Opłata kogeneracyjna wzrośnie w 2027 roku. Kto zapłaci więcej?

Ministerstwo Energii proponuje podniesienie stawki opłaty kogeneracyjnej z 3 zł do 3,83 zł za megawatogodzinę (MWh). Takie rozwiązanie przewiduje projekt rozporządzenia opublikowany na stronach Rządowego Centrum Legislacji. W latach 2025–2026 stawka pozostawała niezmieniona.

Opłata kogeneracyjna służy finansowaniu wsparcia dla elektrociepłowni, które jednocześnie wytwarzają energię elektryczną i ciepło. Mechanizm ten ma sprzyjać efektywniejszemu wykorzystaniu paliw, modernizacji systemów ciepłowniczych oraz ograniczaniu emisji zanieczyszczeń. Koszty jego funkcjonowania ponoszą jednak odbiorcy energii elektrycznej, niezależnie od sposobu ogrzewania swoich budynków.

Ile więcej zapłacą mieszkańcy?

Według oceny skutków regulacji przeciętne gospodarstwo domowe, zużywające rocznie 2022 kWh energii elektrycznej, poniesie w 2027 roku koszt opłaty kogeneracyjnej w wysokości około 7,74 zł. To całkowita roczna opłata, a nie kwota podwyżki. W porównaniu z 2026 rokiem dodatkowe obciążenie wyniesie około 1,68 zł rocznie.

Wysokość należności zależy od ilości energii pobieranej z sieci. Przykładowo gospodarstwo zużywające 3000 kWh rocznie zapłaci z tytułu opłaty kogeneracyjnej 11,49 zł zamiast dotychczasowych 9 zł. Przy zużyciu 5000 kWh koszt wzrośnie z 15 zł do 19,15 zł rocznie. Są to wartości obliczone według stawek opłaty, bez uwzględnienia ewentualnego podatku VAT.

Dla większości rodzin zmiana będzie więc praktycznie niezauważalna w miesięcznym rachunku. Nie oznacza to jednak, że całkowite koszty energii elektrycznej wzrosną tylko o taką kwotę. O wysokości rachunków decydują również ceny samej energii, opłaty dystrybucyjne oraz pozostałe składniki taryf.

Czym jest kogeneracja i dlaczego ją wspieramy?

Kogeneracja to technologia pozwalająca na jednoczesną produkcję energii elektrycznej i użytkowego ciepła w jednym procesie technologicznym. Znajduje zastosowanie przede wszystkim w elektrociepłowniach zaopatrujących miasta w ciepło systemowe, ale może być również wykorzystywana w przemyśle i mniejszych lokalnych instalacjach.

W tradycyjnej elektrowni znaczna część energii zawartej w paliwie jest tracona w postaci ciepła odpadowego. W elektrociepłowni wykorzystującej kogenerację ciepło to może zostać zagospodarowane do ogrzewania mieszkań, szkół, szpitali, urzędów czy obiektów przemysłowych.

Dzięki temu z tej samej ilości paliwa można uzyskać więcej użytecznej energii. Wysokosprawna kogeneracja pozwala ograniczać zużycie paliw w porównaniu z oddzielnym wytwarzaniem prądu i ciepła, a w odpowiednich warunkach również zmniejszać emisję dwutlenku węgla i innych zanieczyszczeń. Korzyści środowiskowe zależą jednak od wykorzystywanego paliwa. Instalacje zasilane gazem ziemnym nadal emitują CO₂, choć mogą pracować efektywniej niż oddzielne źródła energii. Z kolei zastosowanie odpowiednich paliw odnawialnych może dodatkowo ograniczać emisyjność produkcji.

Dlaczego płacimy za kogenerację w rachunku za prąd?

Opłata kogeneracyjna jest jednym ze składników rachunku za energię elektryczną. Służy finansowaniu systemu wsparcia producentów energii elektrycznej wytwarzanej w wysokosprawnej kogeneracji.

Ponieważ elektrociepłownie produkują jednocześnie prąd i ciepło, mechanizm wsparcia został powiązany z rynkiem energii elektrycznej. Koszty systemu są rozłożone na odbiorców energii pobieranej z sieci. Oznacza to, że opłatę ponoszą nie tylko mieszkańcy budynków ogrzewanych ciepłem z miejskich elektrociepłowni. Płacą ją również osoby korzystające z indywidualnych źródeł ogrzewania, w tym kotłów gazowych, pomp ciepła czy innych instalacji.

System zakłada zatem współfinansowanie rozwoju bardziej efektywnych technologii energetycznych przez szeroką grupę odbiorców. Korzyści z tego mechanizmu nie są jednak rozłożone równomiernie. Najbardziej bezpośrednio mogą je odczuwać użytkownicy systemów ciepłowniczych korzystających z nowoczesnych elektrociepłowni.

Co mogą zyskać samorządy i przedsiębiorstwa ciepłownicze?

Z punktu widzenia gospodarki komunalnej znaczenie opłaty kogeneracyjnej wykracza poza sam wzrost rachunków za energię elektryczną. System wsparcia może zwiększać opłacalność inwestycji w nowoczesne jednostki kogeneracyjne, szczególnie w miastach, gdzie istnieją rozbudowane sieci ciepłownicze, a dotychczasowe źródła wymagają modernizacji.

Dla przedsiębiorstw ciepłowniczych dodatkowe przychody związane z produkcją energii elektrycznej oraz mechanizmami wsparcia mogą poprawiać ekonomikę inwestycji. Ma to znaczenie zwłaszcza w sytuacji rosnących wymagań środowiskowych i konieczności ograniczania wykorzystania wysokoemisyjnych paliw.

Wśród potencjalnych korzyści dla samorządów i mieszkańców można wskazać:

• Efektywniejsze wykorzystanie paliw – jednoczesna produkcja ciepła i energii elektrycznej ogranicza straty energii.
• Modernizację lokalnych systemów ciepłowniczych – wsparcie może ułatwiać finansowanie nowych jednostek wytwórczych.
• Ograniczenie emisji zanieczyszczeń – zastępowanie starszych, mniej sprawnych źródeł nowoczesnymi instalacjami może poprawiać jakość powietrza.
• Poprawę bezpieczeństwa energetycznego – lokalne źródła kogeneracyjne mogą uzupełniać dostawy energii z krajowego systemu elektroenergetycznego.
• Potencjalne ograniczenie presji na ceny ciepła – większa sprawność i dodatkowe przychody ze sprzedaży prądu mogą korzystnie wpływać na koszty działalności elektrociepłowni.

Nie oznacza to jednak automatycznej obniżki rachunków za ogrzewanie. Ceny ciepła zależą także od kosztów paliw, uprawnień do emisji CO₂, kosztów utrzymania infrastruktury, nakładów inwestycyjnych oraz zasad zatwierdzania taryf.

Większe obciążenie dla przedsiębiorstw komunalnych

Choć w przypadku pojedynczego gospodarstwa domowego podwyżka będzie niewielka, jej znaczenie rośnie wraz z ilością zużywanej energii elektrycznej.

Przedsiębiorstwo pobierające z sieci 500 MWh energii rocznie zapłaci z tytułu samej podwyżki o 415 zł więcej. Przy zużyciu 5000 MWh dodatkowy koszt wyniesie już 4150 zł rocznie. Kwoty te nie uwzględniają ewentualnego podatku VAT.

Zmiana dotyczy zatem również przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych, oczyszczalni ścieków, zakładów zagospodarowania odpadów, obiektów sportowych, placówek oświatowych oraz innych jednostek samorządowych zużywających znaczne ilości energii.

W przypadku takich podmiotów opłata kogeneracyjna jest tylko jednym z wielu składników kosztów działalności. Jej wzrost, w połączeniu z innymi zmianami cen i opłat za energię, może jednak zwiększać presję na budżety jednostek komunalnych.

Nie każda podwyżka automatycznie przełoży się na wyższe opłaty dla mieszkańców. Ewentualny wpływ na ceny usług komunalnych będzie zależał od udziału kosztów energii w działalności danego przedsiębiorstwa, jego sytuacji finansowej oraz obowiązujących zasad taryfowych.