, ale również na ilość i ciągłość terenów biologicznie czynnych oraz miejsce zieleni w strukturze całej gminy.